समर्पण त्या मोन्या जिवांचें

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मनीस आपल्यो भावना एकमेकां लागीं उक्तावपाक शकतात, पूण मोन जातीचें कितें? कुर्डी शेतां आनी भाटांचो गांव. ताका लागून दरेकल्यागेर गोरवां, सुणी, मांजरां, कुंकडां. ह्या मोन जातींक गांवाचेर कसलें संकश्ट आयलां हें कशें कळटलें?

मे  म्हयन्याच्या निमाण्या सप्तकांत साळावले धरणाचें उदक देंवले उपरांत हांव म्हज्या कुर्डी गांवांत भुरगेपणाच्यो यादीं जाग्यो करीत भोंवतालो. आमचो ग्रामदेव सोमेश्वराच्या श्रीस्थळ वाठारांत त्या वेळार दोग- तीग बायलो आनी एक चली आशिल्लें. 48 वर्सां आदीं आमची कुर्डी धरणाच्या उदकांत बुडले उपरांत लोक जळीमळीं जाल्यात. घडये आमच्या गांवांतली आसत म्हणून हांवें तांकां पाचारलें. तीं पयलेच फावट गोवा वेल्हाच्यान खासा उदकांतल्यान वयर सरिल्लो कुर्डी गांव पळोवपाक आयिल्ली. तांचो म्हाका पयलोच प्रश्न, गांव सोडटना तुमकां कांयच दिसलें ना? मनांत चऽऽर्र जालें. चलयेचें लग्न जातगीर तुका तुज्या आवय- बापायचें घर सोडटना कांय जालें ना, अशें विचारपा सारको हो प्रश्न आशिल्लो. आवय- बापूय कितल्या मोगान चलयेक वाडयतात, शिकयतात, मनांत कसलोच सुवार्थ नासतना, पूण चली भुरगें दुसऱ्या घराचें देणे अशी भावना आसली तरी चलयेक लग्न करून दुसऱ्या घरांत दितना आवय- बापायच्या मनांत खोशयेची आनी दुख्खाची जी भावना आसता ती उक्तावपाक ह्या संवसारांत कसलींच उतरां नात…. आनी केन्नाय आसचींय नात. कुर्डी गांव आमी सोडलो तेन्ना अशीच समर्पणाची भावना आमच्या दरेका कुर्डीकार गांवभावां मदीं आशिल्ली.
साळावली धरण बांदपा खातीर कुर्डी आनी आशीकुशीक आशिल्ल्या 750 वयर लोकांक गांव सोडात म्हणून सरकारान नोटिसो धाडल्यो तेन्ना दरेका वाड्या वयल्या घरांत मर्ण शोकांतिका पातळिल्ली. जो गांव आमच्या पूर्वजांनी भोव कश्ट घेवन वसयल्लो, फुडलें पिळगे खातीर गांव संस्कृती तिगोवन दवरल्ली आनी ती फुडें व्हरपाचें दायज आमच्या भुजार दिल्लें आसतना गांव सोडप हें मन कशेंच मानून घेवपाक तयार नाशिल्लें.
मनीस आपल्यो भावना एकमेकां लागीं उक्तावपाक शकतात, पूण मोन जातीचें कितें? कुर्डी शेतां आनी भाटांचो गांव. ताका लागून दरेकल्यागेर गोरवां, सुणी, मांजरां, कुंकडां. ह्या मोन जातींक गांवाचेर कसलें संकश्ट आयलां हें कशें कळटलें?
कुर्डीतल्या श्रीस्थळ वाड्यार सोमेश्वर देवळाच्या वाठारांत वट्ट 11 घरां आशिल्लीं. सगल्यांगेर गोरवां. मेजून पांच घरां एक माळेचीं. तातूंत म्हजे आज्जेचें एक घर. मातयेच्या दरेका घरा कुशीक गोरवां खातीर गोठो. आज्जेगेर रतन नांवाचे गायेच्यो पांच- स पिळग्यो हांवें पळयल्ल्यो. 1984 वर्सा आमकां गांव सोडचो पडलो तेन्ना कपिला ही सव्वे पिळगेंतली गाय आशिल्ली. तें आमच्या सगल्यांचें आवडट्या तामूलें पाडूक. तामू जाण्टेपणाक लागून मेलें आनी गांव समर्पीत जालें. दोनूय गायो अपुरबायेच्यो. मनश्यालें उलोवणे समजुपी. दोगांय दिसपाक पोरण्या ग्रंथांनी वर्णन केल्ल्या गायां भशेन. कपिलाच्या कपलार मदीं आनी पोटार दोशी वटेन चंद्रकोर आशिल्ली. तामश्या अर्धगोल आकाराचीं शिंगा, बोलके दोळे.
कुर्डी गावांतले चडशे लोक शेत आनी गोरवां वेवसायाचेर निंबून आशिल्ले. आमी गांव सोडलो तेन्ना कपिला गाय आनी तागेलीं गौरी, हरणी हीं पाडकां आनी औदुंबर हो पाडो आशिल्लो. गांवांत सगळ्यांगेर मोनजात, पूण सगळ्यां गांवांत आज्जेल्या कपिला गायेचो परिवारा सामको मोगाचो. खंयच्यान उलो मारल्यार हम्म्माऽऽ करून उल्याक जाप दीत म्हऱ्यांक येतालीं.
