यादी मे म्हयन्याच्यो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

ल्हान पोरां आजो शेत कसतना मजेक थोडे वेळा
नांगर धरताले. आनी ल्हान पोराक अळयेचेर उबे रावचें, पण बरें दिसतालें.

मे सोंपून जून लागलो. आयज १३ दीस जाले. 1970 च्या दशकांत कारवारच्या गांवांत खास कन्न कोंकणी कुडवाळ्याल घरांत एक वेगळेंच वातावरण निर्माण जातालें. शाळेंत आनी काॅलेजांत शिकचे पोराक सुटी उरताली. जे कोण दादले भायले प्रदेशांत नोकरी करताले, तेमगेली बायल आनी पोरां सुटेंत गांवांत येतालीं. गांवच्या घरात जाण्टे आई- बाब, आजी- आजो सगळे एकच कडेन रावताले.
मे म्हयन्यात धुलापे शेतात काम पण उरताले. जवळ जवळ सगळ्या कोंकणी घरा कडेन गोरवालो गोठो आसतालो आनी बाजून शेणा गायर. मे म्हयन्यांत सुरवातेक शेतात शेणां सारे घालताले. तेतूंत सुटयेर येईल मंडळी मदत करताली. ल्हान पोरां आजो शेत कसतना मजेक थोडे वेळा नांगर धरताले. आनी ल्हान पोराक अळयेचेर उबे रावचें, पण बरें दिसतालें. शेतांत भाता बियेचे पुंजी कन्न जोता फाटल्यान घरचीं ल्हान होड पोरां घालताले.
घरचे बागेंत 4-5 आंब्याचे रूख आसताले. तेतुंत थोडे गोड आंब्याचे तर थोडे आंबूस आंब्याचे. बरेच घरात आंबूस आंबे काड्न आंब्या सोलां करचे एक विशेश काम उरतालें. तीन- चार पिनगे भन्न हरवे आंबे, दाल्ले मंडळी चिपेन नातर आडलेन तासताले आनी बाय्ल मंडळी सरसरी आडलेन कापताले. काप्लकी ताजी आंब्या सिरो आंगणात हातरार सुकोवच्याक घालताले. ल्हान पोराक तीन- चार खेफी सोलाक वैर सकल परतौच्याक सांगताले. अशे चार दीस बरी सुकली की सोलाक जाड मिटा उदकान खळ दिताले आनी परत दोन- तीन दीस धगात सुकयताले. असे कन्न 5-6 कुडव भन्न सोलां करताले. थोड्या गांवात अठंबाची सोला पण करताले.
दुसरी एक गोश्ट म्हणलार, पापडां करचें काम. बरेच लोक शेतांत इदल म्हणलार उडीद, मूग आनी थोडें चवळेचें पीक काडटाले आनी घरात वर्शाभराक पोळ्याक आनी पापड करच्याक उडीद घरांतच आसताले. पयले दीस सांजेचेर उडिदा दाळीच्या पिठांत मिरसांगे पिठो, थोडे मिरयां पिठो, पापड खार आनी हिंग घाल्न एक प्रमाणात उदक, तेल आनी बरे मीठ घाल्न भरपूर मळटाले. आनी हें पीठ रगड्याच्या वानात जड पारयेन बडयताले. दुसरे दीस सकाळीं 4- 5 बाय्ल मंडळी पापड करच्याक लाटफळें घेव्न बसताले आनी ल्हान पोरां केल्ली पापडां हातराचेर सुकोवच्याक घालताले. अशे 400- 500 तरी पापडां एकेक घरात करताले. बरेच लोक घरात कुवाळ्याचे वडी कन्न बरे कन्न धगात सुकयताले.
आनी एक विशेश म्हणलार साटे बाजारांतल्यान सुके बांगडे, सुंगटा, तिसऱ्या मासा आनी मोरी हाड्न एक दोन धगात सुकयताले. ह्या सगल्याक मुई लागनू म्हूण एक पिशवीत अंतराळी टांगून दवरतात.
1970- 1980 दशकात मे म्हयन्यांत बरींच लग्नां जातालीं आनी तीं ज्यास्त कन्न आंगणात घातील माटवात. तेन्नाच लग्नाक वैचे म्हणलार एक वेगळीच उमेद उरताली. गांवात आनी संबंधिकाली कन्न मे म्हयन्यात सगळे 7-8 लग्नाक वैताले. मे म्हयन्यात बरेच गांवांत भांडी जात्रा आनी म्हातना जाताली. जात्रेत खाजे आनी मिठाय बरोबर आंबे आनी फणस पण इकूक दवरताले. दुसरे दीस सांजेचेर देवा कडेन कोंबे मान्न सागोती करतात आनी सागोती- पोळे खाऊक बरेच सोयरे येताले. हेच शिवाय गांवांत गेल्ले तेन्ना मामागेर आनी मावशेगेर वैचो एक आनंदाचो कार्यक्रम आसतालो. बरेच लोक शिडेची बोट नातर मोटर लाँचान वैताले आनी तेचो एक वेगळोच अनुभव आसतालो.
असे तरेन सुटयेंत मजा कन्न परत शारांत वचूक बस्साची तिकीट काडूंक बस स्टँडार लायन लावच पडटाली. येतना ट्रंकांत 100- 150 पापडा, 5-6 आटे सोलां, शंभरेक सुके बांगडे, सुके मोरे तुकडे, 2-3 आटे तिसऱ्या मासां आनी सुकी सुंगटां, गांवचे थोडे तांदूळ आनी फोव हाडताले. बस स्टेंडाचेर बस सुटताना पावच्याक येईल लोक बरेच उरताले.
असे कन्न मे म्हयन्यांत गांवांत सुटयेचो अणभव घेतील तेन्नाची ल्हान पोरां आतां 50- 60 वर्सांचीं जाल्यांत आनी तेम्का तेची गोड गोड यादी आसात.
(लेख कारवारी कोंकणींत आसा.)

• देविदास बी. नायक
  99692 05592