भांगरभूंय | प्रतिनिधी
गेर्त्रुदिस गोमेझ दे आवेजानेदा (1814-1873) ही मूळ क्यूबाची कवी, नाटककार आनी कादंबरीकार. स्पॅनिश साहित्याच्या संवसारांतली एकुणिसाव्या शेंकड्यांतली ती एक म्हत्वाची साहित्यीक व्यक्ती. तिच्या साहित्य वावरांत लिंग, वंश आनी समाजीक अन्याय ह्या विशयांचेर चड भर दिल्लो दिश्टी पडटा. धाडसी लेखन शैली खातीर तिची नामना आसा.
आवेजानेदाचो जल्म क्युबाच्या पुएरते प्रिन्सिपे शारांत जालो. क्युबा तेन्ना स्पेनाची वसाहत आशिल्ली. तिचें शिक्षण घरांत तिचे आवयन केलें, जी स्वता एक लेखक आनी बुदवंत आशिल्ली. ल्हान पिरायेचेर आवेजानेदा कविता बरोवंक लागली आनी थळाव्या दिसाळ्यांनी आनी साहित्यीक नेमाळ्यांनी त्यो उजवाडावंक लागली. सॉनेट ह्या काव्य प्रकाराचेर तिणें प्रभुत्व मेळयलें. तिच्या सुरवेच्या कवितांची गितात्मकताय आनी भावनीक खोलाय हाका लागून तिची तोखणाय जाली.
1836 वर्सा ती स्पेनाक गेली आनी थंय तिणें माद्रिदच्या साहित्यीक आनी संस्कृतीक मंडळांत वांटो घेतलो. तिणें कविता बरयतनाच नाटकां आनी कादंबरी बरोवपाकय सुरवात केली. तिचीं नाटकां पुराय स्पेन आनी लॅटीन अमेरिकेंतल्या नाट्यघरांनी माचयेर हाडलीं. तीं चडशीं नारीवादी आनी वसाहतवाद विरोधी विशयांचेर आशिल्ल्यान वादग्रस्त जालीं.
तिची सगळ्यांत नामनेची कादंबरी म्हळ्यार ‘सब,’ जी 1841 वर्सा उजवाडाक आयली. हे कादंबरींत गोऱ्या मनशाच्या मोगान पडपी मिश्रवंशीय बायलेची काणी सांगल्या. वंशवाद, गुलामगिरी आनी वसाहतवाद ह्या विशयांचेर खोलयेन केल्लें संशोधन, हाका लागून ही कादंबरी आयज लेगीत संवसारांतल्या जायत्या विद्यापिठांनी अभ्यासाचो विशय आसा. क्युबांत हे कादंबरीचेर बंदी घाली, जाका लागून आवेयानेदाक स्पॅनिश भास उलोवपी संवसारांत नामना मेळ्ळी. स्पॅनिश भास उलोवपी संवसारांतल्या नारीवादी आनी वसाहतवाद विरोधी लेखनाची आद्यप्रवर्तक आशिल्ल्यान तिच्या वावरान तिच्या काळांतल्या प्रबळ समाजीक आनी संस्कृतीक नेमांक आव्हान दिलें, आनी फुडल्या पिळग्यांच्या बायल लेखक आनी कार्यकर्त्यांक वाट मेकळी जाली. आयज लॅटीन अमेरिकेच्या साहित्यीक आनी बौद्धीक इतिहासांतली एक म्हत्वाची व्यक्ती अशी तिका मान्यताय मेळ्ळ्या.
आवेजानेदाच्या सुरवेच्या कवितांनी मोग आनी सैम ह्या विशयांचेर भर दिल्लो आनी तातूंत रोमँटिकताय आनी कामूकताय दिसून येता. उपरांत तिची कविता लिंग, वंश आनी वसाहतवाद ह्या विशयांचेर भर दिवन चडांत चड राजकी जाली. आपले कविते वरवीं तिणें त्या काळांतल्या प्रबळ संस्कृतीक आनी समाजीक नेमांक आव्हान दिवन बायलांच्या आनी कुशीक काडिल्ल्या समाजाच्या हक्कांचो पुरस्कार केलो.
