भांगरभूंय | प्रतिनिधी
रघुवीरबाब हांचो जल्म काणकोणांत 4 सप्टेंबर 1935 वर्सा जालो. ताचें शिक्षण गोंयांत सेगूंद ग्राव मेरेन जालें. फुडें ताणें कारवारांत एस. एस. सी. केली. उपरांत मुंबयंत जे. जे. स्कुल ऑफ आर्ट्सांत डिप्लोमा ईन कमर्शियल अॅण्ड फायन आर्ट्स केलो.
आपलो फाविल्लो वेळ सारुंक लोक जिन्सां तरांचे छंद आपणायतात. हांचे मदीं टपाल तिकेटी, नाणे एकठावप चड प्रमाणांत दिसता. असल्या छंदां मदीं नाणे एकठावपांत मुंबयचो गोंयकार रघुवीर पै हाणें नाणकशास्त्री म्हूण बरें नांव कमायलां.
रघुवीरबाब हांचो जल्म काणकोणांत 4 सप्टेंबर 1935 वर्सा जालो. ताचें शिक्षण गोंयांत सेगूंद ग्राव पर्यंत जालें. फुडें ताणें कारवारांत एस. एस. सी. केली. उपरांत मुंबयंत जे. जे. स्कुल ऑफ आर्ट्स हातूंत डिप्लोमा ईन कमर्शियल अॅण्ड फायन आर्ट्स आनी भवन कॉलेजींत कलेचें शिकप केलें. शिक्षण पूर्ण केले उपरांत ताणें मुंबयच्या फोर्ट विभागांत आपली चित्रसाळ उघडली आनी चित्रकाराचो वेवसाय आपणायलो.
हो छंद ताणें कसो आपणायलो ताची काणी अशी:
ताच्या कुटुंबाचो एक पसरो आशिल्लो. त्या काळार गोंयांत पुर्तुगेज आनी ब्रिटीश नाणे, चलनांत आशिल्ल्यान तांच्या पसऱ्याच्या गल्ल्यांत नाणे जमा जाताले. त्या नाण्याचेर राजांचें मुखामळ आनी वेगळी भास आसताली ती पळोवंक ताका मजा दिसताली. दुडू हे सगळ्यांच्या चड मोगाचे. त्या वेळार चलनांत घोळपांत नाशिल्ले दुडू वेगळे काडून दवरपांत येताले. ते दाट आसून खऱ्या चांदीचे आनी तांब्याचे आसताले. गोंयांत पुर्तुगेज अधिकारी ते दुडू चड पयशे फारीक करून विकते घेताले. हातूंत कुणब्यां कडे आशिल्ले वेगळेच दुडू जमो जावंक पावताले. खोटे पयशे लोक अदीक दुडू दिवून कित्याक घेता हो प्रस्न ताका सदांच सतायतालो.
अशे नाणे जमयताना, ताणें ताच्या सोयऱ्यां कडल्यान जायतेच जमो केले. ताचे मावशेन एकदां ताका वेगळेच पद्दतेचे दाट आकाराचे तांब्याचे 15 नाणें हाडून दिले. उपरांत आनीक एका सयऱ्यान पुर्तुगाल- सांतेमोल जाग्या वेल्या शेतांत खणटाना पांच -स नाण्यांचे हांडे सांपडले ताचो ताका लाभ जालो. ताचेर शीव छत्रपती अशें देवनागरी लिपयेंत बरयल्लें आशिल्लें. तीन नाण्यांचेर अरबी लिपयेंत बरयल्लें आशिल्लें. देवनागरी लिपयेंत आशिल्ले शिवाजी म्हाराजाचे आनी उर्दू भाशेंत आशिल्ले अदिलशाचें अशें ताका समजलें. हे वरवीं गोंयांत राज चलोवपी कोण आशिल्ले तें दिसून येता.
नाणे हे इतिहास समजपाचें एक साधन जावन आसा. 1970 वर्सा उपरांत ताचो वेवसाय बरो चलूंक लागलो आनी ताणें जायते दुडू जमयले. ह्या बळाचेर ताणें ह्या वेवरांत घोळपी मुंबयंत आशिल्ल्या पारसी आनी गुजराती लोकांची भेट घेतली. जायत्याच संग्रहालयांक ताणें भेट दिली. हे नाणे एकठांय करपाक ताणें मुंबयंत चोरबाजारांत, भुलेश्वर, झावेरिबाजार वा सोनारांच्या दुकानांनी आपले पांय माडयले. नाणे, पाशाण बरोवप, तांब्या पटे इतिहासाचे पुरावे दिवंक पावतात. ते आमकां काळ, वेळ, जागे, राजवट हांची समजणी दितात. इतिहासीक घडण्यो, दसतावेज इबाड जांव येतात आनी ताची खात्री नासता पूण नाणे खरी गवाय दिवंक पावतात.
