स्वता परस कोंकणीची उदरगत चड म्हत्वाची : मेल्विन

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

साहित्य फकत मनशाचें जिवीत समृद्ध करिना जाल्यार मनशाचो दृश्टीकोण आनी दिश्टावो बदलता. ताचेच बरोबर साहित्य मनशाच्या जिविताक आनी व्यक्तीत्वाक एक रूप दिता.

आकाश गांवकार हांणी जेश्ठ साहित्यीक मेल्विन रोड्रिगीश हांची घेतिल्ली मुलाखत

आकाश: साहित्य अकादेमीच्या कोंकणी सल्लागार मंडळाचे निमंत्रक म्हूण नेमणूक जाल्ले खातीर परबीं मेल्विनबाब. कोंकणी सल्लागार मंडळाचे निमंत्रक आनी कोंकणी प्रेमी म्हूण तुमी कोंकणी भाशेक फुडल्या 10 वर्सांनी खंय पळयतात?
मेल्विन रोड्रिगीस: हांव साहित्य अकादेमीच्या कोंकणी सल्लागार मंडळाचो निमंत्रक जालां. साहित्य अकादेमी साहित्याच्या उदरगती पासत वावर करता. साहित्याचो वावर वेगळो आनी भाशेचे उदरगतीचो वावर वेगळो. कोंकणी समाजाचो आनी भाशेचो वावर अखील भारतीय कोंकणी परिशद करता. तो वावर सबंद कोंकणी समाजाचो आसा. साहित्य अकादेमी फकत साहित्या पुरती वावुरता. थंय साहित्याच्या उदरगती पासत वावर करपाक खूब संदी आसा. साहित्य अकादेमीच्या मार्फत खूब बेस बऱ्यो कार्यावळी करूं येतात. आमी गांवागांवांनीय पावूं येता आनी शारांनीय पावूं येता. साहित्य अकादेमी वेग-वेगळ्या भाशीक लोकांक एकठांय हाडून कार्यावळी करता. तातूंतल्यान वेग-वेगळ्यो संस्कृतायो आनी वेग-वेगळे विचार एकठांय येतात. साहित्य अकादेमीच्या ह्या कार्यांवळींक लागून पुराय भारत कितें आनी ताची संस्कृताय कितें हें लेखकांक समजता. अशा प्रकाराच्यो कार्यावळी जायनात जाल्यार लेखक बांयचे बेबे कशे जावन उरतात. कोंकणी आनी हेर भारतीय भाशांक राष्ट्रीय पांवड्यार माची दिवन त्या भाशीक लेखकांची उदरगत करपाचें काम साहित्य अकादेमी करता. पूण कोंकणी भाशेचे उदरगतीचें काम ‘अखिल भारतीय कोंकणी परिशद’ सारकिल्यो संस्था करतात. कोंकणी भाशेक आयज जें कितें मेळ्ळां तें मेळोवन दिवपाक कोंकणी परिशदेचें व्हड योगदान आसा. पूण आयज कोंकणी परिशदेन आनीक एके नदरेन पळोवपाक जाय. कोंकणी गोंयची राजभास जाली, ती आठवे वळेरेंत पावली, पूण आतां आयच्या समाजाक कितें जाय तें कोंकणी परिशदेन पळोवन वावर करपाक जाय. आपल्या मुखार नवी मोख दवरपाक जाय अशें म्हाका दिसता. कोंकणीच्या फुडाराचो म्हाका हुस्को ना. कारण म्हाका तरनाटे पिळगेचेर पुराय भरंवसो आसा. ही जी कोंकणीची युवा पिळगेची फौज आसा, ती कोंकणी पासत जो वावर करपाची गरज आसा तो वावर करतली असो म्हाका विश्वास आसा. हालींच्या तेंपार पळयत जाल्यार महाबळेश्वर सैल हाका सरस्वती सम्मान फावो जालो, दामोदर मावजो हाका ज्ञानपीठ पुरस्कार फावो जालो. अशीं जैतां कोंकणी जोडपाक लागल्या. त्या भायर प्रकाश पर्येंकार सारकिले उंचेल्या पांवड्या वयलें साहित्य रचणारेय कोंकणी भाशेंत आसात. कोंकणी भाशेचो फुडार बरो परजळीत आसा. ताका लागून आमकां हुस्को करपाची गरज ना. फक्त फुडाराक कोंकणी लोकांची लोकसंख्या उणी जाली जाल्यार साहित्य रचपी आनी साहित्य वाचपी कमी जातले हाचो थोडो हुस्को आसा. पूण कोंकणी भाशे पासत आमी वावर चालूच दवरपाक जाय.
