भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आयज रोमी कोंकणीच्या मळार आदले भशेन ‘नीज कोंकणी मनीस’ म्हणपी नात, ‘conditional मोगी’ मात आसात. तांचेच कडच्यान रोमी कोंकणीक चड धक्को आसा.
‘कोंकणीची रोमी लिपी राजभास कायद्यांत घालपाची गरज आसा? आसा जाल्यार ताचें फुडारीपण कोणें घेवपाचें?’ हे एकांमेकां कडेन संबंद आशिल्ले प्रस्न ‘आमचो आवाज’ ह्या साताळ्यान कांय वर्सां आदीं कोंकणी मोगी आनी कोंकणी समाजा मुखार दवरिल्ले. कोंकणीच्या जायत्याच मोगींनी जावं कोंकणी संस्थांच्या वांगड्यांनी आप- आपले जबाब प्रगटायिल्ले. जबाब दिवपी ते चड करून कोंकणी मोगी, वाचपी, बरोवपी आनी वेगवेगळ्या संस्थांचे वांगडी म्हणूं येता. बारीक पळयल्यार, सदांच कोंकणी ओंठांचेर खेळोवप्यांनी, आपलो दिसपट्टो गिरास जोडप्यांनी वा कोंकणी उदेशीं आपल्या कुटुंबाचें उदरपसण करप्यांनी वा कोंकणीक लागून आपणांक मान- रेस्पेत फावो जाला तांणी वा रोमी कोंकणीक लागून जे अधिकार भोगपी आसात तांणी आपलें तोंड उगडूंक नाशिल्लें, आनी अजून पर्यान तांणी तोंड उगडूंक ना. होच काय तो रोमी कोंकणीचो मोग? फकत ओंठांनीच प्रगटावप? करण्यांनी न्हय? आमचे ‘दाखोवपाचे दांत वेगळे आनी खावपाचे दांत वेगळे’ काय? जाल्यार, लागू जावपी मनीस त्या प्रस्नांक जाप दिवंक अजून कित्याक फुडें सरना? वा तांकां रोमी कोंकणीचें पडुनूच वचूंक ना काय? अश्ये परिस्थितींत, आतां आमी आमकांच प्रस्न करचो वेळ आयला – खऱ्यांनीच आमकां रोमी कोंकणीचो नीज मोग आसा काय? वा आमचें उलोवप बेश्टेंच वयलेवयर? वा आमकां आपल्या सुवार्थ वा उदरपसणा पुरतीच रोमी कोंकणी जाय? आमी रोमी कोंकणी भाशेचे मोगी काय धोंगी तें वेळूच थारायतलो.
बारीक चिंतल्यार, रोमी कोंकणीचे आमचे आमीच दुस्मान अशें दिसता वा म्हणचें पडटा. आमचे मदींच रावन आपलें काम सादोवन फूट घालपी मनीसूच आमचे मदीं आसात. अशें दिसता, तांकां रोमी कोंकणी नाकाच, तांकां फकत अधिकार आनी आपलो सुवार्थ सादोवंक जाय. आतां कोंकणी मोगी म्हणिल्ले उरूंक नात. एका काळार, नीज कोंकणी मोगींनी – जावं जाणटे वा नेणटे – एकठांय येवन रोमी कोंकणीच्या मळार जायतें करून दाखयल्लें. तांतुंतलें एक म्हळ्यार, गांवांगांवांनी भोंवन दुडू एकठावन तांणी ‘नवें गोंय’ नांवाचें पत्र उजवाडाक हाडिल्लें. ह्या वावरांत चड करून कोंकणी मोगी, बरोवपी, वाचपी आनी शिकपी आशिल्ले. त्या काळा वयले नीज कोंकणी मोगी रोमी कोंकणीच्या मोगाक लागून भोंविल्ले. भाशेच्या मोगाक लागून अशें चलून भोंवप हें सोंपें काम नाशिल्लें. चड करून गल्फांत आशिल्ल्या कोंकणी मोगींनी ह्या वावराक चड हात-बोट लायिल्लें, आनी बऱ्याच प्रमाणान ‘नवें गोंय’ पत्र तांकांच लागून उजवाडाक येवंक पाविल्लें म्हळ्यार फट जावची ना.
‘नवें गोंय’ पत्र सुरू जातकच, जायतेच कोंकणी मोगी तें मजबूत करूंक प्रयत्न करताले. त्या काळार, ‘नवें गोंय’ मजबूत करूंक रोमी कोंकणी मोगींनी ‘कोंकणी मोगी’ नांवाची संस्था दो. ऍफ. ऍम. रेबेलो हांच्या फुडारीपणा खाला स्थापिल्ली. म्हाका अजुनूय याद आसा, हाची पयली जमात तेन्नाचे आमदार लुइझिन्यबाब फालेरो हांच्या घरांत जाल्ली. ‘नवें गोंय’ कशे भशेन मजबूत करूंक जाता हाचेर भासाभास केल्ली, आनी जण एकल्यान कसो आदार करूंयेता तीं मतां प्रगटायिल्लीं.
