संस्कृताय, परंपरा आनी वेवसाय दर्शेवपी पुस्तक – ‘गोंयचें परंपरीक दायज’

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

पूण वेळा आनी काळा वांगडा उदरगतीच्या ल्हारांचेर फुडें धांवपी आयची पिळगी, गोंयचे गिरेस्त संस्कृतायेचेर आनी परंपरेचेर आड नदर करूंक लागल्या ही फुडाराचे नदरेंतल्यान बरेपणाची खुणा न्हय.

गोंय ही कलाकारांची खण म्हणटा आसतना आमच्यान गोंयचे परंपरीक धंदे/ वेव्हार कशे विसरूंक जातात?  प्राचीन काळा थावन गोंयाक खाशेली वळख आसा. गोंयां थावन मसाल्याची निर्यात जाताली अशें इतिहास सांगता.  वेग-वेगळ्या राजांनी आनी साम्राज्यांनी गोंयचेर राज्य केलें, ते खातीर ताका वेगवेगळीं नांवां पडलीं. ताची राजधानी त्या- त्या शासका प्रमाणें बदलत गेली, म्हणून त्या- त्या वाठाराक म्हत्व आयलें.  देखीक सांगचें जाल्यार राय म्हळ्यार राजांनी फुलोवन दवरिल्लो गांव, थंय राजा- राणयांचें अस्तित्व आशिल्लें आनी संवसारभर ‘राय’ हें नांव वळखीचें जालें.

अश्या गोंयांत वेगवेगळ्यो संस्कृतायो आनी परंपरा रुजल्यो. गोंय आनी गोंयकारपणाचें दायज उत्पन्न जालें.   धर्मीक, समाजीक, राजकी आनी संस्कृतीक प्रणालीची लोकजीण निर्माण जाली.  त्या काळार थावन आयज मेरेन ह्या व्हडपणान गोंयकार जियेले आनी जगत आसात. आयज राजकी खवदळ मातिल्ल्यान घड्ये कांय कडेन खांवटे पडल्यात, तरी एकवट आनी एकचार शाबूत आसा. मुखेलपणान वावुरपी क्रिस्तांव, हिंदू आनी मुस्लीम हातांत हात घालून चलतात. हाची खंय नां खंय नोंद जावंकूच जाय.  हे नदरेंतल्यान कुवेट कोंकणी मोगी हे संस्थेन 35 लेख घालून ‘गोंयचें परंपरीक दायज’ हें पुस्तक उजवाडा हाडलें.  तें जुजे साल्वादोर फेर्नांडीस हाणें संपादीत केलां.  ताचें मुखेल कव्हर विली गोयस हाणें चित्रायलां जाल्यार तें बेळगांवच्या इंप्रेशन्सान छापलां.  पुस्तकाक 126 पानां आसात आनी ताचें मोल 125 आसा.  दर एका लेखाक रंगीत चित्र आसा. ह्या पुस्तका खातीर कुवेट कोंकणी मोगी संस्थेक परबीं!

फाटभूंय

आमच्या गोंयांत आशिल्ले खूब परंपरीक धंदे सवका- सवका बंद जायत वतात हें चांटे-पावलाक दिश्टी पडटा.  ह्या धंद्यां खातीरूच तरी गोंयचें दायज तिगून आशिल्लें, तें आतां नपयत जावंक लागलां. हे धंदे प्रत्यक्षांत जरी ना जावंक लागल्यात, तरी तांची वळख उरची ह्या हेतून ह्या पुस्तकाची निर्मिती जाल्या. गोंयांत आदीं लोक कसले- कसले धंदे करताले, कशे करताले आनी त्या धंद्याची बाजारपेठ कशी आनी खंय आशिल्ली, ते विशीं नोंदणी जावंची अशेंय दिसून आयलें.  हे धंदे म्हणल्यार,  दुडू जोडपाचें निकटें साधन नाशिल्लें तर तांतूंतल्यान खास अशी संस्कृताय निर्माण जाल्ली, परंपरेन रूप घेतिल्लें आनी समुदाय घडिल्ले.  तांचीय जतन जावंची आनी हें सगळें लिखीत रुपान फुडले पिळगेक उपलब्ध जावंचें असोय विचार आशिल्लो. एक बरोवपी वा एक संपादक जेन्ना विचार करता तेन्ना ताचो हेतू स्पश्ट आसता, आपणें वाचप्याक कितें तरी दिवंचें वा कसलो तरी सांबाळ करचो.  ह्या पुस्तकांत होच दिश्टावो बांदून हाडला.

पुस्तकाचो गाभो

ह्या पुस्तकांत जायत्या बरोवप्यांनी वेग- वेगळ्या विशयांचेर लिखाण केलां. तांतूंत वेग-वेगळ्या धंद्यांचेर आनी संस्कृतायांचेर उजवाड घाला. ह्या पुस्तकांत काणकोण, म्हापशें, पणजे, मडगांव, सांगें, वास्कू ह्या सारक्या शारांची म्हायती आनी वळख दिल्या जाल्यार  गोंयची नुस्तेमारी, गोंयचे मिठा आगर, पदेर, रेंदेर, थवय, पिद्रेल आदी वेवसायिकां विशीं लिखाण केलां.  तेच बराबर क्रिस्तांवांचो जागोर आनी शिवोलेचो जागोर हांचेय विशीं बरयलां.   शिरगांवची जात्रा, तांबडी सुर्लाचें शिवाचें देवूळ, भागेवंत सां फ्रांसीस, बांदोडेचें दायज, चवथ, पिलारचो भावार्थ, असल्या धार्मीक लेखांतल्यान विवीध भावार्थांची पर्वणी आसा.  शिवाय खेळ, खेळ-तियात्र आनी कांतार, तियात्र, संगीत, गोंयचें खेड्यागांवांतलें जिवीत आनी हेर रुचीक विशय ह्या पुस्तकांत अणभवूंक मेळटात. 

