‘ श्रमधाम’ एक अभिनव संकल्पना

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

अर्थीक नदरेन ‘मागास’आशिल्ल्या, स्वताचें घर बांदपाची तांक ना अशा लोकांक तांचें स्वताचें घर आसचें ही मोख दवरून ‘श्रमधाम’ ही येवजण चालीक लायल्या. गोंयच्या हेर आमदारांनी ताचे पसून देख घेवपाक जाय.

सभापती आनी काणकोणचे आमदार रमेश तवडकर हांणी सरकार आनी जनता हांच्या समन्वयांतल्यान घरां नाशिल्ल्या लोकांक ‘श्रम धाम’ हे येवजणे खाला घरां बांदून दिवपाचो तोखणाय करपा सारको उपक्रम सुरू केला. बलराम चेरिटेबल फावंडेशनाच्या माध्यमांतल्यान काणकोण तालुक्यांत आगोंद ते गांवडोगरी वाठारांत सध्या पोमू मिराशी, नागी ठको वरक, कुशावती भगत, हरिश्चंद्र नायक, सुजाता पागी, निर्मल पागी हांच्या घरांचें काम सद्या सुरू आसा.
श्रमधाम संकल्पने खाला दरेका घरा खातीर 8 ते 10 लाख रुपया खर्च येतलो. हीं घरां बांदून जातगीर आनीक 10 घरांचें काम हातांत घेतले. घरां नाशिल्ल्या शंबर जाणांचीं घरांची सपनां प्रत्यक्षांत हाडपा खातीर रमेश तवडकार तन- मन- धनान वावुरतात तें पळोवन तांची तोखणाक करता तितली थोडी अशें दिसता. तवडकार मूळ गोंयकार आशिल्ल्या आदिवासी समाजांतले. ह्या समाजांतले लोक सैमाच्या गोपांतल्या वाड्यांनी रावतात. भौतीक सुखाच्या फाटल्यान लागनास्तना, पोटा पुरतें पिकोवप आनी आसा तातूंत खोशी मानपी हे लोक. सैम होच तांचो देव. तातूंतल्यान तांची स्वताची खाशेली अशी आगळी वेगळी संस्कृती तयार जाली. पिळग्या पिळग्यांनी ती चलंत आसा. काणकोण तालुक्यांत कुणबी, वेळीप हे अनुसूचीत जमातींतले (एसटी) लोक राना वाठारांत आशिल्ल्या दोगुंल्ल्यांच्या पायथ्या कडेन रावतात. स्वता पिकोवप आनी खावप व्हो ह्या लोकांचो स्थायीभाव. गरिबींत लेगीत सुख मानून कशें जगप हें तांचे कडल्यान शिकपाक मेळटा. आतां पयलीं सारकी परिस्थिती ना. शिक्षणाच्या माध्यमांतल्यान ह्या समाजांतल्या लोकांनी आपली उदरगत केल्या आनी हेर समाजा कडेन ते सगल्या बाबतींत आतां सर्त करपाक लागल्यात.
रमेश तवडकार हे काणकोणांतले आदिवासी समाजांतले तिसरे आमदार. 1963 वर्सा जाल्ल्या गोंय संघप्रदेशाचे पयले वेंचणुकेंत आदिवासी बहुल अश्या ह्या मतदारसंघात गणबा देसाय मगो पक्षाचे तिकेटीचेर वेंचून आयले. पयले मुख्यमंत्री भाऊसाहेब बांदोडकार हांणी गांवडोंगरीच्या जिवा वेळीप हांची नियुक्त आमदार म्हणून निवड करून आदिवासी समाजाक गोंय विधानसभेंत प्रतिनिधीत्व दिलें. वासु पायक गांवकार हे काणकोणांतले आदिवासी समाजाचे दुसरे आनी रमेश तवडकार तिसरे आमदार. वासू पायक गांवकार आनी तवडकार मंत्री जाले. सध्या तवडकार सभापती आसात. कोणीय लोक प्रतिनिधी म्हणून वेंचून आयल्या उपरांत तो एका विशीश्ट अश्या समाजाचो प्रतिनिधी न्हय जाल्यार पुराय मतदारसंघांतल्या साबार लोकांचो प्रतिनिधी जाता. तवडकार हांकां हें भान सुरवेक पसून आशिल्ले. सरकारी पांवड्या वयल्यान मतदारसंघाची सर्वांगी उदरगत करतना तांणी आपल्याच समाजाक दोळ्यां सामकार दवरनास्तना सगल्या समाजांतल्या लोकांचो विचार केलो. अर्थीक नदरेन ‘मागास’आशिल्ल्या, स्वताचें घर बांदपाची तांक ना अशा लोकांक तांचें स्वताचें घर आसचें ही मोख दवरून ‘श्रमधाम’ ही येवजण चालीक लायल्या. गोंयच्या हेर आमदारांनी ताचे पसून देख घेवपाक जाय.
तवडकार हे म्हजे नदरेन खरे लोक फुडारी.