पुर्तुगेजांनी 450 वर्सां गोयांत राज्य केलें. ताणीं आपल्या खाश्या नाण्यांची वळख राखली. आपली भास, राजा, धर्मीक खुणा, खुरीस हाणीं आमकां समजणी दिली. मराठ्यांच्यो पांयशीं अदीक टांकसाळी आशिल्ल्यो. मुंबय जुंव्यांचो पुर्तुगेजान ताबो घेतच ताणीं तो जुंवो, राजा जॉन चवथो हाच्या धुवेच्या कॅथरिनाच्या लग्नाक हुडो म्हण ब्रिटिशांक मेच्या 21 वेर 1662 वर्सा दिलो. फुडें पुर्तुगेजांनी वसय, साश्टी, केळवे, माहींम, पालघर, दहाणू, गोंय,दामांव आनी दीव हांगा राज केलें आनी थंय ताणीं आपले नाणे छापले. अजून ह्या गांवांनी आदलीं नाणीं सांपडटात. नाण्यांची पुंजी करुंक तो मराठवाड्याच्या नांदेड, औरांगाबाद आनी जालना शारांनी गेला. ताचे कडेन शिवरायचे चारशीं अदीक नाणे आसात. नाण्या वरवीं गोंयचे नांव 1488 वर्सा गोआ आशिल्लें हें ताका कळून आयलां. पुर्तुगेजांच्या नाण्याच्या पुंजेक ताका जगांतली सगळ्यां वन बेसबरी पुंजी किताब फावो जाला.
पयलीं, तो गोंयकार आशिल्ल्यान गोंयचे नाणे एकठांयतालो, पूण मुंबयंत आयल्या उपरांत ताची नाण्याची भूक वाडली आनी मराठ्यांचे नाणे एकठावंक लागलो. गोंयकारांनी मराठ्यांच्या इतिहासांत – भरपूर योगदान केलां. शिवाजी म्हाराज तें पेशव्या पर्यांत गोंयकार सरदार जाले म्हूण ताका अभिमान भोगता. हातूंत बक्षी जिबवा केरकार, लोकबादादा लाड हांणी नांव मेळयलें आसा. मराठ्यांच्या नाण्यांक वेगळें प्रतीक आसतालें जशें धनुश्य बाण, पिळगी, फरशी, श्री, पंत प्रधान, कुरू तशेंच राजांचे नांव, वर्स आनी टांकसाळीचें नांव.
1990 वर्सा पै हांकां अखील भारतीय प्रदर्शणांत इंडियन कॉयन सोसायटी, नागपूर हांगा भांगरा पदक फावो जालें. दुसऱ्या वर्सा पुर्तुगेज इंडिया हाचे पुंजेक ओरियेंटल नुमिस्मॅटीक कोँग्रेस, लंडन हाणीं ताका वरमीन मेडल भेटयली.
गोंयचे पुंजेंत कदंब, विजयानागार, अदील शाह, बहिमानी, पर्तुगेज नाणे आस्पावतात. घरा बसून नाणे मेळनांत. नाणे एकठावपांत , त्रास, सोंसणीकाय जाय. कश्ट, धडपड, चिकाटी, तळमळ, अभ्यास खास घेंवचो पडटा. श्री सुलाकी रुपया- हो दोनूय बाजून `श्री’ अक्षर आशिल्लो अर्द रुपया ताचो चड मलादीक जावन आसा. अलिबागाक, श्रीबाग ह्या नांवान आदीं वळखताले आनी हें श्री तें प्रतीक जावन आसा.
मायकल मिचिनर- ह्या नाणकशास्त्र्यन जाणें भारताच्या नाण्या वयर 25 पुस्तकां बरयल्यांत. ताणें ताका परशीं शाबासकी दिल्ली आसा. डॉ. शैलेंद्र भंडारे- ह्या Oxford Oxmoldom Museum हाच्या क्युरेटर हाणें ताचे पुंजेक पयल्या आंकड्याचो संग्रह म्हळां. रघुवीरबाब ह्या नाण्या वयर रोखडेंच पुस्तक परगटूंक चिंतता. तो आपल्या कुटुंबा वांगडा मुंबयंत किंग्स सर्कल विभागांत रावता.
इजिदोर डांटस
98925 04447
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