खाशेलेपण

ह्या पुस्तकाची मांडावळ करतना लेखमाळेची रचणूक सोबीत जाल्या.  दर एका बरोवप्यान आपणाल्या लेखाक न्याय दिला. तशे आनीक जायते वेवसाय जांव संस्कृतायो आसात जांचो ह्या पुस्तकांत आस्पाव जावंक ना, पूण जाला तांची वळख वाचप्याक जेरूल मेळटली. ‘कन्सॅपट्स ईन द मार्शल आर्ट्स’ ह्या पुस्तकाचो रशियेचो बरोवपी तामेर्लान कुजगोव हाच्या उतरांचो संपादप्यान उल्लेख केला. तो म्हणटा, “आमी आमची संस्कृताय आनी परंपरा; संस्कृताय वो परंपरा ना जाल्यार आमी कोणूच न्हय.”  देखून ह्या पुस्तकांच्या लेखां वरवीं मेळिल्ली वळख वाचप्याच्या उपयोगाची थारतली हातूंत दुभाव ना.  

ह्या पुस्तकांत संपादक फेर्नांडीस म्हणटा, “शेवटीं, मनीस होच आपणाच्या समुदायाचे, वाठाराचे, राज्याचे आनी देशाचे संस्कृतायेचो वा परंपरेचो दूत आसता. हो दूत आपणा भोंवतीं वसतले संस्कृतायेक वा परंपरेक मोल दिना, उबारून दवरिना, फुडें व्हरना जाल्यार, तो ते संस्कृतायेचो वो परंपरेचो शेवटूच म्हणचो पडटलो. हेरूय राज्यांनी तांची खास संस्कृताय आनी परंपरा आसता, तशी गोंयांतूय आसा. गोंयचे उदेंतीक थावन अस्तंतेक, दक्षिणेक थावन उत्तरेक हें राज्य म्हळ्यार संस्कृतायांची आनी तरातरांच्या परंपरांची खणूच म्हणची पडटा.  पूण वेळा आनी काळा वांगडा उदरगतीच्या ल्हारांचेर फुडें धांवपी आयची पिळगी, गोंयचे गिरेस्त संस्कृतायेचेर आनी परंपरेचेर आड नदर करूंक लागल्या ही फुडाराचे नदरेंतल्यान बरेपणाची खुणा न्हय. अशे परिस्थितीक लागून, फुडाराक गोंयची संस्कृताय आनी परंपरा फुडें व्हरपी दूत आसचे नात. देखून, हांगाची मोलाची संस्कृताय आनी परंपरा काळाच्या पड्ड्या फाटल्यान लिपतली आनी फुडें कोणाकूच दिसची ना….” हांगा एकूच गजालीचेर भर दिवंचो पडटलो, तो म्हणल्यार हें पुस्तक जाता तितल्या चड लोका मेरेन पावचें जे वरवीं दिल्ली वळख पसरतली आनी एक थेवो म्हण कोणा कडेन तरी जमा जातली. दर एका लेखा फाटल्यान तीन- तीन प्रस्न आसात.  ह्या प्रस्नांच्यो जापो वाचप्यान दिल्यो वा सोदून काडल्यो जाल्यार वाचपाचो फळ मेळ्ळो अशें जातलें. ह्या पुस्तकांत पाद्री भावांचींय बरपां आसात.

पुस्तकांतली भास

पुस्तकांत 35 लेख आसात म्हणटच शैली आनी उतरावळ वेगळी आसतली हातूंत दुबाव ना.  पूण संपादप्यान मेळ सादपाचो यत्न केला. बरोवपी क्रिस्तांव तशे हिंदू आसात, तांचीं बरपां रोमी लिपी वाचप्यांक संवकळीचीं जातलीं हाची जतनाय घेतल्या. बऱ्याच प्रमाणांत साद्या उतरांनी बरप सांबाळ्ळां.  गरज थंय अर्थ समजुचे खातीर इंगलीश उतरां दिल्यांत. 

सोंपयतना… 

गोंयची परंपरा राखप दर एका गोंयकाराचें कर्तव्य. ह्या पुस्तकांतल्यान बेस- बरें काम केलां.  अशीं आनीकूय पुस्तकां येवपाची गरज आसा. वेग-वेगळ्या धर्म-संस्कृतायांचेर आनीक उजवाड पडून, आदले आनी आतांचे लेगीत सगळ्यांच्या एकचाराचे वागणुकेचें दर्शन घडपाची गरज आसा.  नव्या बरोवप्यांनी हातूंत लक्ष घालचें अशी विनंती आनी ज्येश्ठ बरोवप्यांनी तांकां मार्गदर्शन करचें असो आग्रो. ह्या संस्कृतायां आनी परंपरां वांगडा कोंकणी भाशेचेरूय चोंय वटांनी उजवाड पडचो अशी अपेक्षा.

– विन्सी क्वाद्रूस, 

राय, साश्ट, गोंय

मो – ९८२२५८७४९८