शाहू महाराज आनी घसरगुंडी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

उपाय सोदलो तेन्ना सोंपणा चडप हो एक उपाय आयलो. मात, इतली सोंपणा चडप आनी परत देंवप म्हणल्यार खुपूच कास्तीक. सोंपणा चडून ज्याम जालो आनी देंवतना निसरलो जाल्यार कितें? असोय प्रस्न मुखार आयलो. निमाणें उपाय आयलो घसरगुंडेचो.

दलीतांक गुलामगिरीच्या चिखलांतल्यान भायर काडून तांका संजीवनी दिवपी म्हान समाज सुधारक राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज हांचो 26 जूनाक 150वो जल्मदीस. राजा म्हूण मेळिल्ल्या अधिकारांचो वापर करून तांणी मागासवर्गीयांच्या हिताचे निर्णय घेतले. शाहू महाराज हांणी जातीभेद निर्मुलन, अस्पृश्यता निवारण, बायलांचो, खासा करून विधवांचो उद्धार, बहुजनांची शिक्षणीक उदरगत, उद्देगीक उदरगत, शेतकी क्षेत्रांत उदरगत, धरणे, रस्ते अश्या कितल्याश्याच क्षेत्रांत मोलादीक कामगिरी केल्या.

मागास वर्गीयांक उदरगतीच्या प्रवाहांत हाडपाक जाय जाल्यार तांच्या खातीर राखीव सुवातांची तरतूद करपाकूच जाय, अशी कल्पना महात्मा ज्योतिबा फुले हांणी शाहू महाराजां मुखार मांडली. राजर्षी शाहू हांणी आपल्या अधिकारांचो वापर करून त्यावेळारच्या कार्य वेवस्थेंत व्हड बदल घडोवन ही कल्पना चालीक लायली.
6 जुलय 1902 दिसा तांणी कोल्हापूर संस्थानांत मागास जातींक नोकऱ्यांत 50 टक्के सुवातो राखीव आसतल्यो अशी घोशणा केली. तेवेळार मोठो बोवाळ जाल्लो. मात, शाहू महाराज आपल्या निर्णयाचेर ठाम रावलें आनी तांणी ताची सोमतीच अंमलबजावणी करून संबंधी अधिकाऱ्यां कडच्यान तेंविशींची कार्यवाही करून घेतली.
शाहू महाराज हांणी कोल्हापूर – पन्हाळा रस्त्याचेर सोनतळी स्कावट बंगलो कँपा सावन अर्द्या किलोमीटराचेर सोनतळी गाव वसयले. ताकाच आयज सोनतळी कँप म्हण्टात. ह्या गांवांत महाराज शाहू हांणी भटक्या अस्पृश्य जातीच्या लोकांक जागो दिवन वसाहत निर्माण केली. गवताचें चरपाचे मरड उबारून थंय घोड्यांची पैदास केली. थंय खुबशें रानवटी जनावरां आसताली. महाराज सप्तकांत एकदा तरी ह्या सोनतळी कँपार रावपाक वयतालेच.
ते रावताले थंयच्या बंगल्याच्या आवाठांत प्रवेश दारालागी एक व्हड फातर-सिमेंटाची घसरगुंडी आसा. ल्हान भुरग्यांक खेळपाक आसा तशी. ही घसरगुंडी सुमार 20 फूट उंच, 4 फूट रुंद आसा. महाराज 6 फुटांपरस उंच आशिल्लें. विसव घेनासतना काम करपाच्या तांच्या पद्दतीक लागून तांचो व्यायाम तसो उणोच जातालो. तशेंच जेवणूय सारकें जायनाशिल्लें. ते खातीर तांचें वजन वाडत रावताले. दोतोरान तांकां वजन देंवोवंक ना जाल्यार जीवाक बरें-वायट जातलें म्हूण शिटकावणीय दिल्ली.
शाहू महाराज हांणी वजन देंवोवंक वेगवेगळ्या तरेचे व्यायाम सुरू केले. मात, वजन कशेंच देंवनाशिल्लें. व्यायाम करून घाम ओतपाक जाय, तेन्नाच कितें तें जातलें अशें ताच्या लागीं आशिल्ल्या एकल्यान सांगलें. उपाय सोदलो तेन्ना सोंपणा चडप हो एक उपाय आयलो. मात, इतली सोंपणा चडप आनी परत देंवप म्हणल्यार खुपूच कास्तीक. सोंपणा चडून ज्याम जालो आनी देंवतना निसरलो जाल्यार कितें? असोय प्रस्न मुखार आयलो. निमाणें उपाय आयलो घसरगुंडेचो.
शाहू महाराज हांणी एक घसरगुंडी बांदून घेतली. एकेवटेच्यान महाराज फातराच्या सोंपणां वयल्यान दोनूय लोखंडी पायपांक धरून वयर चडटाले, वयर पावताच मात्सो वगत रावताले आनी गुळगुळीत देवणे वयल्यान घसरोन सकयल येताले. ह्या व्यायामान तांकां खुब घाम येतालो. व्यायाम करतना तांच्या आंगार सदरो आनी लुंगी आसताली. जाल्यार घामान साप्प भिजल्या उपरांत कपडे बदलपाचीय वेवस्था आसताली. दुसरे कपडे घालून महाराज परत घसरगुंडीचो व्यायाम करताले.
अशे तरेन घसरगुंडीच्या व्यायामान महाराज शाहू हांणी आपल्या वजनाचेर कांय प्रमाणांत नियंत्रण मेळयले. जनतेची सेवा करपा खातीर भलायकी बरी आसपाक जाय हें कळ्ळ्या उपरांत घटमूट रावपाखातीर शाहू महाराज हांणी भरपूर व्यायाम केलो.

हरिश्चंद (बाबल्या) सालावडे
कारापूर तिस्क, सांखळी