वासाळ ‘वास’

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

विचार करतां करतां हांव म्हज्या जल्मगांवांत पावलों. गांवांतलो वेगळोवेगळो वास नाकांत भरूंक लागलों. चांफो, मोगरीं, आबोलीं, गुलाब, रातराणी, हातो अश्या कितल्याश्याच फुलांचो वास मन धुंद करतालो.

कशें आनी कित्याक म्हणून कोण जाणां, म्हाका कोणाच्याय लग्नाक वचप आवडना. हांव लग्नांक वचप टाळटां, पूण पयर घरचेंच लग्न आसलें, चुकोवंक येना आसलें म्हणून सुटनासून वचचेंच पडलें. आमी लग्नाच्या हॉलांत भितर सरलीं. हॉल भरिल्लो, रंगयाळ्या फुलांनी सजिल्लो. आकर्शक फुलांनी स्टेज नटिल्ली. सगल्याक फुलांचो घमघम सुटिल्लो. लग्न जालें. आमी रांकेंत रावन स्टेजीर पावलीं. व्हंकलेन आनी न्हवऱ्यान सुवासीक अत्तर आपल्या कपड्यांक मारिल्लें. ताचो परमळ सरभोंवतणी पातळिल्लो. आमी व्हंकले वटेन गेल्लीं म्हणटकूच व्हंकलेक पाकीट दिवन लाडू घेतलो आनी सोमतीं जेवणाचे रांकेंत रावलीं. जेवण मांडिल्ल्या त्या हॉलांत एक जाणटेलो हेवटेन – तेवटेन घुटमळटालो. अचकीत तो आमचे जेवणाचे रांकेंत घुसलो. तो जाणटो म्हणून कोणूच ताका कांय उलयलो ना. ताणें प्लेट घेवन ते प्लेटींत जेवणाच्या मेजार मांडिल्ले सगले जिनस पटापट घेतले. ताची प्लेट भरली. ती प्लेट घेवन तो एका मेजा कडेन गेलो आनी मेजार प्लेट दवरून जेवंक लागलो.
‘इतलें जेवण हाच्या पोटांत वतलें?’ म्हाका ओगीच दिसलें. कारण जाणटेपणांत जेवण चड वचना अशें खंय तरी वाचिल्लें. हांवें तशें घरकान्नीक ल्हवूच म्हणलें जाल्यार ती म्हज्या काना कडेन तोंड व्हरून म्हजेर तापली. ‘तुमकां कित्याक लागता? तो जेवूं नाजाल्यार ताणें जेवण सांडूं? तुमचें कितें वता? तुमकां कसलो त्रास जाता? तुमकां म्हणून नाका आशिल्लेंच लागता. तुमी तुमकां जाय तें घेयात आनी जेवात पळोवया तोंड धांपून.’ घरकान्नीन एक धेंगसो घालो आनी हांव ओग्गी पडलों. ‘तोंड धांपून कशें जेवप गो?’ अशें घरकान्नीक विचारचें अशें तोंडार आयिल्लें, पूण ‘तुमचो तो पंच आतां पोरणो जाला. तोच – तोच पंच आयकून लोकांक वाज येतलो. नवो कसलो तरी पंच मारात. लोक हांसचे म्हणून तुमी कितेंय उलयतात आनी तुमचेंच हांशें जाता.’ अशें ती म्हणटली आनी म्हाका लज करतली म्हणून ओंठार आयिल्लीं उतरां गिळ्ळीं, पूण त्या जाणट्या मनशा वयली म्हजी नदर हालुंकूच तयार नासली. तो जाणटो मनीस कितें तरी बडबडटालो, मदीं – मदीं हांसतालो आनी मदीं – मदीं जेवतालो. ताका घडये नेर्वाचेंबी आसत. हांव ताका तिरशे नदरेन पळयतालों.
