भांगरभूंय | प्रतिनिधी
खंयच्याय कुटुंबात एके व्यक्तीक मरण येता तेन्ना घरच्यांचेर कितें प्रसंग येता हें सांगपाची गरज ना. अश्या वेळा सोयरे, शेजारी दुखेस्त कुटुंबाच्या घरच्यांक मेळून तांच्या दुख्खांत वाटेकारी जातात. सहानुभूतीचीं चार उतरां सांगतात. वेळ पडल्यार हेर तरेन आदार दितात. पूण सगल्यांत व्हड आकांत येता, घोव मेल्ले विधवेचेर. तिका सहानुभूतीची सगल्यांत चड गरज आसता. पूण तिच्या बाबतींत मात समाज जुस्त उरफाटो वागता. विधवेच्या कपला वयलो कुकूम फासून उडोवन, मड्याचेर कांकडां फोडप, तिचें मंगळसूत्र काडप, अश्या करण्यांनी तिचेर जे मानसीक हल्ले जातात. ते पळोवन खंयचेय संवेदनाशील मनीसकायेक तिडक येवपाक फावो. पूण धर्माच्या प्रथे आड वचपाक कोणाक धाडस जायना.
विधवा जाण्टी आसत तर तिच्या जिवनांतली उमेद भागून पुराय जाल्ली आसता. मुखेलपणात हो प्रस्न उबो जाता जेन्ना तरणाट्या वयांत विधवा जावपाचो प्रसंग येता आनी जर बायल पुराय घोवाचे जोडीचेर आदारून आसत जाल्यार. तिच्या मुखार अख्खे आयुश्य पडिल्लें आसता. तरी धर्माच्या अनिश्ट प्रथे प्रमाणें तिचे भोग थारिल्ले आसतात. मरणाच्या वेळा जमिल्ल्या बायलांच्या आंगार कसलो अवंसर (भार) येता म्हणून सांगू नजो. जे तरेन असली क्रूर करणी करपाक त्यो धजतात कश्यो? हें समजना.
घडये पुरूष प्रधान समाज वेवस्थेन बायलांचेर धर्मांच्या नांवांर जे तरेन अनिश्ट रिती, प्रथा, विधी लादल्यात. तिका उणाक दर्जाची वागणूक दिवून, तिच्यो सुख दुखाच्यो भावना मारून उडयल्यात. आयुश्यभर अपमानास्पद वागणूक भोगची पडल्या. हे सगले दुख्ख खंयतरी दाबून उरिल्ले आसता. अश्या प्रसंगाचेर ते उग्र रूप धारण करता जांवये. खरें म्हणल्यार हें दुश्कृत्य स्त्री जातीच्या विद्रोहाचे चित्रण आसता.
म्हजे पुराय जिवीत शारांत गेलें. ते खातीर अशे प्रसंग सुदैवान म्हज्या अनुभवांत आयले नात. सिनेमा, टिव्ही सिरीअल आनी साहित्यांतल्यान असल्या दुश्ट प्रथां विशीं जाणविकाय जाल्ली. गोंयांत गांवगिर्या वाठारांनी ही प्रथा चलता हे आयकून खबर आशिल्ले. तरी गोंयचे साक्षरतेचे प्रमाण चड आशिल्ल्यान ह्या प्रथेचो प्रभाव उणें जाला जांवये, असो समज आशिल्लो. पूण हालींच्या दिसांनीं दिसाळ्यांचेर बातम्यो आनी लेख वाचून ह्या क्रूर प्रथे फाटलें खरें रूप मुखार आयलें. उत्तर गोंयच्या कांय तालुक्यांत ग्रामपंचायतींनीं फुडाकार घेऊन ह्या प्रथे आड आवाज काडला आनी त्यो बंद करच्यो म्हणून उलो दिला. तशेंच गोंय सरकारान विधवा प्रथे आड कायदो करपाचो विचार केला. खूब तेंपान अशी पुरोगामी कृती आयकून बरें दिसलें.
पूण कायदे करून परिस्थिती बदलती व्हय? बाल- विवाहाआड कायदो केन्नाच्यान चालीक लायला. तरी व्हड प्रमाणांत बाल विवाह चालूच आसात. हुंड्या आड कायदो आसा. तरी हुंडो प्रथा बंद जाल्या व्हय? हालींच एक खबर वाचली. नवीन लग्न जाल्या नवर्यान हुंडो म्हणून कार मेळना म्हणून व्हंकलेक एअरपोर्टार सोडून गेलो. दोगांय दोतोर. व्हड शिकिल्ल्या लोकां मदीं अशें चलता. तेन्ना विधवा प्रतां आड कायदो करून प्रस्न सुटावो जातलो ह्या भ्रमांत कोणेच रावचें न्ही.