“आ मी माद्रे” ही कविता तिचे आवयक तिणें दिल्ली श्रद्धांजली. तातूंत ती आपलो उपकार आनी मोग उक्तायता. “एल पोएता इ ला मुएर्ते” ही कविता कवींक मरणाची भिरांत सोडपाची आनी आपल्या वावरांतल्यान दायज फाटीं दवरपाचें म्हत्व सांगता. “कांसीऑन देल कॉसाको” ही स्पॅनिश बायलेच्या मोगान पडून आपल्या कर्तव्य आनी मोगा मदीं फाटीं पडपी कोसाक सैनिकाची काणी सांगता. “आ उना रोसा” ही एक सोबीत मोगाची कविता, जातूंत ती आपल्या मोग्याची तुळा गुलाबा कडेन करता. “सोय ला हिजा देल मार” हे कवितेंत ती आपल्या आनी क्यूबाच्या दायजाची कीर्त तशेंच दर्याची सोबीतकाय मनयता. राजकी आनी समाजीक प्रस्नांचेर भर दिवपी जायते सॉनेट तिणें बरयले. तिचीं बरींच सॉनेट्स “आ उना मुहेर नेग्रा”, म्हणल्यार काळ्या कोराची बायल, ह्या पुस्तकांत वाचूंक मेळटात. तातूंत समाजान वायट वागणूक दिवन कुशीक काडिल्ले काळे बायले कडेन एकचार उक्तायतना ती वंशीक अन्यायाच्या विशयाक संबोधन करता. “अ ला एस्क्लाव्हितुद” ह्या पुस्तकांत ती गुलामगिरीचे संस्थेचो निशेध करता आनी ती ना करपाचो उलो मारता.
गेर्त्रुदिस गोमेझ दे आवेजानेदाचे कवितेचें खाशेलपण म्हणल्यार भावनीक तिव्रताय, औपचारीक सोबीतकाय आनी समाजीक समिक्षा. ती आयज लेगीत प्रासंगीक उरल्या. एक लेखिका आनी वावुरपी म्हूण तिचें दायज चड न्यायपूर्ण आनी समतावादी समाज तयार करपाक सोदपी लोकांक प्रेरणा दिता.
आवेजानेदाची एक गाजिल्ली कविता म्हणल्यार “आल पार्तीर.” ही एक निरोप कविता, जी क्यूबा सोडून स्पेनाक वच्चे आदीं तिणें बरयल्ली. आपले मायभुंये वयलो तिचो मोग, नॉस्टॅल्जिया आनी ती सोडून वचपाचें तिचें दुख्ख तिणें हे कवितेंतल्यान उक्तायलां.
कवितेची रचणूक एक कडव्यांची माळ कशी. दरेक कडवें वेगळी भावना वा याद उक्तायता. तिची भास सादी आनी प्रत्यक्ष, पूण गितात्मक आनी उमळशीक वाडोवपी. क्यूबाचे सैमीक सोबीतकायेचें वर्णन करपाक ती जित्यो प्रतिमा वापरता, जशी “दर्यांतलें मोतीं! अस्तंतेचें नखेत्र!” तेच वांगडा आवेजानेदाचे हे कवितेंत तळमळ आनी विशाद हांचीय भावना उक्तायल्या. क्यूबा सोडून वचपाची तयारी करतना तिच्या काळजाच्या वेदनादायक धडधडाचें वर्णन ती “पिंजून उडवंक म्हाका जल्मजात मातये कडल्यान” ह्या उतरांनी करता, आनी तिका आवडटात ते जायते लोक आनी सुवाती परत केन्नाच दिसच्यो नात हाचें दुख्ख उक्तायता.
सोडून वच्च्या वेळार
दर्यांतलें मोतीं! अस्तंतेचें नखेत्र!
सोबीत क्युबा! तुजें पर्जळीत मळब,
रात धांपता तिच्या अपारदर्शक बुरख्यांत
जशी व्यापता वेदना
म्हज्या दुखेस्त कपलाक
हांव वतां सोडून म्हेनती गर्दी
पिंजून उडोवंक म्हाका जल्मजात मातये कडल्यान
पालां सरतात वयर आनी जातात त
यार जाग हाडूंक
येता वारें तुमच्या गरम वाठारांतल्यान.
आदेवश, खुशालभरीत
मायभुंये! मोगाळ ईडन!
जंय जंय दैव आपले तिडकीन
म्हाका प्रेरीत करता
तुजें गोड नांव दितलें खोस
म्हज्या कानाक.
आदेवश, ताणिल्लें पाल
आदींच फडफडटा,
नांगर वयर सरता, तारूं थरथरता
ल्हारां कातरतात आनी
मोन्यानी उडटात.गे
शैलेंद्र मेहता
98206 54233
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