आकाश: आयज तुमच्या नांवार स कविता झेले, दोन निबंद संग्रह, एक नवलिका, तीन अणकार केल्लीं पुस्तकां, स संपादीत पुस्तकां आनी एक गितांचो संच आसा. तुमचो साहित्यीक प्रवास केन्ना आनी कसो सुरू जालो?
मेल्विन रोड्रिगीस: हांव माध्यमीक शाळेंत आसतनाच बरयतालों. ताच्या उपरांत म्हजी चा.फ्रा. कडेन वळख जाली. कॉलेज जाल्या उपरांत म्हजी एरीक ओजारियो कडेन वळख जाली. एरीकमाम म्हज्या गितांक ताळे बसयताले. तांचे कडल्यान म्हाका बरोवपाक प्रेरणा मेळटाली. त्या भायर तो म्हाका बरोवपाक प्रशिक्षण दितालो. म्हजे भितर कितली तांक आसा तें पळोवपाक तो म्हाका खंयच्याय एका विशयाचेर बरोवपाक लावन दुसऱ्या दिसा म्हाका तो तें साहित्य सादर करपाक लायतालो. तातूंत तो बदल करतालो. कांय कडेन म्हाका सुचोवण्यो दितालो. कांय फावटी आमी बागेंत बसून साहित्याचेर चर्चा करताले. ह्या काळांत हांव मंगळूरच्या कोंकणी भाशा मंडळाचो जोड सचीव आनी चा.फ्रा. सचीव आशिल्ले. तेन्ना म्हजी पिराय 22 वर्सांची आशिल्ली. ल्हान पिरायेचेरूच हांव कोंकणीच्या वावराक लागिल्लों. पिरायेच्या 24 वर्सांचेर हांव कोंकणी भाशा मंडळाचो सचीव जाल्लों. त्या वेळार कोची कोंकणी परिशद जाल्ली तेन्ना हांव मंगळूरच्यान कोची डॅलीगेशन घेवन गेल्लों. हो ल्हानसो भुरगो डॅलीगेशन घेवन आयिल्लो तें पळोवन पुरूशोत्तम मल्ल्या अजापीत जाल्ले, तें म्हाका याद आसा. सांगपाचें म्हणल्यार तेन्ना म्हजे कडेन कोंकणीचीं जीं कामां करपाक जातालीं ती कामां हांवें केलीं. सगळ्या म्हालगड्यां वांगडा म्हाका कोंकणीची सेवा करपाक मेळ्ळी. ह्या सगळ्या गजालींचो प्रभाव म्हजेर पडलो.
आकाश: मेल्विन रॉड्रिगीस म्हणटनाच कोंकणी मनशाच्या मुखार ‘कविता ट्रस्ट’ येता. कोंकणी कवितेचे उदरगती पासत कविता ट्रस्ट स्थापन करपाचो विचार तुमकां केन्ना आनी कसो आयलो?
