लग्नां आदलीं आनी आतांचीं

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

लग्न म्हणल्यार एक फोटो काडपाचो इवेंट जाला, उगडास म्हूण दवरपाक न्हय तर समाज माध्यमांचेर प्रदर्शीत करपाक. जण एकलो फोटो काडपांत गुल्ल आसता.  

लग्न म्हणल्यार दोन जिवांचें, दोन घराबे, दोन गांवां मदलें नातें. 1970 ते 1990 लग्नां जावपाची पद्दत जावं तर सोज्वळ, सात्वीक आसली. लग्नां देवळांनी, अगरशाळांनी वा माटवांनी जातालीं. मुखेल म्हणल्यार चडशे लग्नाचे म्हुर्त सांजेर तीन ते चारां मदीं आसताले. कांय वेळार सकाळचेय. 

गांवांत लग्न म्हणटकच लग्नघरांत कामांक हातभार लावपाक गांवच्यो बायलो येताल्यो. हळदी दिसाचीं सगळीं कामां बरे तरेन जातालीं. पांच रोसयो (चुली) घालप, तांची पुजा करप, मातयेचे गुळे करप, न्हाण घालपाक माटव घालप, सांस्कृतीक आनी शास्त्रीय तयारी आदि फुडेंच तयार आसताली. हळदीचे सगळे विधी, न्हवऱ्यागेर म्हुर्त धरप, व्होटयो, हळद ल्हावप, तेल, न्हाण… सगलें सांजेर चार जातासर सोंपताले. हळदीची कार्यावळ सोंपले उपरांत बायलां लग्नाचे तयारेक आनी व्हंकलेची शिवण मांडपाचे कामाक लागतालीं. 

पेडणें वाठारांत हळदीचे सगळे विधी सांजेर करपाची प्रथा आसा. लग्नाचें थळ चड करून व्हंकलेच्या घरा लागीं. न्हवरो व्हंकलेक व्हरपाक गांवांत येतालो. कांय वेळार गांवांतल्या थेटरांनी लग्नां जातालीं. लोक घरा गेले काय मागीर थेटर आसलें तशें सुरू जातालें. लग्नाचो म्हुर्त चड करून दनपारां. गांवचोच भट, केन्नाय दोनूय वटेंतलें भट आसताले. तांचे मदें उलोवप जावन किदें तें थारतालें. चुडटाच्या माटवांत वा देवळाच्या सालांत न्हवऱ्याक भितर काडलो म्हणटकच, व्हंकलेक भायर काडून मंगलाश्टकांक सुरवात जाताली. 

सव्यार दोनूय वटेंतले लोक गर्दी करताले. जमिल्ल्या लोकांक व्हंकल, न्हवरो दिसच नासलो. वोंवळाचें- फुलांचे हार, येरवाणें वयल्यांतल्यान हेवटेन तेवटेन दिश्टी पडटालें. ‘शुभमंगल सावधान’ म्हणटा तितलेंच व्हडल्यान आयकुपाक येतालें. सव्यार हें सगळें चलतनाच दोनूय वटेंतले कोणूय ताटांत साकर वाटपाक फिरताले. लग्न लागलें म्हूण खुशालकायेन तोंड गोड करपाची ही एक सादिशी रीत आसली. चडशे चिमटी मारून खाताले, थोडे बचकभर तोंडांत घालताले. 

लग्न लागले उपरांत व्हंकल- न्हवरो लोकां मदीं एक भोंवताडो मारतालीं. लोक आदिफुडेंच वाटलेल्यो अक्षता मारून तांकां आशिर्वाद दिताले. रंगीत अक्षता ह्या वेळार कोण करिनासलो. हळदीच्या पिठांत भरशिल्ल्यो आनी पिंजरींत भरशिल्ल्यो शास्त्ररुपी अक्षता.  व्हंकले- न्हवऱ्या फाटल्यान धेडो, धेडी, दोगांच्यो करवल्यो आनी येजमानी आसताल्यो. भोंवताडो मारले उपरांत व्हंकल- न्हवरो कपडे बदलताली वतालीं. ही प्रथा घडये ह्याच मजगतीं चालीक लागली आसत. लग्नाक आयलेल्या सवाशिणींक कपलाक लावपाची प्रथा आसता. कपलाक हळद, पिंजर लायतना केळंब्याच्या गाब्याक तोंपून लायिल्लीं सुरकुत्या कागदांचीं तरेकवार रंगांची फुलां बायलांक दिताले. न्हवरो आनी व्हंकले वटेंतली वेगळी वेगळी सवाशीण कपलाक लायताली. कपळाक लायतासर तांचीं कपळां हळदुवीं, तांबडी जातालीं. हो अवतार लेगीत ह्या बायलांक अभिमानास्पद आसतालो. रंगीत फुलांचीय मागणी आसताली. म्हाका हो रंग जाय, तो दी अशें सांगून व्हडा उमेदीन सुरकुत्या कागदाचीं फुलां बायलां मागून घेतालीं. तीं सांबाळून दवरतालीं. 