ताणें प्लेटींतले अर्द जिनस खाले आनी अर्द प्लेट तशीच सांडली. ती प्लेट ताणें थंय आशिल्ले प्लास्टिक काशींत दवरली. ‘पळयलें मुगो ताणें कितें केलें तें? आपणाक झेपना जाल्यार इतलें जेवण घेवपूच कित्याक? ताणें सांडिल्लें कोण जेवतलो? वाट लागलें ना तें?’ ताचें वागप सोंसूंक नजं जाल्ल्यान सट््ट करून म्हज्या तोंडांतल्यान आयलें. घरकान्नीन जाप काडली ना. फकत हांसली आनी काडटली कशी? तिच्या तोंडांत पुरी आनी अळसांद्याची भाजी हांचीं झगडीं चलतालीं.
हांव म्हजी घरकान्न कितें उलयता हाची वाट पळयतालों इतल्यान कुशिकूच उबो आशिल्ल्या म्हजे वळखीच्या मनशान तोंड घालें. ‘तुमचे भशेन आमीय ताका पळयत आसलीं. ताची म्हणून चूक ना. खरें म्हणल्यार लग्नाच्या जेवणाक इतले जिनस दवरपूच न्ही. पांच जिनस पुरो. हांवें मुद्दम मेजले, 22 जिनस आसले. आतां ह्या बाविसूय जिनसांची रुच घेवुंनाका? मागीर तो जिनस आवडूं वा ना आवडूं. इल्लें इल्लें घेता म्हणसर प्लेट भरता. ताचीय बावड्याची हीच स्थिती जाल्या आसतली. तो घेत रावलो. प्लेट भरत रावलो. आपलें पोट केदें हाचो ताणें विचारूच केलो ना. पोट भरतकच ताका कळ्ळां आसतलें, आनीक पोटांत वचचें ना. म्हणून ताणें सांडलें. कितें घेवप आनी कितें घेवप ना हें ताका कळूंक जाय आसलें. ताचें हें अन्न सांडप आमकां मातूय आवडूंक ना. ताचे प्लेटींत इतलें सगलें जेवण उरलें तें पळोवन वास दिसलो. न्ही गो?’ आपले बायले कडेन तोंड व्हरून ताणें म्हणलें. म्हजी नदर ताचे बायलेचेर गेली. आंगार गच्च भांगरां घाल्ली, घारश्या दोळ्याची ताची बायल पळयतां खिणांत म्हजे नदरेंत भरली. हांव तिच्या रुपाक पळयत उरलों.
‘पूण जाणां मरे, वास दिसलो न्हय, वास दिसली. ताणें जेवण सांडलें हें पळोवन सामकी वास दिसली.’ हांवें म्हणलें. हांव सदांच अभ्यासकोशाचें पारायण करतां ताचो हो परिणाम आसुये. त्या मनशान आनी ताचे बायलेन कांयच म्हणलें ना. तीं फकत हांसलीं, पूण घरकान्नीलो चुरचुरीत चिमटो मात म्हाका खावचो पडलो.
तांचो दोळो चुकोवन घरकान्नीन म्हज्या हाताक काडिल्लो चिमटो म्हाका बरोच दुखलो आनी म्हज्या तोंडांतल्यान अचळय ‘हाय’ अशें उतर आयलें.
‘कितें जालें?’ ताणें विचारलें.
‘कांय ना. मिरसांग मातशी तीख लागली.’ हांवें म्हणलें आनी वेळ मारून व्हेलो. वेळकाळ सांगूं येता? हांवें ‘हाय’ कित्याक म्हणलें हाचें खरें कारण तांकां सांगपाची माणसुकी आसली? थंयच म्हाका घरकान्नीचे कितलेशेच चिमटे खावचे पडटले आसले.
आमी रोखडींच थंयच्यान कडसरलीं. घरा पावलीं. घरांत पावल दवरतां थंय आसां, घरकान्नीन म्हाका बरोच उजरावन काडलो. ‘वास दिसलो आसूं वा वास दिसली आसूं कितें फरक पडटा?’ अशें म्हणून घरकान्न म्हाका वरभर उलयत रावली. उलयतां उलयतां आमच्या फटकळ घराण्याचोय तिणें उद्धार केलो. इतलेंच न्हय जाल्यार तिणें आपूण तुमचे वांगडा हे फुडें केन्नाच लग्नाक येवची ना म्हणून वणटीर लायिल्ल्या गणपतीच्या कॅलेंडराक साक्ष दवरून त्याच वेळार सोपुतूय घेतलो. खंय झक मारली आनी लग्नाक मेळिल्ल्या त्या मनशाक जाप दिली अशें म्हाका जालें. हांवें जाप काडली ना. आमच्या लग्ना उपरांत पयलेच फावटीं ती म्हाका इतलें उलयताली. त्या अनवळखी मनशाचे बायलेक हांव परत परत पळयतालों आनी तिणें मारिल्ल्या अत्तराचो वास हांव दोळे धांपून हुंगतालों तें पळोवन म्हजे घरकान्नीक घडये वेगळोच वास लागला आसुये आनी म्हणून ती म्हाका इतली उलयली आसुये असो म्हजो तर्क.
