रानवटी जनावरांचो सांबाळ गरजेचो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

हतयाचे दांत, गेंड्याच्या शिंगांचो आनी वागाच्या चामड्याचो, नाखटांचो दातांचो बेकायदेशीर वेपार दिसानदीस वाडत आसा. संवसारभर ह्या वेपाराची वर्सुकी उलाढाल 35 ते 70 हजार कोटी रुपया जाता, असो अदमास आसा.

आयज 3 मार्च. हो जगभर ‘संवसारीक रानां जीव दीस’ म्हूण मनयतात. ह्या दिसा फाटलो मुखेल हेत म्हणल्यार रानवटी जनावरांची शिकार बंद करप आनी तांच्या साबार जाती सांबाळप. 1970 च्या सुमाराक रानवटी जनावरांची शिकार आनी वेपार करपाचें प्रमाण वाडूंक लागलें. तें इतलें वाडलें की एक परिस्थिती निर्माण जाली की तातूंतले जायते जाण सदां खातीर नश्ट जावपाचे वाटेर आशिल्ले. हे विशीं जागृताय निर्माण करपा खातीर संयुक्त राश्ट्रांनी (युएनओ) रानां जीव दीस मनोवपाचें थारायलें.
ह्या दिसा रानवटी जनावरांची राखण आनी संवर्धन आनी सैमीक साखळींत तांचें म्हत्व अशा विशयांचेर लोकजागृताय कार्यावळी आयोजीत करतात. हो दीस म्हत्वाचो, कारण 80 देशांनी 3 मार्च 1973 दिसा धोक्यांत आशिल्ल्या रानवटी जनावरांच्या आंतरराश्ट्रीय वेपारा विशींच्या कायद्याक मान्यताय दिली.
रानवटी जनावरांची शिकार करप आनी तांचो आनी दुर्मिळ वनस्पतींचो बेकायदेशीर वेपार हो एक व्हड प्रस्न जाला. भारतांतच न्हय तर संवसारभरय ही एक व्हडली समस्या जाल्या. रानां उणी जायत आसात, जाल्यार दुसरे वटेन शिकार आनी वेपाराक लागून रानवटी जनावरां ना जावपाक लागल्यात. सैमाच्या गिरेस्त दायजाचे केंद्रबिंदू म्हणल्यार रानां जीव. बंगाली वाग, आशियाई एकशिंगी गेंडे, भारतीय मोर आनी हेर खाशेल्या रानवटी जनावरांचें सुरक्षीत रावपाचें स्थान म्हणल्यार अटंगें रान. पूण आतां ह्या रानांनी मनशाच्या अतिक्रमणाक लागून ह्या रानवटी जनावरांचें अस्तित्व संकश्टांत सांपडलां. ताचेर प्रस्नचिन्न लागलां. हती, गेंडे आनी वाग हे रानांतले मुखेल रानवटी जनावर. ह्या जनावरां पसून आमकां फायदो आसा. वागाक लागून सैमाची संतुळा सांबाळटा. वाग आसा म्हूण कळटकच त्या रानाचे दिशेन कोण वचनात. मागीर थंय हेर जनावरां, वनस्पती, सुकण्यांचो आंकडो वाडटा. हतया पसून मनशाचीं कामां जातात. ताचो धर्मीक कार्या खातीरुय वापर जाता.
सैमीक साखळेंत ह्या रानवटी जनावरांचें म्हत्व वेगळें आसलें तरी हतयाचे दांत, गेंड्याच्या शिंगांचो आनी वागाच्या चामड्याचो, नाखटांचो दातांचो बेकायदेशीर वेपार दिसानदीस वाडत आसा. संवसारभर ह्या वेपाराची वर्सुकी उलाढाल 35 ते 70 हजार कोटी रुपया जाता, असो अदमास आसा.
फाटल्या 40 वर्सांत संवसारांतल्या अर्द्या रानवटी जनावरांक धोको निर्माण जाला. रानवटी जनावरांच्या रावपाच्या सुवातेंक धोको निर्माण जावप, तांची शिकार आनी तस्करी जावप, अशा जायत्या कारणांक लागून ह्या जनावरांची संख्या सामकीच उणी जाल्या. आतां मेरेन एक लाख आफ्रिकन हत्ती हस्तिदंता खातीर मारल्यात. खवलें माजर हो संवसारांतलो सगळ्यांत चड मारून उडयिल्लो सस्तन प्राणी थारला. फाटल्या धा वर्सांत गेंड्याची शिकार कितलेशेच पटींनी वाडल्या.
