समाजशास्त्र विशयाचें स्वरूप

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

समाजशास्त्रज्ञ समाजीक घडणुकांचे म्हायती एकठांय करपाक आनी विश्लेशण करपाक विंगड विंगड पद्दतींचो उपेग करतात. ह्या पद्दतींत सर्वेक्षण, मुलाखती, निरिक्षण, समाजीक आंकडेवारीचें विश्लेशण हांचो आस्पाव आसा.

समाजशास्त्र हो सगळ्या समाजीक शास्त्रांतलो एक मनोरंजक आनी बहुमुखी विशय. विद्यार्थी जिज्ञासा आनी गिन्यानाची तान वा समाजाक चड बरी समजून घेवपा खातीर समाजशास्त्राची निवड करतात. वेगवेगळे समाजीक आंग समजून घेवपा खातीर समाजाक शास्त्रीय नदरेन वळखुपाक जाय. भुरगें समाजीक वातावरण चड खोलायेन समजता आनी समाजीक नकाशे करपाक शिकता.
आतां तुमी म्हाका विचारतले सोशल मॅपिंग म्हणल्यार कितें? समाजीक- आर्थीक स्थितीची निरपेक्ष क्रमवारी थारावपा परस सापेक्ष क्रमवारी थारावपाचें काम करता. खंयच्या घरांक मुल्यांकनांतल्यान फायदो जाता आनी ते लक्ष्य गटांतले आसात काय ना हें थारावपाक मदत करूंक शकता. समाजीक- आर्थीक परिस्थिती कडेन संबंदीत आशिल्ल्या पूर्व निर्धारीत आशिल्ल्या निर्देशकांचेर जशे की देखीक म्हळ्यार- समाजीक स्थिती, कुशळटाय, मालमत्ता, शिक्षण, उत्पन्न आदी घटकाचो अभ्यास. सर्व्ह स्टडीच्या वेळार घरांची वळख करपा खातीर समाजीक नकाशे वापरतात. उपरांत लोकसंख्येच्या मोजमापान क्रमांक अभ्यासतात (थंय रावपी लोकां कडल्यान) वेंचून काडिल्ल्या निर्देशकांच्या नदरेन घराची स्थिती बरी वा वायट आसा ताचे प्रमाणामाचो अभ्यास. देखून हे पद्दतीचो परिणाम म्हळ्यार निरपेक्ष मुल्यांकन करचे परस, घरगुती सापेक्ष बऱ्यापणा विशीं म्हायती मेळटा.
समाजीक नकाशे अभ्यासपा खातीर: विश्लेशणा खाला आशिल्ल्या वांठाराचो व समाजाचो मुळावो रचनेचो नकासो तयार करपाक सहभागी क्रमवारी प्रक्रियेंतल्यान मेळिल्ल्या परिणामांचो वापर करतात. विश्लेशणा वेळार थय आशिल्ल्या वाठारांतल्या घरांचे सापेक्ष निर्देशक (वा क्रमवारी) दाखोवपा खातीर संहिता (चिन्नां) वापरात. हाचो उपेग अभ्यासात काळा प्रमाण घरगुती बऱ्यापणाचो नदर दवरपाक आनी प्रकल्पाचो वेगवेगळ्या समाजीक गटांचेर कसो परिणाम जाता हाचें मुल्यांकन करूं येता.
भुरगीं समाजशास्त्र विशय उच्चमाध्यमिक विद्यालयांत शिकतात. समाजशास्त्र हो विशय समाजाक अभ्यासपी बाकी विशयांचे माळेतलोच. समाजीक संबंद, समाजीक संस्था आनी समाजीक रचणूक हांच्या अभ्यासावरवीं मनशाची वागणूक आनी समाज समजून घेवपाचो यत्न करपी समाजीक शास्त्र हें समाजशास्त्र. लोक एकामेकांकडेन कशे संवाद सादतात, समाजा भितर समाजीक गट कशे तरेन तयार जातात, समाजीक नेम आनी मुल्यां कशीं तयार जातात आनी तिगोवन उरतात, समाजीक असमानताय आनी संघर्श कशे तरेन निर्माण जातात आनी ताचेर समाज आनी समाजातले घटक कशे उपाय काडटात हाचो अभ्यास.
