भांगरभूंय | प्रतिनिधी
एके शाळेंत शिक्षण अधिकारी इंस्पेक्शनाक गेल्लो. वर्गांतल्या एका भुरग्याक ताणें प्रश्न विचारलो, ‘सम्राट नेपोलियन धा झुंजा लढलो. एका झुंजांत ताका मरण आयले. तर तो खंयच्या झुंजात मेलो?’ भुरग्यान बरोच वेळ विचार करून सांगले. ‘सर, टिचरीन आमकां शिकोवंकना.’ ते आयकून टिचरीन बेगबेगीन सांगले, ‘सर, हो धडो तांच्या अभ्यासक्रमांत ना.’ हे आयकून इंस्पेक्टरान कपलार हात मारलो.
टिचर आनी भुरगो सादें सामान्य ज्ञान वापरपाक उणें पडलें. हालीं तर सामान्य ज्ञान सामान्य भायलें जावपाक लागलां. वॉटस्-ॲपाचेर जे येता, ती एकादी वावडी आसूं येता. ताचे वायट परिणाम जावं शकतात. खरें- फट, हाचो फाटलो फुडलो विचार करिनास्तना फॉरवर्ड केलो म्हणजे आपणें व्हड काम केलें, हो सद्या सेन्स वगडायल्या समाजाचो ‘कॉमन सेन्स’ जाला.
एका काळांत गांवगिर्या वाठारांनी शिक्षणाच्यो सुविधा नासताल्यो. तरी लोक आपले जिवितांतले वेव्हार वेवस्थीत सांबाळताले. घरांतल्या सान भुरग्याचो सांबाळ करपाक सगल्यांत पयलीं घरांतले जाण्टे आजयेचो सल्लो घेतात. जिवितांतल्या अनेक कठीण प्रसंगांतल्यान तशेंच सरभोंवती अनेक घडणुकींतल्यान आमी अणभव घेत आसात. तांतूंतल्यान जीं शाणेंपणा शिकून घेतिल्ली आसतात, तेंच सामान्य ज्ञान आसता. अनुभवां वांगडा आपली तर्कबुद्द आनी विचार करपाची तांक आसप चड गरजेचें आसा.
सद्या ‘ससो धांवता म्हणून हांव धांवता.’ अशी प्रवृत्ती वाडपाक लागल्या. ‘तो ह्या गुरूबाबा फाटल्यान धांवता म्हणून हांव वतां.’ अशें कुड्डे अनुकरण चलता.’ शिकिल्ल्या लोकां मदीं बुदवंतकाय तर सोडाच, सादें सामान्य- ज्ञान दुर्मीळ जावपाक लागलां. जेन्ना आमी ट्रॅफीक जॅमांत आडकून पडटात. तेन्ना ‘पॉन्क पॉन्क’ करून कितलो हॉर्न मारलो तर जॅमांतल्यान बेगीन सुटका जातली व्हय? हो सादो कॉमन सेन्स! इतलेंच न्हय कांय मोटारकार लेन सोडून फुडें वचून रावतात. त्या खातीर येवपाची ‘सायड लेन’ बंद जाता. मागीर गोंदळांत गोंदळ वाडटा. दरखेपे हो अणभव आमी घेतात. पूण, सुदारपाची तयारी दिसना. ल्हानपणांतली एक काणी याद जाता, ‘एक मनीस झाडाच्या खांदयेर बसून तोच खांदो मारतालो. लोकांनी ताका पिश्यांत काडलो.’ वयल्या ट्रॅफीक जॅमांत गाडी फुडें काडपी लोकांची लक्षणां अशीच पिशेंपणाचीं म्हणचीं पडटात. सामान्य ज्ञान शिकून येना म्हणटात तें खरें.
न्यूटन ह्या शास्त्रज्ञाच्या जिवितांतली ही दंतकथा खूब वेळा वाचपाक मेळटा. ‘न्यूटनान खंय आपल्या मांजराक आनी तिच्या ल्हान पिलांक कुडीच्या पार्टिशनांतल्यान आरपार वचपाक ल्हान आनी व्हड अशें दोन बुराक केल्ले. तशें पळोवंक गेल्यार व्हड बुराकांतल्यान पिलांय वचपाक शकतात. हो कॉमन सेंस न्यूटनान वापरलो ना.’ वाचप्यांनी एक मतींत धरचें. व्हड लोकां फाटल्यान अश्यो कल्पीत दंतकथा तयार करतात. त्या खातीर मुद्दो पटोवन दिवपाक सोपें जाता.