मेल्विन रोड्रिगीस: ल्हान पिरायेचेर हांव कोंकणी शब्दकोश तयार करपाच्या पंगडांत वावर करतालों तेन्ना हांवें कर्नाटकांत कानडी लिपयेंत कितलीं पुस्तकां आसात ताचेर ल्हान संशोधन केलें. गोंयांत कविता खूब गाजता हें म्हाका खबर आशिल्लें. पूण मंगळूरांत तशें नाशिल्लें. 1987 मेरेन कांदडी लिपयेंत फकत सात कविता झेले आशिल्ले. हें पळोवन हांव अजाप जालों आनी कविते खातीर हांवें कितें तरी करपाक जाय अशें म्हाका दिसपाक लागलें. तेन्ना आमी मंगळूरांत ‘जागय कवी’ म्हूण एक पंगड केलो. आमी दर आठवड्याक मेळटाले आनी गांवांगांवांत वताले. गांवांत वचून आमी गांवच्या लोकांक एकठांय करून कविता सादर करताले आनी कवितेचेर उलयताले. पयल्या वर्सा आमी सुमार पन्नास अश्यो कार्यावळी केल्यो. फुडली कार्यावळ खंय आसा हें कळोवपाक हांव सगळ्यांक पोस्ट कार्डां बरयतालों आनी त्या थारायल्ल्या दिसा सगळे थंय जमताले. अशे तरेन हांवें सुमार 60-70 कवितेच्यो कार्यावळी केल्यो. ताच्या उपरांत कांय कुटुंबीक कारणांक लागून म्हाका मंगळूर सोडचें पडलें आनी हांव विदेशांत गेलों. दुबय पावन सुमार दोन वर्सां हांवें कसलीच कार्यावळ करूंक ना. पूण म्हजें बरोवप चालूच आशिल्लें. एक दीस मिडल इस्टाक आशिल्ल्या म्हज्या सगळ्या इश्टांनी वांगडा येवन कवितेची कार्यावळ करची असो विचार म्हाका आनी म्हज्या एका इश्टाक आयलो. तीन म्हयन्यांनी एकदां मेळून ही कवितेची कार्यावळ करूं येता अशें आमी थारायलें. दुबय कोंकणी उलोवपी आनी कोंकणी बरोवपी साबार लोक आसात तें आमी पळयलें आनी ‘दायजी दुबय’ ही संस्था सुरू केली, जी उपरांत ‘दायजी वर्ल्ड’ जाली. दुबय ज्यो संस्था कोंकणी लोक चलयताले त्यो सगळ्यो संस्था इंग्लीश भाशेंतल्यान चलताल्यो. ताका लागून जो दुबळो आनी मध्यम वर्गीय लोक आशिल्लो तो ह्या कार्यावळींक वचनाशिल्लो. आमी ‘दायजी दुबय’ संस्थे खाला सगळें कोंकणी भाशेंत सुरू केलें. अशें केल्ल्यान ह्या सगळ्या कोंकणी लोकांक धैर्य मेळ्ळें आनी दुबय कोंकणीची एक व्हड चळवळ जाली. दर म्हयन्यांत सगळे बरोवपी मेळटाले आनी साहित्याचेर गंभीर चर्चा करताले. हें चालू आसतनाच फक्त कवितेचेर उलोवपाक म्हज्या घरा आमी दर म्हयन्याक मेळटाले. कवितेचे हे कार्यावळीक इल्ले इल्ले करून लोक वाडपाक लागले. हें सुमार 2001 ते 2006 मेरेन चल्लें. ह्याच वेळार सगळ्या कवींक सांगाताक हाडून एकंदर कोंकणी कवितेची उदरगत करपा पासत दुबय म्हाका कविता ट्रस्टाची कल्पना आयली. भारतांत परत येतकच हांवें मागीर कविता ट्रस्टाचें रजिस्ट्रेशन केलें.
आकाश: 21व्या शेंकड्यांत कोंकणी भाशा जर संवसारांतल्या हेर भाशां वरी गाजतली आनी आपलो शेक गाजयतली जाल्यार कोंकणी लोकांनी कितें करपाची गरज आसा अशें तुमकां दियता?
मेल्विन रोड्रिगीस: 21व्या शेंकड्यांत कोंकणी भाशा जर आपलो शेक गाजयतली जाल्यार एक व्हड चळवळ जावची पडटली. कोंकणी भाशेची स्थिती आनी हिब्रू भाशेची स्थिती म्हाका सारकीच दिसता. जे तरेन हिब्रू भाशेंत चळवळ जाली तेच तरेची चळवळ कोंकणी भाशेंत जावची पडटली. एका काळार हिब्रू भाशा उलोवप्यांची संख्या सामकी उणी आशिल्ली. पूण आयज सुमार 90 लाख लोक ती भाशा उलयतात. कोंकणीक जर एक बळिश्ट फुडारी मेळ्ळो आनी कोंकणींतूय अशे तरेची चळवळ जाली जाल्यारूच तें जावप शक्य आसा. अशें जातलें जाल्यार समेस्त कोंकणी भाशीक लोक एकठांय येवपाक जाय.
