यक्षप्रस्न

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

यक्षप्रश्न म्हणल्यार कितें हें जाणां जावचे आदीं यक्ष कोण तें जाणून घेवया. निसर्गाची अलौकिक शक्ती, निसर्गाचो अधिष्ठाता आत्मा वा निसर्गदेवता ह्या उतरांत यक्षाचें वर्णन करूं येता.

यते फावट तुमी पुस्तकांनी वाचलां आसतलें, एक कठीण प्रसंग आयलो आनी एखाद्या मुखार ” यक्षप्रस्न ” निर्माण जालो. यक्षप्रश्न म्हणल्यार एखादो व्हडलो वा कठीण प्रस्न वा परिस्थिती उपरासली आसतली असो तर्क काडून आमी आपलें समादान करून घेतात.
पांडव अज्ञातवासांत आसताना यक्षप्रस्नाचो हो प्रसंग घडिल्लो. हो एक सादो प्रसंग नाशिल्लो. ह्या प्रस्नांच्यो ज्यो जापो आशिल्ल्यो ताचेर भीम, अर्जुन, नकुल, सहदेव ह्या पांडवांच्या जिविताचो आनी अस्तित्वाचो प्रस्न अवलंबून आशिल्लो. व्हडलो भाव युधिष्ठिरान यक्षाल्या सगळ्या प्रस्नांच्यो जापो दिवंक नाशिल्ल्यो जाल्यार ते चारय जाण जिवित दिसचे नाशिल्ले. महाभारतांतलो म्हणल्यार पर्यायान पांडवांचो इतिहास आज वेगळोच आसता आशिल्लो.
यक्ष म्हणल्यार कोण?
यक्षप्रश्न म्हणल्यार कितें हें जाणां जावचे आदीं यक्ष कोण तें जाणून घेवया. निसर्गाची अलौकिक शक्ती, निसर्गाचो अधिष्ठाता आत्मा वा निसर्गदेवता ह्या उतरांत यक्षाचें वर्णन करूं येता. यक्ष म्हणल्यार यमाचोच एक अवतार वा मृत्यू आनी धर्माचो देव म्हणल्यार जाता.
पांडवांच्या जल्माचें गूढ !!!
राजा कुंतीभोजच्या राजम्हालांत दुर्वास ऋषींचो कांय दिसां खातीर राबितो आशिल्लो. ते रागीट आशिल्ले आनी स्राप तर तांचे जिबेरच आसताले. म्हणटकच राजान कन्या कुंतीक ऋषीचे सेवेंत दवरिल्लें. कुंतीचे भक्तीभावाचे सेवेन ऋषी प्रसन्न जावन वरदान म्हणून तिका दैवी संतान प्राप्ती मंत्र दिलो. ताचो मंत्रोच्चार करतकच स्मरण करता तो देव वश जावन संतान प्राप्ती जावपाची.
एक दीस कुतुहल म्हणून कुंतीन सहज त्या मंत्राचो उच्चार केलो तेन्ना सूर्यदेव तिच्या मुखार आशिल्लो. मंत्राचो पयले फावट आतुरतेन प्रयोग करतकच सूर्यदेव प्रकट जावन तिका कर्णाच्या रुपान पुत्रप्राप्ती जाली. आंकवार आशिल्ल्यान लोकलज्जे खातीर तिणें पुताक गंगान्हंयच्या प्रवाहांत सोडलो. हें तुमी जाणा आसतलींच.
सम्राट पांडूक ऋषींच्या स्रापाक लागून संतान प्राप्ती जावं नाशिल्ली म्हणून ताच्या मरणा उपरांत कुंतीन केल्ल्या मंत्रोच्चारांतल्यान यमदेवाचे कृपेन युधीष्ठीर, वायूदेवाचे कृपेन भीम आनी इंद्रदेवाचे कृपेन अर्जुनाचो जल्म जाल्लो. यक्ष यमदेवाचो अवतार आशिल्ल्यान आपलो पूत युधीष्ठीराचे धार्मिक बुद्धिमत्तेची परिक्षा घेवपाची ताची इत्सा आशिल्ली. चारय भावांनी केल्ल्या अवमानाक लागून तांकां मृत्यूदंड दिल्ल्यान युधीष्ठीराचे बुद्धीमत्तेच्या आदारान चारूय जाणांक पुनर्जिवित करूंक जाय आशिल्ले खंय.
कपटी शकूनीच्या कुटील दांवां लागून द्यूतक्रीडेंत सगळें वगडायतकच पांच पांडवांक द्रौपदी वांगडा बारा वर्सांचो वनवास आनी एक वर्साच्या अज्ञातवासाक वचचें पडलें. वनवास सपतकच अज्ञातवासा खातीर पांडव भायर सरले. रानांत वाटेर थामून युधीष्ठीर कंक, भीम रानपी, सहदेव घोड्यां रक्षक, नकुल गोरवां रक्षक, अर्जुन बृहन्नला नर्तकी आनीं द्रौपदी सैरंध्री म्हणून विराट नगरच्या राजाच्या आश्रयाक रावन अज्ञातवास पुराय करपाचें थरलें.
