राष्ट्रीय सुरक्षेच्या आकलनांत दर्या उपेक्षीत उरला

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

लोकवेदांत दर्यादेग झळकता. पूण खंतीची गजाल म्हळ्यार दर्या हो राश्ट्रीय सुरक्षेंत मात उपेक्षीत उरला.

काल्की कृष्णमूर्तींच्या ‘पोन्नई सिल्वन’ हे तामीळ कादंबरीचेर नामनेचे दिग्दर्शक मणी रत्नम हांचो सिनेमा हालींच रिलीज
जालो. 10 व्या शेकड्यांत राजा चोळ हांचेर ही कलाकृती आदारीत आसा. मणी रत्नम हांच्या हेर सिनेमां वरीच हातूंतल्याय सौंदर्यशास्त्रांत खोल अशे राजकीय संदर्भ आसात. मुळांत 7500 किमीची दर्यादेग अशिल्लो भारत देश. मात ह्या देशाच्या सुरक्षा आनी राश्ट्रीय हिताच्या आकलनांत सतत उदक आनी दर्याक दुय्यम स्थान प्राप्त जालां. हाचें मुखेल कारण म्हळ्यार चोळ साम्राज्या सोडल्यार आनी खंयचीच भारतीय उपमहाद्वीपांतली राजवट तारवटी मार्गांचेर शेक गाजोवपी नाशिल्ली.
इतिहास हो राष्ट्रीय चरित्र बांदणीचो म्हत्वाचो घटक. स्वातंत्र्या उपरांत देशाक चडांत चड आव्हानां दर्यांतल्यान न्हय, तर जमनी वयल्यान आयलीं. 1971 चें झूज सोडल्यार हेर झुजांनी भारताच्या सुरक्षा यंत्रणेक जमनी वयले तयरींत व्यस्त दवरलो, ही वस्तूस्थिती. देखून 2004 वर्सा मेरेन भारताक नौदळ डॉक्ट्रीन नाशिल्ली. तशेंच 2008 वर्सा 26-11 च्या अतिरेकी हल्यांत भारताची दर्यावेळ सुरक्षा चव्हाट्यार हाडली.
दर्या फक्त सुरक्षेचो भाग न्हय, तर दर्यांतल्यान पासार जावपी तारवटी मार्गांचो संबध देशाच्या आर्थीक स्वावलंबनां कडेन आसा. नुस्तें तशेंच दर्यांत साबार खनिजां लिपल्यांत. देखून दर्या आनी उदक हें राष्ट्रीय हिताच्या आकलनांत खोल रूजपाक जाय. खंतीची गजाल म्हळ्यार जमनीच्या आक्रामणांत भारताची सुरक्षा यंत्रणा इतली व्यस्त उरली जी दर्या कडेन आपलें लक्ष केन्द्रीत करपाक शकली ना.
नौदळ आनी पांयदळच्या विकासांत मुलभूत फरक म्हळ्यार पांयदळ वाडयतना फक्त आव्हानांचें आकलन जाता. पूण, नौदळ वाडटलें जाल्यार ताचो वाडीव खर्च आनी दर्यांतल्या वेपाराचो आंवाठ समांतर आसूंक जाय. वेपाराचो आंवाठ वाडले बगर नौदळाचो व्याप वाडूंक कुस्तार. ताकाच लागून येवरोपी वसाहतींनी नौदळाच्या विकासाक असाधारण म्हत्व आशिल्लें आनी आजून तांची तारवटी मार्गांचेर मक्तेदारी आसा. पोर्तुगाल आसूं वा ब्रिटीश हांणी फक्त भारतीय माहद्वीपांत आपले तारवटी मार्ग, बंदरांक म्हत्व दिलें. तांच्या लश्करीकरणांत दुडू वा धोरणां गुंतोवंक नात. आनी हीच वसाहतवादी मानसीकताय भारताच्या सुरवेच्या नौदळ विकासाच्या आकलनांत जाणवता.
हालींक भारतांत आपल्या क्षमतेचेर तयार केल्लें एयरक्राफ्ट कॅरियर विक्रांत बंगालाचे खाडींत देवयलें. 4500 टन वजनाचें आनी मीग 29 उड्डाणाची तजवीज आशिल्लें हें भारतीय बनावटीचें पयलेंच विमान सांबाळपी जहाज. अरबी दर्यांत भारतान रशियेंतल्यान हाडिल्लें विक्रमादीत्य जहाज कार्यरत आसा. एश्ली टॅलीस हे नामनेचे अमेरिकी लश्कर विद्वान हांच्या म्हण्या प्रमाण, भारताची गरज पळयल्यार भारताक 10,000 टन वजनां वयल्या जहाजाची गरज आसा. ताचें कारण म्हळ्यार हिन्द महासागरांत भारताक नैसर्गिक प्रवेश आसा, जो चीनाक ना. हो दर्याची देखरेख करपाक ही दोनूय जहाजां उणीं पडटली. तशेंच हीं दोनूय जहाजां पारंपरीक उर्जेचेर चलतात. जर दीर्घकाळ दर्यांत तग धरतलो जाल्यार आण्वीक उर्जेचेर चलपी जहाजां भारतांत विकसीत करचीं पडटलीं.