दामू हो बरे जातीचो बुकलो आते भावाच्या घरांत पोशिल्लो. श्रीस्थळ वाडो न्हंयचे देगेर आशिल्ल्यान थंयच्या लोकांक सगल्यांत पयलीं गांव सोडचो पडलो. वालकिणी हे पुनर्वसन सुवातेर लोकांक रावपाक घरां नाशिल्लीं, गोरवांक खंय दवरपाचें हो प्रश्न आशिल्लो. जायत्या जाणांनी मेळटा त्या मोलांत गोरवां विकून वडयलीं नाजाल्यार आपल्या सोयऱ्यां- धायऱ्यांक दिलीं. घरां सोडून वतना मोडिल्ल्या घराच्या मदेरा वांगडा सुणी, माजरां, कुकडां हांकांय वांगडां व्हेलीं. कांय सुणीं, माजरां गाडयांनी घालतगीर उडकी मारून पळून गेलीं. दामू बुकलोय असोच पळून गेलो. कुकडां गांवांतूच उरलीं.
म्हज्या बापायचें कुर्डीच्यान सुमार सात किलोमिटराचेर, विचुंद्रें हांगां दुकान, बार्र- रेस्टॉरंटाचो वेवसाय आसलो. ताणें थंय घर बांदिल्लें. आज्जेन गोरवां पोसपाक आमगेर व्हरपाक सांगलें. विचुंद्र्यां हाडले मात अनवळखी सुवातेर तांकां सदांचे सवकळीचीं मनश्यां दिसना जालीं. बरेच दीस तीं हांबेत रावलीं. तांकां हांव चरपाक मळार, वांयगण शेता कडेन घेवंन वतालो, मात तांचो जीव कुर्डी आशिल्लो. खावड भरपूर मेळून लेगीत तांकां नवो गांव पसंत नाशिल्लो. एक दीस चरपाक सोडिल्ले थंयच्यान तीं नाच्च जालीं. सगळे कडेन सोद घेतलो. मेळ्ळींच नात. जे वाटेन तांकां हाडिल्लीं तिचो माग घेवन ती परत कुर्डी गेलीं आसुये, असो अदमास आमी केलो.
दुसरे दीस बापायन सांगिल्ल्या प्रमाण हांव एका मानायाक घेवन कुर्पेच्यान कुर्डी गेलों. पळयल्यार किदें, आमी केल्ल्या अदमासा प्रमाण तीं श्रीस्थळार आयिल्लीं आनी आमच्या सोमेश्वराचो पुरयत श्रीपाद परांजपे हांच्या घरांत बशिल्लीं. तांच्या वांगडा दामू बुकलोय आशिल्लो.
परांजपे भटाक कोणूच नाशिल्ल्यान ताणें गांव सोडपाचो प्रश्नूच नाशिल्लो. धरणाच्या उदकाची फुग ताच्या घरा मेरेन पावंक नाशिल्ल्यान तें आसा तशेंच आशिल्लें. आमकां पळोवन गोरवां धांवत आमचे लागीं येवन हांबेवपाक लागलीं. आमकां सोडून आमची धनीण खंय गेलीं अशें विचारपी भाव म्हाका तांच्या दोळ्यांत दिसले. गोरवां कुर्डी आसात हें विचुंद्रे येवन हांवे सांगलें. म्हजो बापूय धाडशी आशिल्लो. दुसऱ्या दिसा तो म्हाका कुर्डी घेवंन गेलो. श्रीस्थळ हो भरिल्लो वाडो सामको रितो जाल्लो. मात, सगले लोक एकठांय आसात असो भास जातालो. न्हंयेंक हुवार आयिल्यान नेटान व्हांवपी उदकाचो आवाज सबंद वाड्यार घुमतालो. आजयेच्या घरा कुशीक आशिल्ल्या म्हज्या आते भावाच्या मोडिल्ल्या घरांत दामू बुकलो एका कोम्या वांगंडा दिसलो. दोगूय रांदचे कुडींतल्या ओट्या पोंदा बशिल्ले. हांवे दामूऽ अशे म्हणलें, तसो तो म्यांव म्यांव करीत कोंब्या वांगडा पळून गेलो. जशें काय तांणी गांव सोडून वचप ना, असो निश्चेवूच केल्लो.
आमचीं गोरवां श्रीपाद भटाल्या पडंग घरांत काळखा कुडींत बशिल्लीं. आमचे वांगडा परत विचुंद्र्यां येवपाची तयारी ना, अशें स्पश्ट दिसतालें. बापायन तांकां फुसलायत भायर काडलीं आनी घरा हाडलीं. तिसरे दिसा तीं परत कुर्डी…. अशें चार फावट जालें. मजगतीं, कपील गाभणे आशिल्लें, ताणें धव्या कोराच्या पाड्याक जल्म दिलो. आमचे आईन ताचें नांव नंदी दवरलें. हळू हळू तांकां म्हजी आनी घरच्या लोकांची संवकळ जाली.
गांव सोडटना तुमकां कांयच दिसलें ना? अशें बुडल्लो गांव पळोवपाक आयिल्ल्या बायलांनी म्हाका विचारल्लें. ताका लागून 48 वर्सां पयलींच्या यादी परत जाग्यो जाल्यो. दोळे नकळटां ओले जाले. मनीस आपलें जग तयार करपाक शकता. पूण मोन्या जनावरांचें कितें? तीं आपल्यो भावना उक्तायतात, पूण ती भास कळपाची तांक मनश्यां कडेन ना. कुर्डीच्या लोकांनी त्याग केलो, पूण त्या गांवांतल्या मोन्या जीव- जनावरांनी केल्ल्या त्यागा परस तो व्हडलो न्हय. गांव उदका वयर आयले उपरांत थंय वतगीर सगळ्यो यादी उफेवन वयर येतात आनी दोळ्यांतल्यान घळ्ळ करून दुकां देंवतात.

सुदिन वि. कुर्डीकर
8275425404