तरी खुबदां शिकिल्ले हुशार लोक सामान्य ज्ञान वापरपाक उणें पडटात. खूब वर्सां फाटीं रायबंदर पाट्यार एक ट्रक न्हंयेंत कोळसून पडलो. ड्रायव्हर आनी क्लिनर आक्ताक बुडून मेले. दिसाळ्याचेर बातमी अशी छापून आयिल्ली. ‘ट्रक फाश्ट आशिल्लो. इतल्यांत फुडल्यान एक सान चली आड आयलें. ड्रायव्हराचो कन्ट्रोल सुटलो आनी ट्रक उदकांत पडलो. त्याच जाग्यार एका सान चलयेक अपघात जावून मरण आयिल्लें. ती चली मदीं मदीं अशी आड येता.’
लोकांच्या सांगण्या वयल्यान बातमीदारान बातमी तयार केल्ली. जर दोगूय ड्रायव्हर, क्लिनर आक्ताक मेल्ले तर ती चली आड आयली हें कोणें सांगले? बातमीदारान कॉमन सेंस वापरलो ना.
पुराणातल्य कथांचेर केवळ श्रद्धा म्हणून आमी कुड्डो विश्वास दवरतात. हे मागासलेल्या विचारांचें लक्षण म्हणचें पडटा. संत तुकाराम म्हणटात, ‘जर नवस करून पूत, चली जल्माक येता तर घोव कित्याक करपाक जाय?’ तशें पळयल्यार हें आयुश्याचें व्हड तत्वज्ञान न्हय. तरी आधुनिक युगांतय पुत्र प्राप्ती खातीर नवस करपी देडशाणे कमी नात.
गणपती दूद पिता ह्या चमत्काराचेर कुड्डो- विश्वास दवरून कितलेशेंच दूद वाट लायलें, हे घडणुकेन समाजान लज खुटाळ्याक लायली. देशांत कुपोशणाक लागून कितलीं भुरगीं मरण पावतात. तरी अभिषेकाच्या नांवार मोलादीक दुदाची वाट लायतात. हें खंयच्या कॉमन सेन्सांत बसता हें समजपाक कठीण वता. अंधश्रद्धेच्या फाटल्यान सामान्य- ज्ञान सोडाच थंय खंयचेंच ज्ञान कामाचे नासता.
खूब वेळा पयशे डब्बल करून मेळटात अशें सांगून चकचकीत ऑफिसां उगडतात. लोक भुलतात आनी आपल्या जोडीच्या पयशांची गुंतवणूक करतात. कांय म्हयन्यांनी ऑफिस बंद जाता. लोक फटवतात. खूब खेपो अशें घडटा. तरी लोक कॉमन सेन्स वापरनात. कॉमन सेन्स सदांच उपेगी पडटा, अशें म्हणप साप्प चूक थारतले, ह्याच कॉमन सेन्साक लागून विज्ञानाचे प्रगतीक आडखळी आयल्यांत.
पृथ्वी आनी हेर गोल अंतराळात अधांतरी घुंवतात ही कल्पना त्या काळातल्या सामान्य ज्ञानाच्या कक्षेच्या भायली आशिल्ली. जेन्ना आईन्स्टायनान सापेक्षता सिद्धांतांत काळ सापेक्ष मानलो. तेन्ना शास्त्रज्ञ लोकांच्या सामान्य ज्ञानांत कशेंच बसना जालें. पूण त्या सिद्धांता वयल्यान जितले निश्कर्श काडले ते पुराव्या सयत सिद्ध जावपाक लागले.
विज्ञानान सामान्य ज्ञानाक निरीक्षण आनी प्रयोगांची जोड दिली. त्या खातीर मनश्याच्या बुदवंतकायेची कक्षा रुंदावल्यो आनी एक वेगळी दिका मेळली. त्याच वांगडा विचारांची क्षमता कितलेशेच पटीन वाडली. एकूण परिस्थितीचो विचार केल्यार एक मतींत येता, आमचो सुशिक्षित समाज पांच ज्ञानेंद्रियांतल्यान प्राप्त जाल्ले सामान्य ज्ञान वाडोवचे बदला दैवी लोकांच्या सव्वे इंद्रिय, ‘सिक्स्थ सेन्साचेर’ चड विस्वास दवरता, ही मानसिकता बदलपाक जाय. हें सव्वें इंद्रिय आयलें खंयच्यान? ताचेर विचार करपाक जो मेरेन आपलें सामान्य ज्ञान जागृत जायना, तो मेरेन कॉमन सेन्स दुर्मीळच उरतलो.
विज्ञानदूत श्रीकांत शंभू नागवेंकार
9096512359
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
