राष्ट्रध्वज: अभिमान, अस्मिताय आनी जापसालदारकी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

प्रजासत्ताक दीस हो राश्ट्रध्वजाच्या सन्माना वांगडाच आमच्या नागरिकत्वाच्या जापसालदारकेची नव्यान जाणीव करून दिवपी दीस

दर वर्सा 26 जानेवारीक जावपी प्रजासत्ताक दीस हो राष्ट्रीय सण, भारतीय लोकशायेच्या जैताचो, संविधानाच्या सर्वोच्चतायेचो आनी राष्ट्रध्वजाच्या मानाचो सुवाळो आसा. ह्याच दिसा 1950 वर्सा भारतान स्वताचें संविधान आपणावन जगा मुखार एक स्वतंत्र, सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष आनी लोकशाय प्रजासत्ताक म्हूण उबें रावपाचो इतिहासिक निर्णय घेतलो. त्या खिणा सावन राष्ट्रध्वज हो फकत फडकत रावपी बावटो उरलो ना, तर भारतीय जनतेच्या सार्वभौमत्वाचो, स्वाभिमानाचो आनी स्वातंत्र्याचो जिवो साक्षीदार जालो.

दिल्लींतल्या कर्तव्यपथाचेर जावपी भव्य संचलन, लश्कराचें शौर्यप्रदर्शन, वेगवेगळ्या राज्यांच्या संस्कृतायेचें दर्शन घडोवपी चित्ररथ आनी राष्ट्रध्वजाक दिल्लो सर्वोच्च मान — हे सगळे खीण राष्ट्रध्वजाच्या मानाक नवें परिमाण दितात. पूण, ह्या सुवाळ्या पुरतेंच राष्ट्रध्वजाचें म्हत्व मर्यादित ना. प्रजासत्ताक दिनाच्या निमतान आमी राष्ट्रध्वजा फाटलीं मूल्यां – लोकशाय, समता, न्याय आनी भावपण – आमच्या दिसापट्ट्या जिवितांत कितलीं पाळटात, हो खरो आत्मपरिक्षणाचो प्रश्न.

राष्ट्रध्वज : फक्त कापड न्हय, तर राश्ट्राचो आत्मो

राष्ट्रध्वज हो खंयच्याय देशाचो रंगीत कापडाचो कुडको न्हय. तर तो त्या देशाच्या इतिहासाचें, स्वातंत्र्यझुजाचें, बलिदानाचें, संस्कृतायेचें आनी अस्मितायेचें सर्वोच्च प्रतीक आसा. भारताचो तिरंगो हो कोट्यवधी स्वातंत्र्य सैनिकांच्या त्यागान, रक्तान आनी सपनांनी पवित्र जाल्लो आसा. देखून ताचो मान राखप ही कायद्यान जापसालदारकी आनी ती दरेका भारतीयाची नैतीक, समाजीक आनी राश्ट्रीय जापसालदारकी आसा.

राष्ट्रध्वजांतलो दरेक रंग आनी चिन्न खूब अर्थपूर्ण आसा. केशरी रंग त्याग, शौर्य आनी बलिदानाचें प्रतीक आसा ; धवो रंग सत्य, शांतता आनी प्रामाणिकपणाचें दर्शन घडयता; पाचवो रंग समृद्धी, आशा आनी विकासाचें प्रतीक आसा; जाल्यार मदल्या भागांत आशिल्लें अशोकचक्र न्याय, धर्म आनी सतत फुडें वचपाची प्रेरणा दिता. हो ध्वज सहजपणान मेळिल्लो न्हय. पिंगळी वेंकय्या सारक्या विचारवंतांनी ताची रचणूक केली, तर हजारांनी स्वातंत्र्य सैनिकांनी बंदखण, फाशी आनी हालअपेष्टा सोंसून ह्या ध्वजाक प्रतिश्टा मेळोवन दिली.

‘झेंड्याक नमन’ आनी भुरगेपणांतले संस्कार

प्रत्येक भारतीयाल्या मनांत राष्ट्रध्वजाविशीं एक याद आसता — शाळेंतली प्रार्थनेची सुवात, मातयेचें मैदान, सकाळींचो तो थंड वारो आनी ऊंच फडकपी तिरंगो. “झेंड्याक नमन, झेंड्याक नमन…” हे शब्द फकत पाठ केल्ले न्हय; तर ते हळूहळू रगतांत भिनिल्ले. राष्ट्रध्वज सकयल पडचो न्हय, तो घाण जावचो न्हय, हाची एक पवित्र भिरांत मनांत आसताली. त्या निरागस संस्कारांनीच आमकां राष्ट्रध्वजाचो मान राखपाक शिकयलो.

