भांगरभूंय | प्रतिनिधी
मोरां भशेन मान हालोवप, मोडप, फाटी फुडें वचप, मोराच्यो उडयो अशे ह्या नाचाचे पांवडे. बरे तरेन गितां लोकांनी घडयलीं आनी…
नाच म्हणल्यार मनोरंजनाचें एक बेस बरें सादन. नाच करतलो तितकोच उमेदी जावन नाचता आनी नाचतलो तितकेच उमेदीन पळेता, अणभवता. आदल्या काळार मनोरंजनाची कसलींच साधनां नासलीं. लोक शेतांनी, दोंगरानी काम करून धान्यां, फळफळावळीचें, भाजयांचे पीक घेवन पोट चलयताले. स्वताचें मनोरंजन स्वताच करताले.
थळाव्या भाशेंत मोरुलो म्हणचें मोराचो नांच. गोंयच्या उत्तर खंडांत शिगम्या वेळार शेतकामती हो नाच करतात. दिवचल म्हालांतल्या सर्वण गांवांत हो एक शिगम्याचोच नाच न्हय तर ती एक विधी. ह्या नाचाचें मूळ सर्वण गांवांत उपजता. मोरा भशेन हावभावाचें अनुकरण करून नाचाचें रुपांतर मोरुलो. गांवचे दादले ह्या नाचांत भाग घेतात.
दिवचल आनी साखळे मदीं पडपी हो सर्वण गांव. दिवचलच्यान वतना मुखेल रस्त्या वयल्यान उजव्यान भितर गेले काय हो गांव लागता. पाचवोचार सैम, रूख, माड, माडयो, झरे, व्हाळ ह्या गांवांची सोबितकाय वाडोवपाक तितकेच भागिदार. सर्वण हो शब्द घडये सुवर्ण ह्या शब्दा वेल्यान घडला जांवये. शेतांनी कश्ट करतल्या लोक शेतांनी, दोंगरांनी कश्ट करपाक कोणें सांगपाची गरज नासली पूण शब्द उच्चारताना जिभेक कश्ट दिवपाक आमचो गांवगिरो लोक लज नासलो. हांसना कोणूय! शब्दाचो अर्थ कळल्यार पुरो. म्हण घडये सुवर्ण गांव हो सर्वण जालो. तर ह्या सर्वण गांवांत खंय सुरंगीचे रुख खूब आसले आनी सुरंगां पडून वाठार भांगराळो जातालो. ह्याच भांगराळ्या नजाऱ्याक लागून ह्या गावांक सर्वण हें नांव पडलें जांवये. लोक चडशे शेतकामती. शिगमो व्हडा दबाज्यान मनयतात. होमखण पेट्टा आनी घोडेमोडणीय जाता. गांवांत हेर सवणीं तर आसातच, पूण तेच बरोबर हांगा मोरांचो संचार खुबूच प्रमाणांत जातालो. शेतांतले पिकाचेर ताव मारपाक मोर शेतांनी येताले आनी कोणाचीच भीड धरिनासतना आपल्याच तालार मान हालयत, मोडीत पीक खाताले. शेतांतले पीक घेवन खुशाल जाल्ले शेतकारांनी मोरांची हालचाल, पळेवन ती नाचांत रुपांतर करून घेवपाचें थारायलें. ह्या नाचाक गितांची आनी संगिताची सादनां, देखीक झांज, घुंगूर घेवन नाचपाक लागले. स्वताक आनी गांवकारांचें मनोरंजन करपाक सुरवात केली. मोरां भशेन मान हालोवप, मोडप, फाटी फुडें वचप, मोराच्यो उडयो अशे ह्या नाचाचे पांवडे. बरे तरेन गितां लोकांनी घडयलीं आनी शिगम्याच्या दिसांनी मोरुलो नाचपाची प्रथा सर्वण गांवांत मुळां धरपाक लागलीं. मोरांच्या हावभावाची बरे तरेन जाणविकाय आसलेल्या जाणकारान गांवच्या तरणाट्यांक हावभाव शिकयले. नाचपी सादेंच आगलें घालताले.
सर्वणां फाल्गूनांतले पुनवेक होळी पेटली म्हणतच देवळा कडेन गांवचे मोर न्हेसलेले मोरुलो नाच नाचतात. दुसऱ्या दिसा थावन रोमटांक सुरवात जाता. दर घरांत वचून मोरुले मोरुलो नाच करतात. सवाशीण बायल आंगणांत दिवली पेटोवन दवरता. तांकां तळी (पांच नाल्ल आनी तांदूळ) दवरतात. मोरूले नाच करतात आनी तळी घेतात. ‘तळी ठेयली आयांनी, उचलली खेळयांनी, श्रृंगार शिर तांदळांचो’ अशो वळी तळी उखलताना म्हणटात. (उतरां फाटीं फुडें जांव येतात). पांच दीस घराघरांत वचून मोरूलो नाच करतात. फुडें वचून मोराचीं पाखां एकठांय करून तांचे मुकूट केलें, हाताक बांदपाक लागलें. मोरूलो नाच मोराचीं पाखां बादून नाचपाक लागले. ह्या गांवांत उत्सव जायनासले. हाका लागून कांय लोकांनी ही मनोरंजनाची वाट सोदून काडली. मोरुलो नाच सैम आनी मनशाचे नातें दर्शयता.
फुडें वचून नाचप्यांनी खास आंगले तयार केलें. नाचपी मोटवें धोतर न्हेसतात, ताचेर निळो पट्टो बांधतात, धवें बानयन (मोटवो सदरो) आनी रंगीत कोट घालतात आनी गळ्यांत रंगीत फुलांची माळ. मनगटाक आनी भुजां सकयल हाताक कांय फुलां बांदतात. निळ्या रंगाचो कागदी वा कपड्याचो तीर, जण एक नाचपी आपआपले तकलेक घट्ट बांदतात आनी एक मोराचे पाख त्या तिरांत खोयतात. एका पायांक घुंगरांचो एक घोंस बांदतात. मोरा भशेन मान हालोवप, तालबद्द रितीन फाटीं फुडें येवप, मोरा भशेन उडी मारप, आपल्या साथीदाराक ताळी दिवन फुडें वचप. हें सगळें झांज, शामेळ, घुमटाच्या तालार पळोवपाक खुबूच बरें दिसता, आनी तांतूत भर घालता तांच्या पांयांक बांदलेले घुंगरू. जण एकल्या नाचप्याक जाणकारा कडल्यान हो नाच शिकचो पडटा.
ह्या नाचाक लागपी वाद्यां म्हणल्यार घुमट, शामेळ, झांज, केन्ना केन्नाय पेटी, तबलें, पखवाज. नाचताना तालबद्द पद्दतींत एक गीत म्हणटात. तातूंत जाळ्यांत शिरकल्ल्या मोराक पळेवन लांडोर वडल्या व्हडल्या (किटकिटता) हांसता. नाचपी जाळ्यांत शिरकल्ल्या मोरान केल्लो आटापिटा आनी जाळें सोडोवन भायर येतकीर जाल्ली खोस ह्या नाचांत नाचपी दाखयतात. मोरा परीं उडक्यो मारुन ते नाचतात आनी उमेद उक्तायतात.
दुरी देसी साकून पारधी आलो
पारधी येउन त्याने मोर दळविलो
तो मोर उडोन बसलो वयले आडा….
अशें लोकगीत म्हणटात. हें गीत म्हणून चवथी वेळार बायलां फुगडी आनी धालोय खेळटात म्हूण कळटा.
प्रिता परब
9921382375
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
