वड

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

जंय कावळो पावता थंय वड जाता. जंय वड आसता थंय कावळे उडत आसतात. कावळ्यांक हेर झाडां प्रमाणच वडय आसरो दिता.

झाडां आमकां फुलां दितात. फळां दितात. आमकां स्वास घेवपाक प्राणवायू दितात, पावस दितात म्हूण आमी रोपां लायतात. बियां पुरतात. झाडांचे खांदे रोयतात. ही झाडां आमची साबार तरेन गरज भागयतात म्हूण आमी तीं लायतात आनी कांय झाडांच्या प्रत्येक भागाचो आमी फायदो घेतात. जशें बीं तशें झाड, तशें पीक अशी म्हणणीच आसा. आमी जशें पेरतात तशें तें फळटा. हाचो अणभव सगल्यांक येता. 

पूण वडाचें बीं वा रोप कोणेय लायिल्लें तुमी केन्ना पळयलां? रोयणींत अळमी जावचीं म्हूण बियां कोण पेरतात वा रोपां कोण लायतात? तशें वडाचें रोंप मनीस तरी लायना हें तितलेंच खरें. वडाचें झाड पळयलें की आमी ताका पांयां पडटात. ताच्या मुळांत खूब जाण पणट्यो लायतात. वटपौर्णिमे दिसा तर ह्या वडाक सुतली बांधून ताका बायलो प्रदक्षणां घालतात. कारण तें देवाचें झाड अशें त्यो मानतात. 

वडाची फळां खावपाक ताचेर सवण्यांचे थव्यान थवे बसतात. ताचीं फळां मनसोक्त खातात. ताच्या पानांचोच मनीस व्हड भावनेन उपेग करतात. वडाचे हें येदें व्हडलें झाड कोणाक लागून जल्मलें हाचो तुमी केन्ना विचार केला? कावळ्यांच्या विश्टे पसून ह्या वडाचो जल्म जाता. जेन्ना कावळो वडाचीं फळां खाता आनी ताचे पासून रगत जावन उरिल्लीं वडांची बियां विश्टेंतल्यान जमनीर पडटात तेन्ना वडाचें रोंप जल्मता. वड आपसूक व्हड जाता. ताका उदक कोण घालता? 

अशे ह्या वडाच्या झाडांनी कितले जाणांक विसव दिला आसत, कितले जाणांक आपलीं पानां, लाकूड दिलें आसत. कल्पवृक्षाचो कवाथो मनीस लायता, पुण वड इतले व्हड प्रमाणात वाडपाक फक्त कावळो जापसालदार आसता. 

वड हें एक वखदी झाड. पिपळाच्या झाडाचोय असोच उगम जाता. वडा प्रमाणच पिपळाचें झाड मनशाक देवा भशेन दिसता. तें झाड जावप म्हळ्यार देवाची करणी अशें खूब जाण समजतात. ही करणी करपी फक्त कावळ्याची विश्टा आसता. पिपळाच्या झाडा पसून आमकां चोविसय वरां प्राणवायू मेळटा. हे प्राणवायू बगर मनीस जगूंक शकना हें कार्य कावळ्याक लागून जाता. हीं दोनूय झाडां जर जगतलीं वा नवीन नवीं रोपां जातलीं तर आमकां कावळे जाय. ते जगले नात तर हीं झाडां कशीं जातलीं ? त्या झाडां पसून आमकां प्राणवायू मेळटा तितले प्रमाणांत हेर झाडां पसून मेळचो ना.

‘वडाची साल पिंपळाक’ अशी एक म्हण आसा. ह्या दोनूय झाडांचें नातें आदीं पासुनूच आमचे पूर्वजांनी जोडून दवरलां. हीं दोनूय झाडां वेगवेगळे तरेचीं आसली तरी दोनूय झाडां आमकां समान सेवा दितात, हेंय तितलेंच खरें. ह्या झाडां कडेन फक्त मनीसच वश जाता अशें न्हय तर कैक ऋषी-मुनींनी ह्या झाडांचो आलाशिरो घेतलो. ताकाच लागून हीं झाडां नावारुपाक आयलीं. अशें न्हय तर वनस्पती शास्त्रज्ञांनीय ह्या झाडांचें व्हडपण गायलां. 

