भांगरभूंय | प्रतिनिधी
शांताराम आमोणकर हांची जल्मशताब्दी 29 आॅगश्टाक सुरू जाता. कोंकणी चळवळींतलो एक दुर्लक्षीत हिरो म्हूण तांची वळख करून दिवची पडटली. तांच्या जल्मशताब्दी वर्सा निमतान तांच्या कार्याचो घेतिल्लो एक नियाळ.
(शांतेबाब चित्रकला शिकपाक मुंबय गेल्ले खरे, पूण शणै गोंयबाब हांचे कडेन तांचो संपर्क आयले उपरांत तांणी नकळटां कोंकणीक मान्यता आनी प्रतिश्ठा मेळोवन दिवपाची पालखी आपल्या खांद्यार घेतिल्ली. आतां फुडें…….)
मुंबयंत 1945 वर्सा गोमंतक मराठी साहित्य संमेलन जाल्ले. ज्येश्ठ साहित्यीक काका कालेलकार हे संमेलनाचे अध्यक्ष. मुंबयत रावपी खूबशे लोक ह्या संमेलनांत वांटेकार जाल्ले. शांतेबाब मुजरत ह्या संमेलनाक हाजीर रावले. संमेलनात हाजीर आसपी लोकांनी मराठी हीच गोंयची भास आसा, अशीं भाशणां सुरू केले उपरांत शांतेबाबान उलोवपाची विनवणी अध्यक्षां कडेन केली. तांका परवानगी मेळ्ळे उपरांत तांणी ह्या संमेलनाच्या माचयेर उघडपणान कोंकणी हीच गोंयकारांची भास अशें सांगलें. शांतेबाबाल्या ह्या उलोवपाक बाकीच्यांनी हरकत घेतली. ते ह्या वेळार लेगीत एकामेकां कडेन कोंकणीतल्यान उलयताले, पूण मराठीची बाजू घेवन. तांचेर खुर्च्यो उखलून मारपाचें लेगीत यत्न जाले. पूण अध्यक्ष काका कालेलकार हांणी मात शांतेबाबाल्या भूमिकेक तेंको दिलो. आमी मराठीचे मोगी पूण कोंकणीचे दुस्मान न्ही. अध्यक्ष या नात्यान आपूण तांकां उलोवप करपाक दिलां आनी तांणी आपलें उलोवप पुरायपणान करचें अशेंय काका कालेलकार हांणी म्हणले उपरांत तांकां कांयजाणांनी हरकत घेतली. शांतेबाबान या संमेलनातल्यान वॉक आउट केलो आनी मागीर काका कालेलकार हांणीय या संमेलनांतल्यान वचपाचो निर्णय घेतलो. अशे तरेन एखाद्या संमेलनातल्यान अध्यक्षानूच वॉक आउट करपाचो हो पयलोच प्रसंग आसलो. शांतेबाबाल्या वॉक आउटातल्यान कोंकणी झुजाक एक नवें तेज आयलें अशेंच म्हणचें पडटलें.
भाशा मंडळाक चालना दिवपाचो यत्न
1942 सांत मुंबयत कोंकणी भाशा मंडळाची स्थापना जाल्ली पूण तीन वर्सातूच हे संस्थेचे काम बंद पडले. शांतेबाबान हे संस्थेक परतून एक फावट चालना दिवपाचो यत्न केलो. ह्याच विशी ते जेन्ना दिनकरबाब देसाय (मुळ कारवार) हांचे कडेन गेले तेन्ना तांणी दिल्ली जाप मात ते विसरूक नात. ‘गोंयकारांची खबरूच काडू नाकात. गोंयकारांक फकत पोटाचें आनी सुवार्थाचें पडलां. तांचे कडल्यान कसलेंच समाजीक काम जावपाचें ना. खंयचीच संस्था काबार कशी करची तें गोंयकारां कडल्यान शिकचें’ हे देसाय हांचे उद्गार. इतले आयकूनूय बी काम सुरू करपाची रिस्क शांतेबाबान घेतली. शणै गोंयबाबा कडेन ते गेल्ले तेन्ना शणै गोंयबाब हांणी व्यक्त केल्ली उतरांय तांकां उगडास आसलीं. ‘गोंयकारांचो एक सभाव आसा. खंयचोय प्रस्न मुळा सावन सुटावो करपाची आमकां वान्सा ना. फायचें फाल्यां पळोवंचे अशें म्हणून हांतपांय पांघरून सुशेगाद बसप.’
कोंकणी भाशा मंडळाच्याच आनीक एका कामानिमतान शांतेबाब दिनकरबाब देसाया कडेन गेल्ले तेन्नाय तांणी गोंयकारांचें आनीक एक रडगाणे सांगलें. ‘तुमी गोंयकार नव्यो नव्यो संस्था काडपांत आनी उपरान्त हाचीं तांची उणीं उस्तून काडून त्यो संस्था पाड घालपांतूच हुशार. तुमचे कडल्यान काम कसलेंच जावपाचें ना, तशें पळोवंक गेल्यार तुमी गोंयकार पुर्तुगेजां वांगडाच मुंबयत आयल्यात. तुमच्यो हांगासर चडांत चड संस्था आसपाच्यो, वर्तमानपत्रां आसपाची, पूण तशें कांयच दिसना. कारवार- मंगळूरचे लोक हांगा तुमचे फाटल्यान आयले आनी तांणी हांगां बँको घाल्यो, इश्कॉलां काडलीं, जायतें कितें केलें. तुमी फकत आपणालें पळयलें, सुवार्थी खंयचे कडले,’ अशेंय तांणी म्हणलें. खरेंच दिनकरबाब आनी शणै गोंयबाब हांणी गोंयकारांचे मानसिकतायेचें केल्लें अचूक वर्णन आयज 70 वर्सा उपरांतूय बी लागू पडटा काय कितें, अशें म्हणपाचो वेळ आयल्या. हें सगळें आयकूनूय बी शांतेबाबान मात आपलो वावर सुरूच दवरपाचो यत्न केलो. उपरांत काम सुरू करून बरे तरेन फुडें वचपाच्या वेळार मात दिनकरबाब आनी शणै गोंयबाबान म्हणिल्ले गजालींचो तांकाय अणभव आयलो.