कपलाक लावप म्हणल्यार लग्नाचें आमंत्रण मानून घेवन, व्हंकले न्हवऱ्याक आशिर्वाद दिवपाक हजर रावलीं म्हूण दिनवास दिवपाक. तूप मिरयांचे दूद पाणी सोयऱ्या- धायऱ्यांक वाट्टाले. सरबता वांगडा लग्नाचो लाडू फोडून दिताले. कपडे बदलून व्हंकल- न्हवरो सव्यार येंवची फुरसत सगळेच परबीं दिवपाक सव्यार पावताले. पयलो आयेर तूं दिता काय हांव दिता हाची सर्त लागताली. गर्देन चिड्डून सव्यार वचून लोक आयेर दिताले. तो कोण दिता हें लेगीत व्हंकल, न्हवऱ्याक कळनासलें. चडसो लोक पयशांची पाकिटांच दितालो. केन्ना केन्ना तर नांव, गांव नासलेलीं रिकामी कव्हरां आसतालीं. न्हवऱ्यालें पाकीट व्हंकलेगेर अशें आरतें परतें जातालें. एक मजेशीर गजाल म्हणल्यार न्हवऱ्यालो लोक न्हवऱ्याक आनी व्हंकलेले लोक व्हंकलेक परबीं दिताले. हेच गर्देंत मागीर लागशिल्लीं सोयरी गुलाबी  फोलींत गुठलायल्ले उदकांचे पीप उबारून आयेर करतालीं. फोटोग्राफराचें तर अस्तित्वच नासलें. आसपत आसललीं न्हवरो, व्हंकल मागीर लागसारच्या स्टुडिओंत वचून फोटो काडटालीं, तोय बी काळो- धवो.  

आयेर दिवन सोंपतासर सगल्यो उरलेल्यो विधी जाताल्यो आनी व्हंकल पावोवपाक व्हंकलेले लोक भायर सरताले. मेजकेच लोक व्हंकलेक पावयताले, तांतूत मागीर रडपाची कार्यावळ जाताली. लग्नाचे रातीक फकत धेडी न्हवऱ्यागेर व्हंकले वांगडा रावताली. चड करून व्हंकलेची भयण वा नात्यांतली कोणूय आसताली.  

काळ बदल्लो तुपमिरयां घालून दूद सरबताचो जागो थंड पेयांनी घेतलो. ताचे वांगडा कागदाचे बशयेंत शेव, चिवडो, बेसन लाडू घालून वांटपाक लागले. मागीर कांय दिसांनी लग्नांनी यम्मी आयसक्रिमाचें पर्व सुरू जालें. यम्मी आनी कसाटा आयस्क्रीम गजबजपाक लागल्यो. लग्नांक वचपाक तेम करपी भुरगीं लग्नांक वचपाक एका पांयांर उबी रावपाक लागलीं.  लग्न लागतलें केन्ना आनी आयस्क्रीम वाटपाक येतले केन्ना हाचीच वाट भुरग्यां वांगडा कांय जाण्टेय पळोवपाक लागले. आयस्क्रीम वाट्टल्ल्यांची वळख काडून वांगडा दोन- तीन आयस्क्रिमाचीं कपां घेवन येतेच्छ ताव मारपाक लागले. यम्मी आयसक्रीम लग्नाचें ब्रँड जाल्लें. प्रत्येक लग्नाक हीच आयस्क्रीम वाटलेली, तांच्या कांय भुरग्यांनी आतां अमूल आयस्क्रिमाचीं पार्लरां घाल्यांत आसतलीं. आयस्क्रीम वाट्टल्ल्यांक ब्लॅकमेल करून आमी न्हवऱ्याच्या नात्यांतली, व्हंकलेच्या नात्यांतलीं अशें सांगून चार- पांच कपां घेवन दवरतालीं. मागीर ताव मारप. निमणें कोप च्या पिल्ले वरीं तोंडाक लावन गटक करून सोंपोवचें पडटालें. 

