शिकमो : आदिवासींचो पारंपरीक उत्सव

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

गों यची लोककला ही गोंयात रावपी लोकांची जीण. हांगां लोक लोककला जगतात. गोंयचो लोकवेद एके पिळगे सावन दुसरे पिळगे मेरेन मौखीक परंपरेन पावलो, हाची जाणविकाय दरेकल्याक आसा. गावच्या मांडार, आंगणांत, पारंपरीक जाग्यांनी लोककला सादर करपी काय समाज आजूय आमकां मुखेलपणान दिश्टी पडटाच. तातूलो एक मूळ गोंयचो आदिवासी समाज. हेरां परस वेगळें अशें आपलें सांस्कृतीक दायज तिगोवन दवरपी हो समाज. सैमा वांगडा रानां- वनांनी जगपी, झाडां- पेडांचें पूजन आनी रक्षण करपी भौस वा समाज म्हणल्यार आदिवासी समाज.
सैमाचें आनी ह्या समाजाचें एकामेकां कडेन कशें नातें आसा हें तांच्या लोकागितांतल्यान, लोकाकाणयांतल्या, म्हणी – ओपारींतल्यान, गायनांतल्यान, लोकनाट्यांतल्यान तशेच हेर लोकसाहित्य प्रकारांतल्यान दिसून येता. आपलें दायज आनी संस्कृतायेक घास मारुन आशिल्लो हो समाज आयज आपलो एक वेगळो प्रभाव जगाचेर घालतना दिसता.
आधुनिकीकरण आनी ताका लागून जावपी बदल हाचो स्पर्श दरेकल्याक जाणवता आसतलो, हातूंत मात्तूय दुबाव ना…. आनी ह्या बदलाक लागून जावपी संस्कृतीक दिवप- घेवप हाचें एक वेगळें रसायन तयार जावपाक लागलां, हाचोय अणभव सगळ्यांक आयला आसतलोच. तरी आसतना आदिवासी समाज आपली समाज वेवस्था, चाली-रिती हांकां योग्य रितीन पाळो दितना दिसता.
मार्च म्हयनो सुरु जालो म्हणटकीच एक पासय जर गावडोंगरी, खोतिगांव तशेंच सांगें- केपें वाठारांनी मारली जाल्यार तुमकां शिकम्यां (शिगमो) पयलीं गांवच्या शेतांनी खूट मारून जाण्टेले नवे पिळगेक शिकम्यांच्या नाचाचें प्रशिक्षण दितना दिसतले. भोवतेक जगाचेर नदर मारली जाल्यार लोक आपलें अस्तित्व वगडायत आशिल्ले दिसतात. आपली फुडली पिळगी ह्या दायजा कडल्यान पयसावची न्हय असो हावेस बाळगून हें प्रशिक्षण दर वर्सा दितात.
थंडेचे दीस सोंपतात आनी गर्मी वाडपाक लागता. तसो सैमा भितर बदल घडपाक लागता. काजी फुलपाक लागतात. आंबे, पणस फळां दिवपाक लागतात…. अश्या वेळार शिकम्यांक सुरवात जाता. म्हातन घालून ताका सुरवात जाता. काणकोण वाठारांत ‘दाणो’ हो धर्मीक आनी आदिवासी लोकांचें मूळ देवघर आनी मूळ घरां आशिल्लो वाठार. जंय ते पयलीं रावताले. हो वाठार दोंगराचे तेंगशेर आसता. कालांतरान ते पोटा खातीर सकल देंवले. पूण सगळे धर्मीक विधी आयजूय थंयच जातात. दोंगरा माथ्या वयले हे लोक जरी तो गांव सोडून सकल आयले तरी ते आपले मूळ अस्तित्व विसरले नात. आयज मेरेन ह्या समाजान आपले हे धर्मीक थळ तिगोवन, सांबाळून दवरिल्ले दिसता. बड्डें, आवळी भूपरा सारक्या गांवांनी आजून लोक 10-15 किलोमिटर चलत वयर चडून आपल्या मूळ देवथळा वतात आनी शिकमो सोंप मेरेन थंय रावतात. आयच्या आधुनीक काळार हेरांनी देख घेवपा सारकी ही गजाल. शिकम्यांक तीन- चार दीस आसतना गावच्या मूळ देवा मांडार तोणी मारतात. देवाक नमन घालतात आनी पयलीं गांवच्या वेळपाच्या हातांत पयली तोणी दिवन शिकप्याक सुरवात करतात.
शिकम्या दिसा मूळ देवा मांडार खेळ्ळे उपरांत गांवांतले खेळगडे वेगवेगळ्या गांवांनी आपलें कलेचें दर्शन घडोवपाक आनी आपली पारंपरीक कला दाखोवपाक पयलीं साकून खेळपी घरांक भेट दितात. पायांक जोतीं नासतना अनवाणी पायांनी हे लोक गावां-गावांनी भोंवतात. पुराय शिकमो सोंपता मेरेन शिवराक रावप ही चाल ह्या समाजा मदीं आसा. मुखेलपणा तोणया मेळ, गोफ, तालगडी आनी चौरंग हे प्रकार काणकोण वाठारांनी दिश्टी पडटात.
सगल्या गांवांनी खेळून जाले उपरांत निमाणे दिसा हो मेळ आपल्या गांवांत येवन खेळटा आनी एकामेकांगेर जेवता. रात जागयता आनी निमाणे कडेन 33 कोटी देवांक नमन करता. ते जाले उपरांत मांडा वयल्यान भायर सरुन न्हावन घेता. फोव आनी गोड दिल्ले आसता ते थंयच कालोवन खाता. उपरांत घरा परततना वाटेर उजो घालता. त्या उज्या वयल्यान शिकम्यांक गेल्ल्या सगल्यांक उडी मारून वच्चें पडटा. एक आगळी- वेगळी रीत ह्या वेळार पळोवंपाक मेळटा. उज्या वयल्यान वतना बारीक केल्ली पानां आनी सुपारी हातान घुंवडावन उज्यांत वडयतात. हें जाले उपरांत सगले आपापल्या घरा वतात.
काणकोण वाठांरात शिकमो फकत एक मनोरंजनाचें साधन न्हय तर तें आदिवासी समाजाचें एक सांस्कृतीक आंग. जें ते जगत आयल्यात. इतिहासीक, सामाजीक, भुगोलीक आनी विज्ञानीक फाटभूंय आशिल्लो हो समाज आपलें अस्तित्व सांबाळपा खातीर सदाच संघर्श करीत आयला. ताणें आपलें अस्तित्व लोकवेदांतल्यान, समाजीक बांदावळींतल्यान आनी संघर्शांतल्यान तिगोवन दवरलां.