रान उजो आनी आपत्ती वेवस्था

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मार्च 5 सावन संबंद गोंय उज्यान भगभगपाक लागिल्लें. तें बरेच दीस चालू आशिल्लें. रानांन एकदां पेट घेतलो तर उजो तो कसो व खंय पेटत वतलो, तें सांगूक येना. रानांक उजो लागपाच्यो घडणुको 90 टक्के मनश्याच्या निश्काळजी खातीर जातात. भारतांत लाकूड माफिया बरेच सक्रीय आसात. रानांतल्या लाकडांची चोरी करतात. आपले कारस्थान लिपोवपाक रानांक उजो लायतात. 2016 त उत्तराखंडाच्या रानांचो उजो तीन म्हयने पेट्टालो. पणजे शाराच्या पांच पटीन क्षेत्रफळ इतलें रान जळून गोबोर जाल्लें. रान एक व्हड जैव संपत्त. एकदां नश्ट जाली तर परत निर्माण करप शक्य ना. जागतीक पांवडयार दरवर्सा हजारांनी कोटी रूपयांची साधन सामुग्री भस्मसात जाता. घरांदारां कोसळटात. हजारांनी लोकांचे संसार उकत्यार पडटात.
भुगोलिक विवीधतायेन भरिल्लो, लोकसंख्येंत दुसर्‍या क्रमांकाचेर आशिल्लो, हो म्हाकाय देश, हांकां अरिश्टां फाल्त नात. माॅन्सुनांत पावसाचो हुंवार, सुक्या दिसांनी दुकळ, रानांक उजो, भूंयकांप, मोडां, उश्ण आनी थंडेचीं ल्हारां, अश्या अरिश्टां खातीर कितलेशेच साधन सामुग्रीचो आनी सुविधांचो नाश जाता, हजारांनी लोक मरतात. देश जितलो व्हड तितलीं अरिष्टां चड. भारताचो 57 टक्के भूंयभाग भूंयकांप नक्शा खाला येता, 67 शेतवाठार दुकळा खाला येता तर 8 टक्के दर्यादेग मोडांच्या संकश्टांच्या तोंडार आसा. पश्चिमी अरबी दर्या देग आतांमेरेन सुरक्षीत मानताले. पूण ह्या वाठारांनीय मोंडांचे प्रमाण वाडपाक लागलां. गोंय सरकारान सादूर रावपाक जाय. अरिष्टां कशीय येवं शकतात. केन्ना येतलीं, कशीं येतलीं हाचें भाकीत करप पुरायेन शक्य जाल्लें ना. तरी अंतरीक्ष शास्त्राच्या कृत्रिम उपगिर्‍यां खातीर मोडांचेर पाळत दवरप शक्य जालां. सुनामी येवपाची आसल्यार कांय मिनटां पयली अंदाज घेवप शक्य जालां.
जेन्ना खंयचीय दुर्घटना घडटा. तेन्ना पुलीस दल, अग्निशामक दल आनी भलायकी सेवा ह्यो यंत्रणा आपोआप एकठांय येतात. जेन्ना व्हड अरिश्ट येता तेन्ना ती मनीस जातीचेर आनी सैमाचेर व्हड काळ हाडटा. 2005 त मुंबयचे म्हापूराच्यो भयानक यादी आजूनय ताज्यो आसात. संचार, वीज, वाहतूक, लोकल ट्रेन सगली यंत्रणा कोसळून पडिल्ली. जे कोणे ते दीस भोगल्यात तांच्या आंगार आजूनय कांटो उबो जाता. खंयच्याय प्रलयंकारी प्रसंगा वेळा तकली शांत दवरून सादुरकायेन निर्णय घेवपाची गरज आसता. सगल्या आपत्तींचेर आळाबंद हाडप मनश्याचा हातांत ना. पूण खरी गरज आसा, योग्य वेवस्थापन, समाजीक आनी राजकी इत्साशक्त. प्रलयांच्या प्रकारांचो अभ्यास करून फावो तसलें आधुनिक तंत्रज्ञान निर्माण करप शक्य जालां. त्या खातीर सक्षम आनी प्रशिक्षीत मनीस-बळ तयार करपाची गरज आसा. ह्या जाणविकायेंतल्यान ‘आपात्काळ वेवस्था’ राबोवपाची येवजण फुडें आयली.
म्हादय अभयारण्यांतलो उजो पालोवपाक हवाई दलाच्या हॅलिकॉप्टरांचो आदार घेतलो. व्हड अरिश्टांक तोंड दिवपाक आपत्काळ वेवस्थापनाची यंत्रणा फुडें येता. हे यंत्रणेत लश्कराची तिनय दलां, अग्निशामक दल, पुलीस, भलायकी अश्या सगल्या यंत्रणेचो समन्वय घडोवन एक स्वतंत्र दल तयार आसता. अरिश्टां क्वचितूच येतात. अश्या वेळा आपत्ती वेवस्थेचेर वेगळो खर्च करप कितलें योग्य आसा, असो प्रश्न उबो रावता. अणभवांतल्यान अशें दिसून आयलां, अरिश्टां खातीर मालमत्तेचो जितलो इबाड जाता, ताचे परस कितलोसोच उणें खर्च आपत्ती वेवस्था राबोवपाचेर जाता.