कोण कसली साडी न्हेंसला, कोणें कितें भांगर घालां हें कोणाकूच पडून वचूंक नासलें.  लग्नांत वचून आयस्क्रीम खावपाचो बेत आसतालो. हेच मजगतीं कसाटा आयस्क्रीम येवपाक सुरवात जाल्ली. बशेंतली आयस्क्रीम. गिरेस्त लोक ती वांट्टाले. वितळून वच्चे पयलीं खांवची पडटाली. व्हंकल, न्हवऱ्याचेर कोणाचेंच लक्ष आसनासलें. कसाटा खावपांत सगळींच गुल्ल. भुरग्यां वांगडा जाण्टींय पिरयो चाटताना दिश्टी पडटालीं. आयस्क्रीम खाताना जीव कसो धादोस जाता, तो ह्यावेळार दिसतालो. 

फुडें आनीक बदल जाले. सणां- परबांक देवळांनी म्हाप्रसाद जावपाक लागले. हीच प्रथा लोकांनी लग्न कार्यांक आपणायली. सगळेच दनपारचें म्हुर्त सोदपाक लागले. पत्रिकांचेर तशी नोंदी छापून घेवपाक लागले. कांय वर्सांनी ही जेवणां मांडपाची प्रथा हळदीकूय सुरवात जाली. देवाक पान दाखोवपा पुरतें घरांत शिजपाक लागलें. हळदीक लोकांक परत भेट म्हूण एक पीस दिवपाची प्रथा आसली. ताचो जागो व्हडल्या परातींनी आनी चादरांनी घेतली. हळदीचो वेळ वाडपाक लागलो. केदीय रात जांव लोक हळदीचें जेवपाक येवपाक लागले. लग्ना दिसाय तीच गत. तरेकवार जेवणां, जेवप कमी पूण इबाड चड. 

पुर्तुगेज गेले पूण हातांत जेवणाचे ताट घेवन उब्यांनी जेवपाची रीत गोंयकांराच्या गळ्यांत घालून गेले. ही प्रथा गोंयकारांनी आयज आधुनिकतायेच्या नांवार आपणायली. पंगतींत बसून जेवपाची प्रथा लग्नांत शेणली. शास्त्रशुद्ध रितीन वाडपाची पंगतींतली पद्दत जेवणाचें मांडावळीच्या प्रकारांत सगळीच बदल्ली. लोणचें, गोडशें निमणें जालें आनी शीत पयलें पावलें. पंगतींत वाडटलो सुमाराचेंच वाडटालो, परत जाय जाल्यार परत वाडटालो. आतां जाय तितलें घे, शिताचे जितले प्रकार आसा तितलेय घे, ताच्या बाकीचे नग आसा तितलेय घे. अमक्याच प्रमाणांत ते नग खाल्या उपरांत पोट भरता, पूण फकत आशेक लागून घेवप आनी मागीर इबाड करप. जल्मांक येवन फकत गुलाबाचे आनी बोरीचे काटे पळोवपी लोक काटे, कुलेरां घेवन जेवपाक सोदपाक लागलो. एका हातांत रासभर जिनसांनी भरलेलें ताट, बशी म्हणल्यार सारकें जायत आनी दुसऱ्या हातांत कांटो कुलेर, गर्देंतल्यांत वाट काडीत कोनसो सोदून उब्यांनी जेवपाक लागलो. भुरग्यांचे तर विचारपाचेंच ना. चार वर्सांचें भुरगें जाका आवय घरांत ल्हान गुळमांत पेज लायता, ताका पासून आवय वेगळी बशी घेवन वाडपाक लागली.  

हाताचीं पांचूंय बोटांनी जेवपाची आमची हिंदू संस्कृती, बोटां जेवणांत घालतच बोटांच्यो नसो मेंदवाक शिटकायता आनी उपरांत पुराय शरीर सर्तक जाता, म्हण तज्ञ गवाय दितात. भिवान लग्नांत अमके नग दवरलेले म्हण शिवा आपल्या लग्नांत वेगळे नग दवरपाक सोदता.  वोर्राक लागून घेर्राक वतात. लग्न म्हणल्यार आयज एक फोटो काडपाचो इव्हेंट जावन गेला, उगडास म्हण दवरपाक न्हय तर समाज माध्यमांचेर प्रदर्शीत करपाक.