त्या काळार रोमी कोंकणी मोगींनी आपापले तांकी प्रमाण करण्यांनी कोंकणी विशीं आपलो मोग दाखल केल्लो. ‘नवें गोंय’ पत्राक तेंको दिवंक कोणें नाटक माचयेर उबें केल्लें, कोणें तियात्र पाल्कार हाडिल्लो, कोणें संगिताची कार्यावळ माचयेर दाखयल्ली, थोड्यांनी फूल ना जाल्यार फुलाची पाकळी तरी एकठांय करून तें मजबूत करुंक आदार केल्लो. खेरीत भशेन गल्फांत नोकरी करतल्या भावां- भयणींनी जीव ओतून तें रोमी कोंकणी पत्र उखलून दवरिल्लें.
‘नवें गोंय’ पत्र एकदम बरें चलतालें. ताका बरो खपूय आशिल्लो. ताचे पयले मुखेल संपादक गुरुनाथ बाब केळेकार जाल्ले आनी तेन्ना रोमी- नागरी मदीं वाद उपराशिल्लो. उपरांत सगळें निटायेर हाडूंक नवो संपादक विंचिल्लो – दो. ऍफ. ऍम. रेबेलो. तांच्या हाता खाला हें पत्र वेवस्थीत रितीन चलतालें. तेन्ना ह्या दिसाळ्यांत कोंकणी मोगीच वावुरपी आसले – सर्गेस्त फेलिसियो बाब कार्दोज, सर्गेस्त बॉनावेंतूर बाब द पियेत्रो आदी.
खंयच्याय पत्राचो फाटी कणो म्हळ्यार जायराती. पत्राचो खर्च मिटोवंक जायरातींची निबेल गरज आसता. ‘नवें गोंय’ पत्र बरें खपतालें, पूण जायराती – सरकाराच्यो न्हय म्हण खासगी लेगीत – मेळनाशिल्ल्यो. तेन्ना, कोंकणी मोगी दो. ऍफ. ऍम. रेबेलो हांच्या मुखेलीपणा खाला एक जमात विद्या भुवन, कोंब मडगांव हांगा एका आयतारा दिसा सकाळच्या आदेसा घडून हाडिल्ली. सरकार ‘नवें गोंय’ पत्राक जायराती दिना देखुनूच जायरातीं खातीर मागणी करूंक गरज आशिल्ली. मागणी केले बगर कायंच मेळना अशें दो. रेबेलो हांचें सांगणें सगळ्या रोमी कोंकणी मोगींनी मानून घेतिल्लें. थारायल्ल्या दिसा आदल्या सचिवालया कडेन एकठांय जावंक रोमी कोंकणी मोगींक उलो मारिल्लो. थारायल्ल्या दिसा हजारांनी रोमी कोंकणी मोगी आपापल्या खर्चान जमिल्ले आनी मोर्च्यांतूय वांटो घेतिल्लो. मधूर ताळ्यान गितां-कांतारां करून मोर्च्याक अदीक रंग हाडिल्लो. फुडें सरकारान तांचें मागणें मानून घेतलें आनी ‘नवें गोंय’ पत्राक जायराती दिवंक सुरवात केली. पूण वर्स सरलें तरीय जायरातींचे दुडू मेळूंक नाशिल्ले. ते खातीर कोंकणी मोगींची आनीक एक जमात आपयल्ली, आनी ताचेर उपाय म्हण आनीक एक मोर्चो काडिल्लो आनी सरकारा कडेन जायरातींच्या दुडवांची मागणी केल्ली. ते उपरांतूच सरकारान ते दुडू दिल्ले. फुडें ‘नवें गोंय’ बंद पडलें ताचे फाटल्यान खूब कारणां आसात.
दो. ऍफ. ऍम. रेबेलो एक नीज कोंकणी मोगी आनी बरे फुडारी. एक कोंकणी चळवळकार. तांचें रोमी कोंकणी खातीर जायतेंच योगदान आसा. ‘कोंकणी प्रजेचो आवाज’ हाचे ते एक मुखेल वांगडी आशिल्ले. तांणी केल्लो वावर अजुनूय विसरूंक जायना. आयज तसले कोंकणी मोगी आमकां पळोवंक मेळनात. तोंडान कोंकणी जाय म्हणपी मात चांटेपावलाक मेळटात, पूण फाट वळटांच तेच कोंकणीचेर खोंट मारतना दिश्टी पडटात. आयज रोमी कोंकणीच्या मळार आदले भशेन ‘नीज कोंकणी मनीस’ म्हणपी नात, ‘conditional मोगी’ मात आसात. तांचेच कडच्यान रोमी कोंकणीक चड धक्को आसा. आयज रोमी कोंकणीची जी परिस्थिती जाल्ली आसा तें ताचें फळ आसा. देखुनूच म्हणीन दिसता, रोमी कोंकणीचे आमचे आमीच दुस्मान, न्हय जाल्यार आनीक कोण आसूं येता?
(लिप्यांतर : मिनीन आल्मेदा)
विल्सन डायस, फातोड्डें
7798357634
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