आज प्रस्न असो आसा की, हीच भावना आमी फुडले पिळगे मेरेन पावोवंक शकल्यात काय? की राष्ट्रध्वज फकत कार्यावळी पुरतो आनी फोटों पुरतोच मर्यादीत जाला?

अस्वस्थ करपी वास्तव

आयज देशभर देशप्रेम उक्तावपाच्यो जायत्यो पद्दती दिसतात. स्वतंत्रताय दीस, प्रजासत्ताक दीस, दसरो वा खेळ सर्तीच्या वेळार जायते जाण गाडयेक, हेल्मॅटाक ल्हान राष्ट्रध्वज लायतात. हाचे फाटलो हेतू नक्कीच देशभक्तीचो आसता. पूण, जायते फावट हो ध्वज वेवस्थित बांदिल्लो नासता, वाऱ्यान सैल जाता, धुल्लांन भरता, पिंजता आनी थेट रस्त्यार पडटा. तेन्ना एक अस्वस्थ करपी प्रश्न उबो रावता — आमी खरेंच राष्ट्रध्वजाचो मान राखतात काय?

गोंयां सारक्या स्वाभिमानी आनी राष्ट्रनिष्ठा दायज आशिल्ले भुंयेंत, रस्त्यांचेर वा पर्यटनाच्या सुवातींनी सकयल पडिल्लो राष्ट्रध्वज दिसप हें फकत दुखदायक न्हय, तर आत्मपरीक्षण करपाक लावपी गजाल. देश-विदेशांतले पर्यटक अशा दृश्यां कडेन फकत ध्वज म्हणून पळयनात; ते त्या देशाचे संस्कृतायेचें प्रतिबिंब म्हणून पळयतात.

दिखाव्याचें देशप्रेम 

देशप्रेम दाखोवप चूक न्हय. पूण तें जर फकत दाखवपा पुरतेंच मर्यादित जालें, तर ताचो अर्थच बदलता. गाडीक लायिल्लो बावटो जर चिखलांत माड्डटा, उदकांत भिजता वा रस्त्यार पडिल्लो आसून लेगीत कोणूच तो उखलना जाल्यार, तें देशप्रेम उरनासतना राष्ट्रध्वजाचो अपमान थारता.

खूब फावटीं लोक म्हणटात, “तो म्हजो ध्वज न्हय.” पूण राष्ट्रध्वज कोणाचेय खाजगी मालकीचो आसना. तो सरकारचो न्हय, संघटनेचो न्हय, तर पुराय राष्ट्राचो आसता. देखून तो सकयल पडिल्लो दिसल्यार, तो उखलप ही दरेक भारतीयाची जापसालदारकी.

भारतीय ध्वज संहिता

भारतीय ध्वज संहिता स्पश्टपणान सांगता की राष्ट्रध्वज जमनीक तेकूंक फावना, तो पिंजिल्लो वा म्हेळिल्लो आसूंक फावना, तशेंच ताचो वापर फॅशन, जाहिरात वा वेवसायीक फायद्या खातीर करूंक येना. गाडीक ध्वज लावप हें स्वतांत वैयक्तीक रितीन चूक न्हय; पूण तो सन्मानान आनी सुरक्षीतपणान लावप गरजेचें आसा. जर तें शक्य ना जाल्यार, ध्वज न लावप हेंच खऱ्या राष्ट्रभक्तीचें लक्षण थारता. हे नेम फकत कायद्याचें बंधन न्हय, तर तो आमचो संस्कार आसपाक जाय. आमी ज्या श्रद्धेन धर्मीक प्रतीकांचो मान राखतात, त्याच संवेदनशीलतेन राष्ट्राच्या प्रतीकांचो सन्मान राखप तितलेंच गरजेचें आसा.

देशप्रेमाची खरी वळख

देशप्रेम म्हणजे घोशणा दिवप न्हय. देशप्रेम म्हणजे कायदे पाळप, भौशीक मालमत्तेचो आदर राखप, निवळसाण दवरप, आपलें कर्तव्य प्रामाणिकपणान पूर्ण करप आनी राश्ट्रध्वजाचो मान राखप.

राश्ट्रध्वज हो आमच्या राश्ट्राची वळख, आमचो इतिहास आनी आमचो फुडार आसा. तो फडकतना आमी अभिमान बाळगूंक जाय आनी तो सकयल पडिल्लो पळोवन आमकां वायट दिसूंक जाय. कारण राश्ट्रध्वजाचो सन्मान म्हणल्यारच राश्ट्राचो सन्मान. प्रजासत्ताक दीस हो राश्ट्रध्वजाच्या सन्माना वांगडाच आमच्या नागरिकत्वाच्या जापसालदारकेची नव्यान जाणीव करून दिवपी दीस. राश्ट्रध्वजाचो मान राखात, कारण तोच आमचो स्वाभिमान आसा.

प्रमिला प्रसाद फळदेसाय 

९०११८३४८४७