फाटल्या कांय वर्सांनी भारतान रशियेच्या आदारांत अण्वीक उर्जेचेर चलपी अरिहंत पाणबुडयेचो विकास केलो. भारत non proliferation कबलातीचो वांगडी ना, देखून अण्वीक सहकारांत बऱ्योच अडचणी येतात.
भारताची नवी नौदळ डॉक्ट्रीन (2015) भारताच्या नौदळाचें रूपांतर ‘निळ्या उदकाच्या नौदळांत’ करपाचो हावेस बाळगीता. दर्यादेगे वयल्यान 12 मैल हो दर्या देशाच्या सर्वभौम शिमेंत येता, मुखा वयले 12 मैल हाका देशाच्या दर्याचो तळ (Continental Shelf), मुखा वयले 200 मैल हो दर देशाक एक्सक्लूझीव इकॉनॉमीक झोन आसता. ह्या भागान त्या देशान सशर्तपणान नुस्तेमारी, वेपाराचे मार्ग आनी हेर खनिजाचें उत्खनन करूं येता. 200 मैलाच्या पलतडच्या दर्याक आंतरराश्ट्रीय दर्या म्हण्टात आनी आंतरराश्ट्रीय दर्यांत ज्या देशाचें नौदळ हस्तक्षेप करूंक शकता, ताका ‘निळ्या उदकाचें नौदळ’ म्हण्टात.
सरकारी आंकड्या प्रमाण भारतान अरबी दर्या आनी बंगालचे खाडयेंत सुमार 2.9 मिलीयन चौखण किलोमिटराचो दर्या आपलो विशीश्ट आर्थीक भाग म्हूण जाहीर केला. वास्तवांत येद्या व्हडल्या आंवाठांतलो सुमार 1/3 इतलोच दर्या भारत आर्थीक वेव्हाराक वापरता. तो भाग पुरायपणांन वापरांत हाडपाक साबार नौदळ उपकरणां गुंतोवचीं पडटात आनी हाचो सरळ संबंध वेपाराच्या आवांठा कडेन येता. आयज सरकारी धोरणां प्रमाण ‘अग्निवीर’ सारक्या कंत्राटी सैनिक पद्दतीतल्यान मनिसबळाचेर जावपी खर्च उणो करून सेनेच्या तांत्रीकीकरण आनी हेर उपकरणांचेर भर दिवपाचो यत्न चल्ला. तशेंच 2015 वर्सा सरकारान दर्यादेग वाठारांत येरादारी आनी संपर्क घटमूठ करपाक ‘सागर माला’ हो प्रकल्प उजवाडांत हाडला. दर्यादेग आशिल्या राज्यांत बंदरां, रस्ते, जलमार्गांच्या निर्माणांत सुमार 120 मिलीयन डाॅलरांची गुंतवणूक हाडपाचो हावेस सरकार बळगीता.
2014 वर्सा सरकारान संस्कृती मंत्रालय, पुरातत्व खात्या वरवी मौसम ह्या प्रकल्पाची सुरूवात केली. ह्या प्रकल्पाच्या अंतर्गत सुमार 39 देश, जांच्यो शिमो हिन्द महासागराक लागता तांच्या इतिहासीक आनी दायज स्थळांची सुची करून संस्कृतीन संबध घट्ट करप. The Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral & Economic Cooperation ची सुरूवात भारताच्या फुडारपणांखाला 1997 वर्सा जाली. सुमार 7 देशांची ही संघटना, पूण आजूनय ताचो वावर फुडें वचूंक ना. ताचें मुखेल कारण म्हळ्यार वांगडी देशांक चीनाच्या आड खंयच्यान युतींत रावपाचें ना.
आयज जरूय भारत जपान, अमेरिका, ऑस्ट्रेलीया बरोबर क्वॉड युतींत आसा, पूण भारताक क्वॉडाचें लश्करीकरण करपाचें ना. ताचें म्हत्वाचें कारण म्हळ्यार भारताचें अर्दे वयर लश्कर यंत्रणां ही रशियन बनावटीचीं. तशेंच इराण भारताक रूपयाच्या नाण्यान तेल विकता. ह्या दोनय देशांचेर अमेरीकेन आदिंच आर्थीक निर्बंद लादल्यात. सुमार 7500 किमी लांबायेची दर्यादेग भारता लागीं आसा. दर्यादेगेचेर पारंपरीक आर्थीक वेव्हार चलतात. लोकवेदांत दर्यादेग झळकता. पूण खंतीची गजाल म्हळ्यार दर्या हो राश्ट्रीय सुरक्षेंत मात उपेक्षीत उरला.

युगांक नायक
7507388596