1900 वर्सा आमच्या देशांत लाखभर वाग आशिल्ले. मात उपरांत ते कमी जायत गेले. कारण राजांनी आनी हेर कांसादोरांनी तांचो कांस केलो. त्या काळार वाग मारप म्हणल्यार प्रतिश्ठेचें लक्षण आशिल्लें. भारत सरकाराचे मेजणे प्रमाण 2022 त भारतांत 3167 वाग आशिल्ले. चडशे जीम काॅर्बेट नॅशनल पार्क, बांधवगढ पार्क, सुंदरबन पार्क हांगां. एकशिंगी गेड्यांचो आंकडो सादारण चार हजारां मेरेन आशिल्लो. भोवतेक गेंडे आसामांत आसात. खास करून काझिरंगा अभयारण्यांत. हतयांचो आंकडो 2017 च्या गणने प्रमाण 30 हजार आसा. ते आसाम, कर्नाटक, केरळ आनी तामिळनाडू राज्यांत आसा. बंदीपूर, पेरियार अभयारण्यांत चड हती आसात. मात हो रानवटी जनावरांचो आंकडो बदलत रावता. पूण ह्या तीन प्राण्यांचे जतनायेंत भारत संवसारांत पयल्या क्रमांकाचेर आसा.
रानां जीव वेपाराक लागून कायदो आनी सुरक्षा वेवस्था आनी हेर बरेच प्रस्न उप्रासल्यात. रानवटी जनावरांची शिकार करप आनी तांची आनी दुर्मिळ वनस्पतींची चोरी करप थळाव्या लोकांचो आदार घेनासतना शक्य ना. देखून अशें जावचें न्हय म्हणून थळाव्यांक शिक्षण दिवप गरजेचें. सैमाचे साखळींतले किडे ते हत्ती मेरेनचे दरेक घटक धर्तरे वयल्या जिविता खातीर म्हत्वाचे आसात. सगळ्यांनी हें लक्षांत दवरचें. बरींच जनावरां आयज काळाच्या पड्ड्या आड गेल्यांत. आमी घाळ रावले जाल्यार एकेक करून फुलपाखीं, सुकणीं, किटक, प्राणी ना जातले आनी हाचो सगल्यांत व्हडलो फटको सैमाक आनी पर्यायान मनशांकूय बसतलो!
हालींसराक बऱ्याच लोकांक, खास करून राजकारण्यांक गैरकारभार करपाचें वेसन लागलां. कांय जाणांक रानां, दोंगर विकपाचे वेध लागल्यात. ताका लागून ते रानां कापीत सुटल्यात. थोडे कडेन वाग वाठार जायत म्हूण तांकां कलकल सुटला. कारण तो जाहीर जायत जाल्यार तांकां जमनी विकून लाखांनी रुपया जोडपाक मेळचे नात. हीं रानां, दोंगर विकून, ते उद्देगां खातीर दिवन बऱ्याच लोकप्रतिनिधींनी जोडून काडलां. मात ह्या प्रकाराक लागून रानांतले बिबटे, गेंडे, हती, वाग, माकड, गवे, सोरोप सगलींच जनावरां गांवांनी येवपाक लागल्यांत. कारण तांकां रावपाक जागो ना. खावपाक अन्न ना. सरकारान हाचे कडेन लक्ष दिवपाक जाय. रानां वाटावल्यार आमी वाचतले, हें विसरूंक फावना.
संवसारांतले 30 टक्के लोक तरणाटे आसात. खासा करून भारतांतल्या वट्ट लोकसंख्येंत 60 टक्के तरणाटे आसात. देखून रानवटी जनावरांची राखण आनी संवर्धन हातूंत तरणाट्यांचो वांटो खूब म्हत्वाचो. तरणाट्यांक रानां आनी रानवटी जनावरांचें म्हत्व कळचें, हे खातीर रानां अधिकाऱ्यांनी शाळा, म्हाविद्यालयांनी वचून तांकां शिक्षण दिवचें. फकत त्या देशाचोच न्हय तर संवसारभरांतल्या सगळ्या रानवटी जनावरांचोय फुडार तांच्या हातांत आसा. तशेंच रानवटी जनावरांची शिकार करपी आनी तांची येरादारी करपी लोकां आड सरकारान खर कारवाय करची. रानां कापणी जावंची न्हय हे खातीर उपाय करचे पडटले. रानवटी जनावरांची राखण करप ही आमची जापसालदारकी न्हय तर आमचें कर्तव्य.

श्याम ठाणेदार
9922546295