आकाश: आयज मंगळूरांत कोंकणी भाशीक लोकांची लोकसंख्या कितली आसा? तातूंतले कितले लोक कोंकणी साहित्य आनी संस्कृताये कडेन नातें दवरून आसात?
मेल्विन रोड्रिगीस: आमची संख्या सुमार 9 ते 10 लाख आसा. तातूंतले खूब लोक विदेशांत आसात. हे लोक कोंकणी संस्कृतायेक जुळिल्ले आसात. आमच्या दायजी वर्ल्ड चॅनलाचेर दर दिसा एका वराची मनोरंजनाची कोंकणी कार्यावळ जाता. ही कार्यावळ हांगा आशिल्ले साबार कोंकणी लोक पळयतात. त्या भायर साबार कोंकणी कार्यावळी मंगळूरांत जातात. पूण हेर भाशां वरी कोंकणीचेय साहित्याचे वाचक उणे जाल्यात. पूण तितलेच टॅलिविजनाचेर कोंकणी कार्यावळ पळोवपी लोक वाडल्यात. क्रिस्तांव लोकां खातीर हांगा चर्चीचेर आदारीत साबार कार्यावळी जातात. तांकां बरो प्रतिसाद मेळटा. ताचेच वांगडा हांगा साबार कोंकणी नाटकांय जातात. कर्नाटकांत मंगळूरच्या भायर घाटमाथ्यार लेगीत साबार कोंकणी कार्यावळी जातात. थंय जायते कोंकणी लोक आसात. हालींच जाल्ले एके कोंकणी कार्यावळींत थंय 40 लाख जमयले. हाचे वयल्यान थंयचे कोंकणी लोक आपले भाशेक कितले जुळिल्ले आसात तें समजता. मंगळूरांत विश्व कोंकणी केंद्रांत कोंकणीच्यो साबार कार्यावळी जातात. तो वावर पळोवन हांगा आशिल्ल्या साबार उद्योगपती कोंकणी लोकांनी लाखांनी दुडू विश्व कोंकणी केंद्राक दान केल्लो पळोवपाक मेळटा. ह्या सगळ्या गजालीं वयल्यान मंगळूरचो कोंकणी लोक आयज लेगीत कोंकणी अस्मितायेक वेंगावन आसा हें जाणवता.
आकाश: तुमी मिडल इस्टाक काम करताले. थंय नोकरी सोडून मंगळूराक परत येवन कोंकणीची सेवा करपाची कीट तुमचे मदीं कशी पेटली?
मेल्विन रोड्रिगीस: म्हजें म्हाविद्यालयांत शिकप जावन सुमार 10 वर्सां हांव हांगाच आशिल्लों. त्या काळार लेगीत हांवें कोंकणीचें खूब काम केलां. घरचे परिस्थीतीक लागून म्हाका भायर विदेशांत वच्चें पडलें. पूण थंय लेगीत हांव जाता तशें कोंकणीचें काम करतालोंच. पूण जेन्ना म्हज्या हातांत दुडू मेळपाक लागलो आनी म्हजी अर्थीक परिस्थिती सुदारली तेन्ना हांव परत घरा वचून कोंकणी खातीर वावर करतलों हें हांवें थारायलें. तेन्नाच ‘दायजी वर्ल्डाची’ स्थापना मंगळूरांत जाली. अशा वेळार म्हाका दायजी वर्ल्डाचो संचालन संचालक जावपाची संद मेळ्ळी. तातूंतल्यान वेळ काडून कोंकणी पासत वावर करपाचीय मेकळीक म्हाका मेळ्ळी.
आकाश: “साहित्य मनशाचें जिवीत समृद्ध करता” अशें म्हणटात. तुमचें ताचेर मत कितें?
मेल्विन रोड्रिगीस: हांव ह्या मताक पुराय सहमत आसां. साहित्य फकत मनशाचें जिवीत समृद्ध करिना जाल्यार मनशाचो दृश्टीकोण आनी दिश्टावो बदलता. ताचेच बरोबर साहित्य मनशाच्या जिविताक आनी व्यक्तीत्वाक एक रूप दिता.