मनशाचे वागणुकेचें पडबिंब फकत वैयक्तीक खाशेलपणां परस समाजीक रचणूक आनी समाजीक शक्तींनी जाता. समाजा भितर अस्तित्वांत आशिल्ल्या समाजाच्या वागणूक आनी संबंदांच्या नमुन्यांची पद्दत आनी संस्कृताय, अर्थशास्त्र, राजकारण, धर्म ह्या सारक्या व्हड समाजीक संरचनेचो ह्या नमुन्यांचेर कसो परिणाम जाता हाची तपासणी .समाजशास्त्रज्ञ समाजीक घडणुकांचे म्हायती एकठांय करपाक आनी विश्लेशण करपाक विंगड विंगड पद्दतींचो उपेग करतात. ह्या पद्दतींत सर्वेक्षण, मुलाखती, निरिक्षण, समाजीक आंकडेवारीचें विश्लेशण हांचो आस्पाव आसा. समाजीक नमुन्यांची आनी प्रवृत्तींचो वैज्ञानीक नदरेन अभ्यास करून समाजशास्त्रज्ञ, समाज कसो चलता आनी समाजीक बदल कसो सुलभ करूं येता हाची म्हायती मेळोवंक शकतात.
एकंदरीत समाजशास्त्र विषय वैयक्तीक वागणूक आनी समाजीक गुंतागुंतीचो परस्पर क्रियाकलाप समजून घेवपाक आनी हे उपेग करून समाजीक परिस्थिती सुदारपा खातीर आनी समाजीक न्यायाक चालना दिवपा खातीर रणनिती तयार करपाचो यत्न समाजशास्त्र करता.
समाजशास्त्राचें स्वरूप रॉबर्ट बियरस्टेड हाच्या मतान अशें आसा:-
समाजशास्त्र विशय हो गिन्यानाचो एक फांटो, आनी ताचीं खाशेलपणां आसात. समाजशास्त्राचे समाजांत खुब महत्व आसा. हेर शास्त्रांपरस कांय बाबतींत विषयः वेगळो आसा. रॉबर्ट बियरस्टेड हाणें आपल्या ” द सोशल ऑर्डर” ह्या पुस्तकांत समाजशास्त्राचीं मुखेल खाशेलपणां सकयल दिल्यांत आनी तीं अशीं आसात:
समाजशास्त्र हें एक स्वतंत्र शास्त्र
समाजशास्त्र एक स्वतंत्र शास्त्र . तत्वगिन्यान, राजकीय तत्वगिन्यान वा इतिहास ह्या सारक्या हेर खंयच्याय शास्त्राचो एक फांटो म्हणून ताका मानून अभ्यास केल्लो ना. स्वतंत्र शास्त्र म्हणून आनी ताचें अभ्यासाचें स्वताचें क्षेत्र, मर्यादा आनी अभ्यास पद्दत आसा.समाजशास्त्र हें भौतिक शास्त्र न्हय तर समाजीक शास्त्र: समाजशास्त्र भौतिक शास्त्राच्या कुटुंबांतलें न्हय तर समाजीक शास्त्रांच्या कुटुंबांतलें आसा . समाजीक शास्त्र म्हूण ताचें लक्ष मनशाचेर, ताची समाजीक वागणूक, समाजीक वावर, समाजीक जिणेचेर अभ्यास केंद्रीत जाता. समाजशास्त्राच्या कुळांतलो वांगडी म्हूण ताचो इतिहास, राजकीय शास्त्र, अर्थशास्त्र, तत्वगिन्यान, मानवशास्त्र आदी हेर समाजीक शास्त्रां कडेन लागींचो संबंद आसा.समाजशास्त्र समाजीक विश्वाकडेन संबंदीत आशिल्ल्यान ताचो खगोलशास्त्र, भौतिकी, रसायनशास्त्र, भूंयशास्त्र, गणित आनी हेर भौतिक शास्त्रांकडे संबंद आसा.
