भांगरभूंय | प्रतिनिधी
हृषिदाच्या ‘रंगबिरंगी’ ह्या सिनेमांतय उत्पल दत्ताक परत एक फावट’ बेस्ट कॉमेडियन’पुरस्कार मेळ्ळो. एकाच दिग्दर्शकाच्या दिग्दर्शना खाला एकाच विभागांत एका कलाकारान तीन खेप पुरस्कार जिखपाचो हो विक्रम.
अभिनेतो, निर्मातो, दिग्दर्शक उत्पल दत्ताचो जल्म 29 मार्च 1929 दिसा उदेंत बंगालांतल्या बरिसल (ब्रिटीश भारत) गांवांत जालो. ताच्या बापायचें नांव गिरिजरंजन. तांणी पुताक अभ्यासा खातीर कोलकाता धाडलो. उत्पल दत्त 1945 वर्सा मॅट्रीक परिक्षा पास जालो आनी उपरांत 1949 वर्सा कोलकाताच्या सेंट झेवियर कॉलेजींतल्यान इंग्लीश साहित्यांत पदवी मेळयली.
1960 वर्सा उत्पल दत्ताचें नाट्य आनी चित्रपट अभिनेत्री शोभा सेन हिचे कडेन लग्न जालें. डॉ बिष्णुप्रिया हें ताचें भुरगें.
उत्पल दत्त हाका शेक्सपियर साहित्याची खूब आवड आशिल्ली. ताका लागून 1940 वर्सा ताणें इंग्लीश रंगमाचयेर अभिनय करपाक सुरवात केली. ह्या काळांत ताणें भारत आनी पाकिस्तानांतल्या नाट्य कंपनीं वांगडा जायतीं नाटकां माचयेर हाडलीं ‘ओथेल्लो’ ह्या नाटकांतल्यान ताका खूब बरो प्रतिसाद मेळो. उपरांत उत्पल दत्त इंग्लीश नाटकांतल्यान बंगाली नाटकां दिकेन गेलो. 1950 उपरांत तो एका प्राॅडक्शन कंपनीत कामाक लागलो आनी अशे तरेन ताची बंगाली चित्रपटांतली कारकीर्द सुरू जाली.
पूण बंगाली चित्रपटां वांगडा ताचो रंगमाचये विशींचो वावर चालूच दवरतना ताणें फकत नाट्य दिग्दर्शन, साहित्य लिखणी चालूच दवरली. बंगाली राजकारणाचेर ताणें बरयल्ल्या नाटकांनीय जायते फावट वाद निर्माण जाले. 1950 वर्सा नामनेचो चित्रपट निर्मातो मधु बोस हाणें आपल्या ‘मायकल मधुसुदन’ ह्या चित्रपटांत ताका मुखेल भुमिका दिली आनी ताची खूब तोखणाय जाली. हाचे उपरांत उत्पल दत्तान सत्यजीत रे हांच्या चित्रपटांनीय काम केलें.
उत्पल दत्ताक हिंदी सिनेमांत एक व्हड विनोदी कलाकार म्हणून वळखताले. तागेल्यो ‘गुड्डी’, ‘गोलमाल’, ‘नरम- गरम’, ‘रंग बिरंगी’ आनी ‘शौकीन’ सिनेमांतल्यो भूमिका प्रेक्षकांक खूब आवडल्यो. बंगाली रंगमाची आनी सिनेमांत ताची खूब नामना आसली तरी उत्पल दत्त बरोच तेंप हिंदी सिनेमांत खूब व्यस्त आशिल्लो. ताच्या हिंदी चित्रपटांच्या लांब वळेरेंत खूबदां विनोदी भुमिका केल्यो. पूण अमिताभ बच्चन हाच्या ‘सात हिंदुस्तानी’ ह्या पयल्या चित्रपटांत सातां मदलो तो एकलो हिंदुस्तानी आशिल्लो. एके तरेन पळयल्यार उत्पल दत्त मुखेल भुमिकेंत आशिल्लो आनी अमिताभ बच्चन सयत हेर सगळे कलाकार आदार भुमिका करताले. तेच प्रमाण सत्तरच्या दशकांत भारतीय समांतर सिनेमाची बुन्याद घालपी मुखेल चित्रपटांत ‘भुवन शोमे’ ही एक आशिल्लो आनी ताचो नायक उत्पल दत्तूय आशिल्लो. तांका ह्या सिनेमांतल्या अभिनया खातीर 1970 वर्सा उत्कृश्ट अभिनेत्याचो राष्ट्रीय पुरस्कार फावो जालो. ताका हिंदी सिनेमांत बरीच प्रतिश्ठा आनी काम मेळ्ळें. निर्मातो दिग्दर्शक हृषिकेश मुखर्जी हाणें सिनेमां तयार करतना कला चित्रपट तयार करूंक वेवसायीक सूत्र आपणायलें ना. ‘गोलमाल’ ह्या हिंदी सिनेमाक लागून उत्पल दत्ताचें खूब नांव जालें.