वडाचे झाडाचेर सोरोप, नाग, नागिणी रावतात. वड म्हणलो काय थंय सोरोप आसताच अशें समजतात. हें कितलें खरें, कितलें फट तें सांगूक जायना. पुण हो वड मात मनीस, सवणीं आनी हेवाळ्यांकय आसरो दिले बगर रावना हेंय तितलेंच खरें. वडाचें झाड तिनशे ते पाच हजार वर्सां मेरेन जगता आनी जगता मेरेन  फळां दित आसता. जसो माड कोसमेलो तरी तो मनशाचो जीव घेना तसोच वड हो मनशाची जीव घेना. 

वडाच्या पानांचो उपेग मनीस अदीम काळा पसून करीत आयला. मनशान जरी वडाची जतनाय घेतली ना तरी वड मात मनशाचो दुस्वास करना अशें पुराणांतल्या कथा- काणयां वयल्यान दिसून येना. ह्या वडा खाला ऋषी मुनीनी दीस सारले तशे गांवगिरे जनतेकय ताची सदांच मदत जाली. गौतम बुद्ध ध्यानस्थ बशिल्ले आसतना तांकां जीविता विशीं ज्ञानप्राप्ती जाली, ती वडाचे सावळेंत. वड हें आमचें राष्ट्रीय झाड, तेंच भारताचे प्रतीक. अशे तरेचे वड मियामी आनी फ्लोरिडांतय आसात. भारतांत सगल्यांत व्हडलो वड कोलकात्याक हावडा हांगा आसा. तो 250 वर्साचो आसून ताणें 14,500 चौरखंडी मिटर जमीन व्यापल्या. अशेच पिरायेचे वड बंगळूरांतय आसात. तांणी अडेज एकर जमीन व्यापल्या. जगांतलो सगल्यांत व्हडलो वड कॅलिफोर्नियातले मेथुसेलाह व्हायट मांवटन वाठारांत आसा. तो पांच हजार वर्स पिरायेचो. अजून ताठ मानेन वावुरता. स्वेपलेंडल ऑफ सेंट्रल फ्लोरिडांत साडेतीन हजार वर्सांचो वड अजून फळां दिता. ताची उंचाय 118 फूट इतली आसा. ताचीं पाळां अर्थात एरियल रुट्स पळोवन लोक अजापभरीत जातात. 

दातांक कीड लागचे पयलींच वडाच्या पानान दांत घासचे. दांतांच्या मावांक दुर्गंधी येता आसत तर वडाचे पानांचो उपेग करचो. मनशाक हागवण लागली तर वडाच्या पानांचो अर्क पिल्यार ती थांबता. लैंगिक दुयेंसांचेर वडाच्या पानांचो उपचार जाता. वाडटें कॉलेस्ट्रोल जर नियंत्रणांत दवरपाचें आसत तर वडाचो उपेग करतात. पोटांत जळपाक वा वळपाक लागलें तर ताचेर वडा पानांचो उपचार लावदायक थारता. मनशाक जर आयुश्य वाडोवपाचें आसत तर मनशान वडाचीं फळां धरुन पानांचोय उपेग करचो, अशें आयुर्वेदांत म्हळ्ळां. 

जंय कावळो पावता थंय वड जाता. जंय वड आसता थंय कावळे उडत आसतात. कावळ्यांक हेर झाडां प्रमाणच वडय आसरो दिता. रानां वनांत, झाडा झुडपांत, घरांच्या घट्टणांरय वड जाता. ताची पाळांमुळां अन्नाच्या सोधांत चार वाटयां पसरताना घराच्यो, दुरगाच्यो वणटीय फोडटात. ह्यो इतल्यो गजाली सोडल्यार वडा पासून लाव चड जातात. लुकसाण मात थोडेंच आसता. वडाचीं लोंबकळटीं पाळां पळयतकच खंयच्या भुरग्याक झेलो घेवचो अशें दिसना जावये? 

शैलेशचंद्र रायकार 

9423835692