पूर्वतयारी (Prepare) आनी प्रतिबंध (Prevent) आपात्काळ वेवस्थेची मूळ तत्वां आसात. जपान देशान आपात्काळ वेवस्थेची बरी देख दाखोवन दिल्या. जपान मुखेल करून भुंयकांप आनी सुनामी ग्रस्त देश आसा. पूण अश्या अरिश्टांक तोंड दिवन समर्थपणान उबो आसा. कारण जपानान आपात्काळ वेवस्था योग्य तरेन राबयल्या.
1890 ते आतांमेरेन भारतांत 650 वयर विनाशकारी भुंयकांप जाल्यात. भुंयकांपाची तिव्रता मेजपाक रिश्टर स्केल वापरतात. 6 परस वयर तिव्रतेचेर घरां, इमारती अशीं आस्थापनां कोसळपाक लागतात. 7 परस वयर तर म्हाभयंकर विध्वंस घडून हाडटा. 1950 तलो आसामाचो भुंयकांप 7.5 रिश्टर आशिल्लो. भारताच्या इतिहासांत नोंद जाल्ल्या सगल्यांत शक्तिशाली आशिल्लो. त्या मानान 1993 वर्सांतलो लातुरचो भुंयकांप खूब सौम्य 6.2 रिश्टर आशिल्लो. तरी 10 हजारां वयर लोकांक मरण आयले. भुंयकांपा खातीर घरां कोसळतात. मनीस हानी जाता. लातुर हो मागासलेलो वाठार, थंयच्या घरांचे बांदकाम उणाक दर्ज्याचे आशिल्लें. कंपनां जावन घरां धडाधड कोसळपाक लागलीं. भुंयकांप फातोंडेर 3 वरांचेर. लोक न्हिदील्ले आशिल्ले. जपानान आधुनिक तंत्रज्ञान वापरून 6.2 रिश्टर तिव्रतेचेर उब्यो रावंक शकतात अश्यो इमारती उबारल्यात. सुदैवान गोंय राज्य, मुंबय शार भुंयकांप वाठारांत येना. तरी सादूरकायेचो उपाय म्हणून व्हड इमारतीच्यो बुन्यादी बांदपाक आधुनिक तंत्रज्ञान वापरिल्लें बरें.
भारतीय आपत्ती वेवस्थेन आपली सक्षमताय खूब वेळा सिद्ध करून दाखयल्या. उदाहरण दिवपाचे जाल्यार; 1999 वर्सा ओरिसा दर्यादेगेर व्हड चक्रि‍वादळान धपको दिलो. लागीं लागीं 10 हजार लोकांक मरण आयलें. घरां कोसळून 16 लाख लोक बेघर जाले. 25 लाख गोरवां मेली. पूण 13 आॅक्टोबर 2013 त तितल्याच तांकीचें तुफान आयिल्लें. पूण फकत 27 जाणांक मरण आयलें. अंतरीक्ष खात्या कडेन संपर्क दवरून आपत्ती यंत्रणा कामाक लागली. मोडाच्या खाला येवपी 15 गांवांतल्या 25 लाख लोकांक सुरक्षीत सुवातीचेर हालयले. त्या भायर स्थलांतरीत मालमत्ता आनी पोशिल्ली जनावरां हालयलीं. इतलेंच न्हय त्या लोकांची सगल्या तरेची वेवस्था केली. भलायकेची काळजी घेतली. तरी बचाव कामांक लोक फावो तसो प्रतिसाद दिनात. वादळ बी जावपाचें आसल्यार नुस्तेमारी लोकांक शिटकावणी दितात. पूण पोटा खातीर लोक कसलीय जोखीम घेवपाक तयार जातात.
गर्देंत चिड्डाचिड्ड जावून कितलेशेच लोकांचें प्राण वतात. व्हड इमारतींक उजो वा पोरन्यो इमारती कोसळून पडटात. तेन्ना लोकांचेर नियंत्रण उरना. ते खातीर आपत्तीकाळा वेळा कशें वागप, हाचें प्रशिक्षण दिवपाचो एक कार्यक्रम आपात्काळ वेवस्थेच्या खाला येता. अग्निशामक जवान शाळा आनी गावांनी अशे कार्यक्रम घेता. अरिश्टां येतात आनी वतात. सगले जिवीत आनी गांव उद्ध्वस्त करतात. फकत ‘बचाव काम’ करून सरकाराची जबाबदारी सुटना. गांवांचें पुनर्वसन करपाक जाय. रोगराय पातळची न्हय म्हणून जनताय घेवपाक जाय. त्याखातीर प्रिपेर आनी प्रिवेंट हीच तत्वां राबोवप शाणपणाचें.

विज्ञानदूत श्रीकांत शंभू नागवेंकार
9096512359