कांय वेळान तिचो राग शांत जालो आनी साडी बदलपाक ती कुडींत गेली. हांवेंय लग्नाळे कपडे काडले आनी घरावे कपडे घालून वोल्तेरार ताणून दिलें. पोट सामकें भरिल्ल्यान रोखडीच सुस्त न्हीद लागली.
वास घेवप, वास येवप, वास मारप, वास दिसप, वास करप, वास लागप अशे कितलेशेच ‘वास’ मनांतल्या अंतरंगांत घोळूंक लागले आनी मन भूतकाळांत वचून थिरावलें. मन ल्हवू ल्हवू गांवच्या वातावरणांत रमलें आनी तातूंत सामकें तल्लीन जालें.
विचार करतां करतां हांव म्हज्या जल्मगांवांत पावलों. गांवांतलो वेगळोवेगळो वास नाकांत भरूंक लागलों. चांफो, मोगरीं, आबोलीं, गुलाब, रातराणी, हातो अश्या कितल्याश्याच फुलांचो वास मन धुंद करतालो. आंगणांत काडिल्ल्या शेणाचो वास नाकांतल्यान कसोच वचनासलो. पयल्याच पावसान ओलेचिप्प जाल्ले मातयेचो वास नाकांत असोच सांठून दवरचो अशें दिसूंक लागतालें. आईन रांदनी वयल्या तव्यार थापिल्ले चुरचुरीत भाकरेचो आनी ताचेर घाल्ल्या गांवठी तुपाचो, इंगळ्याचेर भाजिल्ल्या सुक्या बांगड्याचो आनी ताचेर घाल्ल्या गांवठी खोबरेल तेलाचो वास मन पिशें करूंक लागलो. रांदनींत पेटिल्ल्या लांकडांचो वास, रांदनीर भाजिल्ल्या कांद्याचो वास, खलबत्यांत कुटिल्ले लसणीचे चेटणीचो वास, वानार वांटिल्ल्या मसाल्याचो वास, सांडग्यांचो, पापडांचो, वडयांचो वास तशेंच पिकिल्ल्या आंब्यांचो, पिकिल्ल्या पणसांचो, काजूंचो, कोकमाचो वास म्हाका मंत्रमुग्ध करूंक लागलो. गांवच्या ह्या सगल्या वासांनी तल्लीन जाल्लें म्हजें मन गांव सोडुंकूच तयार नासलें. गांवचे हे ‘वास’ सोडून शारांत ‘वास’ करूंक आयिल्ल्यान गांवच्या सगल्या वासांक हांव मुकिल्लों.
हे वासाळ ‘वास’ मनांत, काळजांत आनी नाकांत सांठोवन दवरपाचो यत्न करतनाच घरकान्नीन धेंगसो घालून म्हाका उठयलो, ‘पुरो आतां न्हिदल्यात ते. उठात आतां. तिनसांजचीं सात जाल्यांत. उजवातीच्या वासान तुमकां जाग येवची म्हणून 10 – 12 वासाळ उजवाती लायिल्ल्यो. ताचो वास नाकांत वचूंक ना? उठात. लागीं लागीं पांच वरां तुमी न्हिदल्यात. न्हिदून तुमी तुमचो वेळ फुकट वगडायतात हाचो म्हाका वास दिसता म्हणून उठयलें तुमकां.’ घरकान्नीन धोंगसून म्हणलें आनी नाकांत सांठयिल्ले गांवांतले सगले ‘वास’ सोडून शारांत आयिल्ल्याचें पिकासांव जालें.

अतुल र. पंडित
9623269013