समाजशास्त्र हो एक श्रेणीबद्ध विशय
समाजशास्त्र “कितें आसूंक जाय वा आसूंक जायना हाचे विशींच्या विधानांत मर्यादीत आसता.” एक शास्त्र म्हूण समाजशास्त्र तातूंत कसलोच मोल-निर्णय जायना. ताची पद्दत नैतिक वा अनैतिक आसा. नैतीक नदरेन तटस्थ आसता पूण ताचो अर्थ समाजशास्त्रीय गिन्यान निरुपयोगी आनी कसलोच हेतू साध्य ना असो न्हय ताचो फकत अर्थ समाजशास्त्र हो एक विशय म्हूण बऱ्या-वायट, अशा समस्यांक तोंड दिवंक शकना.समाजशास्त्र हें शुध्द शास्त्र. शुध्द विज्ञान आनी अनुप्रयुक्त विज्ञान हांचेमदीं चड करून भेद करतात. शुद्ध शास्त्रांचो मुखेल हेत म्हळ्यार गिन्यान मेळोवप, आनी मेळिल्लें गिन्यान उपेगी आसा काय ताचो उपेग करूं येता हाचो त्रास जायना. दुसरे वटेन मेळिल्लें गिन्यान जिणेंत लागू करप आनी तें वापरांत हाडप हो अनुप्रयुक्त विज्ञानाचो हेत आसता. दर एका शुध्द शास्त्राक आपलें स्वताचें अनुप्रयुक्त क्षेत्र आसूं येता. देखीक- भौतिकी हें शुध्द शास्त्र, आनी अभियांत्रिकी हें ताचें अनुप्रयुक्त क्षेत्र. शुध्द शास्त्र म्हणून समाजशास्त्राक प्रशासन मुत्सद्देगिरी, समाजीक वावर आदी अनुप्रयुक्त क्षेत्रां आसतात.दर एका शुध्द शास्त्राचो एकापरस चड उपेग आसूं येता. समाजशास्त्र हें शुध्द शास्त्र कारण समाजशास्त्राचो तात्काळ हेत म्हळ्यार समाजा विशींचें गिन्यान मेळोवप, मेळिल्ल्या गिन्यानाचो उपेग करप न्हय. समाजशास्त्र हें तुळेन अमूर्त शास्त्र, ठोस शास्त्र न्हय: हाचो अर्थ समाजशास्त्र ही कला आनी तशेंच गरजे भायर गुंतागुंतीचें आनी फावो त्या प्रमाणांत कठीण असोय अर्थ जायना. ताचो फकत अर्थ समाजशास्त्राक मनशाच्या घडणुकांच्या ठोस प्रकटीकरणांत रूची ना. मनशाच्या घडणुकांचे स्वरूप आनी तांच्या नमुन्यांचेर ताचो चड अभ्यास आसता. देखीक- समाजशास्त्राचो संबंद विशिश्ट झुजांचो न्हय तर सादारणपणान क्रांतींचो आसता, समाजीक घडणुको समाजीक संघर्शाचे म्हणून. तेच प्रमाण समाजशास्त्र हो समाज, त्या विशिश्ट समाजाचो, समाजीक संघटना, लग्न, धर्म वा गट आदी अभ्यासा पुरतोच मर्यादीत उरना.
ह्याच साद्या अर्थान समाजशास्त्र हें एक अमूर्त, ठोस शास्त्र न्हय. समाजशास्त्र हें सामान्यीकरण करपी विशय आनी विशिश्टीकरण करपी वा व्यक्तीगत करपी विज्ञान न्हय: समाजशास्त्र मनशाच्या परस्पर संबंदा विशीं वा परिस्थिती विशीं, सैमा विशीं, रूपा विशींचे सामान्य नेम वा तत्वां सोदून काडपाचो यत्न करता , समाजांतल्या मनीस गटांचो आशय आनी रचणूक. तातूंत घडपी दरेक घडणुकेचो अभ्यास करिना.

कात्यायणी घाटवळ
शिरगांव