गोंयांत आदल्या तेंपार गांवगिऱ्या वाठारांनी घरां, देवळां, कपेलां, मांड बांदतना एकमेकांच्या आदारान कामां कशीं तडीक लायताले, हाचो परिपूर्ण अभ्यास करून श्रमाच्या माध्यमांतल्यान धाम हीं आपल्या अणभवांतल्यान येवजल्ली संकल्पना चालीक लावपाचो यत्न तवडकार हांणी केलो आनी तांका तातूंत येश मेळटा अशें दिसून येता.
श्रमधाम ही येवजण तशी गोंयच्या गांवगिऱ्या वाठारा खातीर नवी न्ही. आदल्या तेंपार गांवचे लोक गांवांतलीं भौशीक कामां करपाचीं आसल्यार गांवच्या बुदवंताच्या घरांत ना जाल्यार शिगम्या मांणार बसका घेताले. कसल्या कामांची गरज आसा हें पळयताले. एका वाड्या वयल्यान दुसऱ्या वाड्यार वचपा खातीर न्हंयो ना जाल्यार व्हाळांतल्या कमरभर उदकांतल्यान वच्चें पडटालें. आदल्या तेंपार भरपूर पावस पडटालो. न्हंयेक, व्हाळांक हुंवार येतालो आनी दुसऱ्या वाड्या वयल्या लोकांचो संपर्क तुट्टालो, पावसाच्या दिसांनी शाळेंत वचपी भुरगीं आनी कामाक वचपी लोकांक खूब त्रास जाताले. कोणूय दुयेंत पडल्यार जाल्यार सांगपाकूच नाका. वेळार उपचार करपाक कळाव जाल्यार दुयेंती मरताले. तेन्नाच्या तेंपार लोक सरकार हें करतोलो, तें करतोलो हाची वाट पळयनास्तना जाय ती तजवीज करताले. गांवच्या भाटकारा कडल्यान माडयो, माडा लोळगे, रुकांचें खांदे हाडून श्रमदान करून आडी घालून व्हाळ हुबपाची वेवस्था करताले. न्हंयेचेर तार म्हणल्यार व्हड्याची वेवस्था करताले. लोकांक ताका लागून पावसाच्या दिसांनी आलतड- पलतड करपाक मेळटालें. गोंयांत आज लेगीत खूब कडेन अशी वेवस्था आसा.
पयलीं लोक रासवळ पद्दतीन रावताले. दरेका वाड्यार वीस- पंचवीस घरां आसतालीं आनी तातूंत ल्हान- व्हड धरून पंदरा- वीस लोकांचें कुटूंब एकचारान रावतालें. घरचीं कामा वाटून घेतालें. सण उमेदीन मनयतालें. आतां लोक खूब आत्म केंद्रीत जाल्यात. कुटूंबा विभक्त जाल्यांत.
आतांच्या तेंपार आपले सुवातेर शिमीटाचें घर बांदपाक उण्यात उणे पंदरा लाख रुपयांचो खर्च येता. सरकारन जरी मागासवर्गीय आनी अर्थीक बाबतींत दुर्बल घटकांक घरां बांदपा खातीर अटल आसरा येवजण चालीक लायल्या तरी तिचो लाब घेवपा खातीर जी किचकट प्रक्रिया आनी सोपस्कार आसात ते पुराय कर मेरेन लोकांचेर ‘भीक नाका मात कुत्र्याक आडाय’ अशें म्हणपाची पाळी येता. आतां जग फुडें वचत आसा. गांवगांवांनी सरकारी येवजण्यो पावल्यात. गांव उदरगतीचें काम ग्रामपंचायती वरवीं जाता. शारांनी बऱ्यो संद आसतात, ताका लागून गावचें लोक शारांनी वचून रावपाक लागल्यात. राजकारण नांवाच्या दुयेंसान लोक एकमेकां पसून पयस जावपाक लागल्यात.
अशे परिस्थितींत रमेशबाब तवडकार हांणी गांवगिरो वाठार, थंयचे लोक, ताची संस्कृती हाचो बरो अणभव घेतला. श्रमधाम येवजणे सुरू करून लोकां मदीं नव्या नात्याचे पूल बांदपाचो तांचो यत्न चल्ला. एकमेकांच्या आदारान रावल्यार लोक जीण तरतली असो संदेश तातूंतल्यान मेळटा. श्रमधाम येवजणे खातीर लोकांनी घर नाशिल्ल्यांक घरां बांदून दिवपा खातीर उण्यात उणो एक रुपया तरी दिवचो असो उलो तांणी लोकांक, चड करून काणकोणच्या लोकांक मारला. ताका प्रतिसादूय मेळपाक लागला. फाटले वेंचणुकेच्या प्रचारा खातीर ते काणकोण वाठारांत फिरतना तांकां कांय लोकां कडेन रावपाक घर ना हें दिसून आयलें आनी श्रमधाम येवजणेचो संकल्प तांणी सोडलो. राजकारण विरयत अशें जें एक म्हान स्वरुपाचें काम बाब तवडकर हाणी हातांत घेतलां. तें पळोवन गोंयचे राजकारणी आनी आमदार राजकारण कुशीक दवरून समाजकारण करपाक फुडें सरतले काय, हो प्रश्न विचारचो अशें दिसता.

सुदिन वि. कुर्डीकर
8275425404