आकाश: तुमच्या कवितांनी संवसारीक तशेच थळावीक मुद्दे उत्कटतायेन येतात. विचारांच्या घुस्मटतायेक सृजनात्मक आनी कलात्मक पद्दतीन कागदार हाडपाची तुमची साहित्यीक प्रक्रिया कितें?
मेल्विन रोड्रिगीस: जेन्ना म्हाका खंयचीय साहित्य कृती सुचता वा कविता येता तेन्ना ती कागदार देंवचे पयलीं भितर बरीच शिजची पडटा. ही साहित्यकृती कागदार देंवचे पयलीं हांव बरोंच अस्वस्थ आसतां. कांय फावटी कांय समाजीक विशय म्हाका अस्वस्थ करतात. त्या अस्वस्थतायेच्यान म्हाका सुटका मेळोवपाची प्रक्रिया म्हणल्यार बरोवप.
आकाश: ‘कविता वा पद्य साहित्य भाशेक प्रबल करिना’ अशें मत कांय अभ्यासकांचें आसा. तुमचें ताचेर मत कितें?
मेल्विन रोड्रिगीस: तशें हांव मात्तूय चिंती ना. कविता आनी गितांय भाशेक प्रबल करतात. हांगा मंगळूरांत विल्फी रेमिंम्बस नांवांचो एक फामाद कोंकणी गायक आशिल्लो. ह्या गीतकारान सुमार पांच हजार गितां बरोवन सुमार 250 ‘विल्फी नायट्स’ कार्यावळी केल्यात. ताणें आपल्या गितांतल्यान पुराय कर्नाटकांत कोंकणी गाजयल्ली. कर्नाटकाच्या खंयच्याय भागांत गेल्यार ताका लोक वळखतात. कविता वा पद्य लेगीत भाशेक प्रबल करपाक शकता हें ताचें उदारण.
आकाश: तुमी दायजी वर्ल्डाचे संचालन संचालक म्हूण वावर करतात. त्या भायर कविता ट्रस्टाच्या मार्फत साबार कार्यावळीय घडोवन हाडटात. तुमी ह्या दोनूय गजालीं खातीर वेळ कसो काडटात ?
मेल्विन रोड्रिगीस: दोनूच गजाली न्हय, आनिकूय खूब गजाली आसात. साहित्य अकादेमी आसा, कोंकणी परिशद बी आनी साबार कामां आसात. दिसाक दोन फावटी बसून ह्या सगळ्या गजालींचेर काम करचेंच पडटा. वेळ ना अशें म्हणून जायना. वेळ काडून काम करचेंच पडटा. आतां कोंकणीच्या ह्या सगळ्या कामांक लागून म्हजें बरोवप उणें जालां. पूण स्वताचे उदरगती परस कोंकणीची उदरगत चड म्हत्वाची अशें म्हाका दिसता. ताका लागून हांव म्हजीं सगळीं कामां कुशीक दवरून कोंकणीचीं कामां पयलीं करतां. कांय फावटी रातचीं बारा-एक मेरेन सुद्दां हांव बसून कामां करतां. ताका लागून म्हाका कमराचो त्रास जाला. आतां म्हजो उपचार चालू आसा. पूण तरीय हांव म्हज्यान जाता तितले तांकीन कोंकणीचें काम करतां. फाल्यां खातीर म्हूण हांव केन्नाच काम दवरिना. तशें केल्यार तें केन्नाच जायना.
आकाश: गोंय, कर्नाटक, केरळ, महाराष्ट्र आनी संवसारभर आशिल्ल्या समेस्त कोंकणी लोकांक तुमी कसलो संदेश दिवपाक सोदतात?
मेल्विन रोड्रिगीस: हांव संदेश दिवपाच्या पांवड्यार पावंक ना आनी हांव केन्नाच कोणाक संदेश दिना. तें म्हाका आवडना. फक्त कोंकणी लोकांनी कोंकणी पासत आपलो मोग आनी वावर चालूच दवरचो अशें म्हाका दिसता.