तरी म्हत्वाचो प्रस्न कुशीनच उरता. आमी फकत घोवाच्या मरण वेळा जी वायट कृती जाता त्या पुरतो विचार करतात. खरी समस्या विधवेक फुडल्या जिवीतांत जें भोगचें पडटा, ताचें कितें? समाजीक आनी धर्मीक सण, उत्सवांक तिका वांटो घेवपाक मेळना. लग्न, बारसो अश्या सुवाळ्यांच्या वेळा तिका कुशीक बसचे पडटा. इतलेंच न्हय स्वताच्या भुरग्यांच्या लग्नाच्या विधीक तिका वांटो नासता. ‘रांड’ (विधवा. हें कोंकणी उतर गाळ म्हूण वापरतात.) म्हणून वचत थंय कुचित्रीपणाक तोंड दिवचें पडटा. जर ऐन वयाचेर वैधव्य आयलें आसत तर तिणें आपली शारिरीक भूक कशी भागोवप? ह्या प्रस्नाचेर विचार करपाक आमचो समाज धाडस दाखोवंक शकता व्हय? खंयच्या कायद्यान हो प्रस्न सुटावो जातलो. त्या खातीर समाजात ते तरेन पुरोगामी आनी विवेकी मानसिकता तयार जावपाक जाय.
‘म्हजी आजी तरणाट्या वयांत विधवा जाली. तिका काशीक व्हरना आनी ‘बोडकी’ करना. म्हणून ती आपल्या व्हडल्या पुताचेर सदांच पिरंगताली.’ म्हणजेच तिका आपल्याक ‘रांड’ म्हूण मिरोवपाचें आशिल्लें. त्या काळांत बायलांची मानसिकता तशीच आशिल्ली. पूण आयच्या काळांत बायलांची मानसिकता बदलल्या हे मान्य करपाक जड वता. विधवा बायलांनी कपलाचेर कुकूम आनी मंगळसूत्र घातलें म्हणून आमी सुदारले अशें समजूं जायना. एक प्रसंग याद जाता. “राष्ट्रीय सुवाळ्या निमित्तान शिक्षिका एकठांय आयिल्ल्यो. तांतूत एकटी विधवा आशिल्ली. मजगतीं मुख्याध्यापिका गुलाब घेऊन आयली आनी तांकां वाटपाक लागली. तें पळोवन विधवा शिक्षिका हळूच कुशीन सरली.”
फाटल्या तेंपा वयली म्हजी आजी आनी आधुनिक ज्ञान घेवून समृद्ध जाल्ली शिक्षिका ह्या दोगां मदले मानसिकतेत कसलोच फरक दिसून येना. दोगांनी काळांन लादिल्ल्या क्रूर प्रथां आड वचपाचे धाडस दाखयलें ना. जेन्ना आपल्या मुक्ततायेच्या आड येवपी बंधनां मोनेपणानी आपणावन घेता, त्या व्यक्तिक स्वताच्या अस्मितायेची जाणविकाय जायना. ती सुसंस्कृत जायना. ही गुलामगिरी मागीर धर्मीक आसूं वो समाजीक आसूं वो राजकी आसूं ताचे आड आवाज काडप हे ज्ञानसमृद्ध समाजाचे कर्तव्य आसा. तसो हो प्रस्न सगल्या बायल जातीचो आसा. जे मेरेन सवाशीण हे पद मिरोवपाक बायल फुडाकार घेतात तेन्ना तिका ‘रांड’ ही दशा मान्य आसा, असो अर्थ जाता.
जगप्रसिद्ध सिनेमा दिग्दर्शिका आनी निर्माती दीपा मेहता हांच्या बाल- विधवेच्या जिविनाचेर ‘व्हॉटर (जल)’ ह्या सिनेमाच्या चित्रणावेळा सनातनी लोकांनी आडमेळी हाडल्यो आनी सिनेमाचेर बंदी घाली. स्वातंत्र्या पयलींच्या तेंपार विधवांक कसले तरेचे जिवीत भोगचें पडटा, ह्या विशीं हातूंत बरें चित्रण केलां.
‘मनुस्मृतीत पांचव्या अध्यायांत स्त्रियांचे चारित्र्य, गुण व जिविताचेर बरेंच कितें सांगलां. विधवांनीं मरण येई मेरेन यातना भोगच्यो, आपल्याक कोंडून घेवचें आनी सगल्या संवेदनांचेर ताबो दवरचो,’ अशें स्पश्ट केल्लें आसा. सरकार विधवा प्रथे आड कायदो करपाक सोदता हें बरें पावल आसा. पूण इतल्यान हो प्रस्न सुटावो जातलो ह्या भ्रमांत रावचे न्ही. ‘विधवा’ म्हणून जे भोग जातात, ताच्या आड सरकार आनी समाजान फुडाकार घेवचो.
विज्ञानदूत श्रीकांत शंभू नागवेंकार
90965 12359
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