गोलमाल ह्या सिनेमांत मिश्यो आवडपी ‘भवानी शंकर’ ही गंभीर प्रतिमेची उत्पल दत्तान केल्ली भूमिका प्रेक्षकानी उखलून धरली. नायक अमोल पालेकार ते दीना पाठक मेरेन सगळ्या कलाकारांचो हास्य अभिनय आयज लेगीत लोकांक याद आसा. पूण गोलमालातलो भवानी शंकर हो गंभीर आसून लेगीत प्रेक्षकांक इतलो हांसोवन गेलो की त्या वर्सा उत्पल दत्त हाका ते भुमिके खातीर ‘बेस्ट कॉमेडियन’ फिल्मफेयर पुरस्कार मेळ्ळो. उत्पल दत्त ‘गोलमाल’ ह्या सिनेमांत ‘अच्छाआ…’ जे पद्दतीन म्हणटाले फुडें तागेलें तें एक चिन्ह कशें जाल्लें. आयज लेगीत मिमीक्री कलाकार अच्छाआ….अशें म्हणटा तेन्ना तो उत्पल दत्ताची नक्कल करता हें प्रेक्षकांक समजता. उपरांत ताका हिंदी फिल्मांत हलक्यो – फुलक्यो भुमिका मेळपाक लागल्यो.
बंगाली आनी हिंदी मनरिजवण जगांतल्या ह्या म्हालगड्या अभिनेत्यान इंग्लीश रंगमाचये वयल्यान आपली कारकीर्द सुरू केल्या अशें कोणूच म्हणपाक शकनाशिल्ले. हृषीकेश मुखर्जी परस उत्पल दत्त हांगेल्या कॉमिक अभिनयाचो चड वापर हेर खंयच्याच दिग्दर्शकान केला नासुये. ‘गोलमाल’ सारकीच तागेली जोडी ‘नरम गरम’ ह्या सिनेमांत अमोल पालेकार हांचे वांगडा जमली आनी तातूंतय ताका ‘बेस्ट कॉमेडियन’चो फिल्मफेयर पुरस्कार मेळ्ळो. हृषिदाच्या ‘रंगबिरंगी’ ह्या सिनेमांतय उत्पल दत्ताक परत एक फावट’ बेस्ट कॉमेडियन’पुरस्कार मेळ्ळो. एकाच दिग्दर्शकाच्या दिग्दर्शना खाला एकाच विभागांत एका कलाकारान तीन खेप पुरस्कार जिखपाचो हो विक्रम.
उत्पल दत्त हो विसाव्या शेंकड्यांतलो प्रगतीशील बंगाली नाट्यशास्त्राचो एक व्हड नाटककार. हिंदी सिनेमांत आपली छाप सोडली तरी नाटका कडेन ताणें आपले संबंद तोडले नात. उत्पल दत्त हो व्हड मार्क्सवादी विचार प्रणालीचो आशिल्ल्यान दाव्या पक्षां खातीर तो खूबदां क्रांतीकारी नाटकां सादर करतालो. ह्या कारणाक लागून काँग्रेसीन 1965 वर्सा ताका बंदखणींत घालो. 1970 वर्सा बंदी घालून लेगीत ताच्या तीन नाटकांक – ‘दुश्वापनेर नगरी ’, ‘एबार राजा पाला’ आनी ‘बॅरिकेड’ ह्या नाटकां पळवंक प्रेक्षकानी व्हड प्रमाणांत गर्दी केल्ली. उपरांत उत्पल दत्तान ‘मेघ’, ‘घुम भांगर गान’, ‘झार’, ‘बेखाखी मेघ’, ‘मा’, ‘इंकलाब के बाद’ आदी जायत्या चित्रपटांचेंय दिग्दर्शन केलें.
हिंदी आनी बंगाली सिनेमांत म्हत्वाचें योगदान दिवपी उत्पल दत्त हाका 19 ऑगस्ट 1993 दिसा मरण आयलें.
——————————–
सुदिन वि. कुर्डीकारं.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