चित्रकला शिकयली
1953 ह्या वर्सा शांतेबाब गोंयांत परत आयले. तेन्ना चित्रकार दीनानाथ दलाल हांणी नाखूशी दाखयल्ली अशें शांतेबाब आपल्या पुस्तकांत म्हणटात. गोंयां वचूंक नाका, थंय पेंटिंगा परस तुका हेर भानगडीच चड आसतल्यो अशेंय तांणी म्हणिल्ले. मुंबयंत आयिल्ल्या कोडू अणभवातल्यान ते बरेंच शिकले. पूण तांणी हार मानूंक ना. आपले तरेन ते काम करत रावले आनी कोंकणी खातीर निसुवार्थीपणान वावुरले. आंदोलनांत आनी चळवळींत ते मुखार दिसूंक नासत, पूण ह्या आंदोलनाची ज्योत आनी मशाल तांच्या सारक्या वावुरप्यांनी केल्ल्या संघर्शातल्यानूच पेटपाक पावली, हें आमी विसरूंक फावना. भारतांतले गोंयकार या विशयाचेर जहांगीर आर्ट गॅलरींत भव्य चित्रकला, शिल्पकला, फोटोग्राफी प्रदर्शन भरोवपांत शांतेबाबालो मोठो वांटो आशिल्लो. गोंयांत आयले उपरांत तांणी चित्रकले कडेन भुरग्यांक प्रोत्साहीत करपाक बरेंच काम केलें. तांणी आपल्या घरांतूच एलिमेन्टरी आनी इंटरमिजियेट क्लासी सुरू केल्यो. भौ. राजाबाब हेदे हांचे मजतीन तांणी स्वामी विवेकानंद सोसायटींत पेंटिगाचे वर्ग सुरू केले. गोंयांत बांद्रा स्कूल ऑफ आर्ट भशेन फायन आर्ट, अप्लायड आर्ट, आर्किटॅक्चर स्कूल आसचें अशें तांका दिसलें. निमाणें 1973 त आर्ट कॉलेज सुरू करपाचो निर्णय जालो. भौ. लक्ष्मण पै हांणी सुरवातेक कॉलेजाची जापसालदारकी घेवपाक न्हयकार दिल्लो, पूण मागीर ते रितसर प्रिन्सीपल म्हूण आयले आनी तांणी आर्ट कॉलेज जाग्यार घाली, अशेंय शांतेबाब म्हणटात. इश्कॉल तॅक्निकांत तांणी क्राप्ट टीचराची नोकरी केली. कला अकादमीच्या स्थापणूकेंतूय शांतेबाबाचें योगदान आसा.
एकला चलो रे..
1945 त गोमंतक मराठी संमेलनात वॉक आउट केल्या उपरांत 1962 त मडगांवां अखिल भारतीय कोंकणी संमेलन भरिल्लें. मनोहर सरदेसाय अध्यक्ष आनी रवींद्रबाब केळेकार येवकार अध्यक्ष आशिल्ले. ते वेळार शांतेबाबाक उलोवंक दिलो. तांणी 19 डिसेंबराक भारत सरकारान गोंय घेतलें. पूण आमचे सुटके झुजारी ताचें श्रेय आपणाक घेतात, अशें म्हणलां मात, सभा उसळ्ळ्ळी आनी शांतेबाबाक ओगी रावचो पडलो. सभा शांत जाले उपरांत तांका परतून उलोवपाची विनवणी केली, मात ती तांणी न्हयकारली आनी तेन्ना सावन एकला चलो रे ही वाट धरली. शांतेबाबाच्या ह्या धोरणांक लागूनच तांचो खरो वावर लिपून उरलो. कला आनी संस्कृती खात्याकडल्यान तांचो राज्य कला पुरस्कारान सन्मान जालो.
2008 वर्सा ते भायर पडले आनी कोंकणी चळवळीचो एक तारो निखळ्ळो. कोंकणी चळवळी संबंदी जेन्ना जेन्ना चर्चा जाता तेन्ना शांतेबाबाचो उल्लेख जातना आमका दिसना. तांची कारणां तांणी स्विकारिल्ली एकला चलो रे ची वाट. शांतेबाबान आपल्याक कोंकणीचे पिशें लायले. तांणी आपले जिवितांत दीक्षा- गुरूचो पाट जोडला अशे उदंगार रवींद्रबाब केळेकार हांणी काडल्यात. शांतेबाब एक भाग्यवंत द्रश्टो कोंकणी भक्त अशेंय तांणी म्हटलां. रविंद्रबाब केळेकारान शांतेबाबाचे केल्लें वर्णन हीत तांच्या वावराची पावती म्हणपाची.
(उत्तरार्ध)
किशोर नायक गांवकार
77740 39242
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