चलून चलून तान लागिल्ल्यान युधीष्ठिरान सहदेवाक म्हळें, लागीं उदक आसल्यार पळय. सहदेवान झाडार चडून म्हणलें, लागींच दाट झाडां आनीं सवणीं भोंवतना दिसतात. म्हणटकच थंय उदक आसुये. युधीष्ठीरान नकुलाक उदक हाडूंक धाडलो.
नकुलान उदका धडेर वचून पोशान घोट घेवपा इतल्यांत यक्षान प्रकट जावन म्हणलें, हें सरोवर म्हजें. तातूंतल्या उदकाचेर म्हजो अधिकार आसा. उदक पितलो जाल्यार आदीं म्हज्या प्रस्नांची जाप दिवची पडटली. ना जाल्यार तुका उदक पिवंक मेळचें ना. आनी पिल्यार तूं कितें करतलो ? अशें रागान विचारतकच नकुलान उदकाचो घोट घेतले बरोबर तो थंयच जमनीर कोसळलो.
नकुल परतलो ना म्हणून ताका सोदूंक युधीष्ठीरान सहदेवाक धाडलो. सहदेवय परतलो ना म्हणून भीमाक धाडलो. दोगांयची तशीच गत जाली. तिगांचो सोद घेवंक गेल्ल्या अर्जुनान भावांची ही दशा करपी अदृश्य शक्तीक प्रकट जावपाचें आव्हान दिलें. तेन्ना यक्ष प्रकट जालो. दोगां मदीं शाब्दीक चकमक जाली. अर्जुनान ताका आव्हान दिवन उदकाचो घोट घेतलो. ताचीबी परिस्थिती भावां सारकीच जाली.
निमाणे कडेन हुस्को जाल्ल्यान युधीष्ठीर तळ्या कडेन पावलो तेन्ना ताका उदका धडेर भाव ते परिस्थितींत दिसले. बारीकसाणेन परिक्षण करतकच तांच्या आंगार एकूय जखम वा विशाचो परिणाम ताका दिसलो ना. म्हणटकच उदकांतच दोश आंसूंये असो ताणें तर्क काडलो.
उदका कडेन वतकच ताका अदृश्य शक्तीचो आव्हानाचो आवाज आयलो. युधीष्टिरान ताका विचारलें, तूं रुद्र, वसू वा मरुद या प्रधान देवांपैकीं कोण ? हें पयलीं स्पश्ट कर. तेन्ना यक्षान प्रकट जावन आपलो परिचय दिवन म्हळें, तुज्या भावांनी आपलें आयकलें ना. म्हणून आपणें तांची ही दशा केली. तुका तुजे चारय भाव जिवित जाल्ले पळोवंक जाय जाल्यार म्हज्या प्रस्नांच्यो जापो दी. ताचेर युधीष्टिरान म्हळें आपुण प्रयत्न करतां.
यक्षप्रस्न आनी जापो
यक्षान ताका पयलो प्रस्न केलो. पृथ्वीपरस जड कितें आसा ? युधीश्ठिर : आवय.
यक्ष: मळबा परस उंच कितें आसा ?
युधीश्ठिर: बापूय.
यक्ष: वाऱ्या परस चड वेग कोणाचो आसा ?
युधीश्ठिर: मनाचो.
यक्ष: कुस्कुटांपरस अधिक संख्या किद्यांची आसता ? युधीश्ठिर : हुस्क्याची.
यक्ष: मरणा धडेर आशिल्ल्या मनशाचो खरो इश्ट कोण
युधीश्ठिर: दानधर्म.
यक्ष: धर्म, यश, स्वर्ग, सुखाची मुखेल सुवात खंयची ?
युधीश्ठिर: धर्माची सुवात दक्षता, यशाची दान, स्वर्गाची सत्यता आनीं सुखाची सुवात जीव.
यक्ष: मनशाचो आत्मो कोण ?
युधीश्ठिर: पुत्र.
यक्ष: संवसाराक खंयचे गजालीन धांपून दवरला ? युधीश्ठिर: अज्ञानान.
यक्ष: आळस म्हणल्यार कितें ?
युधीश्ठिर: धर्माचें पालन ना करप.
यक्ष: सुखी कोण आसता ?
युधीश्ठिर: जो रिणांत आसना.
यक्ष: खरें न्हाण खंयचें ?
युधीश्ठिर : मनांतलो चिखल नितळ करता तें.
यक्ष: काजळापरस चड काळें कितें आसता?
युधीश्ठिर : कलंक.
यक्ष: कोणाचेर जैत मेळयल्यार दुख जायना ?
युधीश्ठिर : मनाचेर.
यक्ष : लज म्हणल्यार कितें?
युधीश्ठिर: ना करपा सारख्या कामा पासून पयस रावप.
यक्ष: दया म्हणल्यार कितें?
युधीश्ठिर: सगळ्यांच्या सुखाची इत्सा मनांत बाळगप.
यक्ष: ब्राह्मणत्वाचें प्रमाण कितें आसता?
युधीश्ठिर: कुल, शिक्षा, शास्त्रगिन्यान हें ब्राह्मणत्व सिद्ध करना. म्हणून चरित्र हेंच प्रमाण तें सिद्ध करता. बरें शिक्षण आनीं शास्त्राचो ज्ञानी आसत जाल्यार बऱें चरित्र आशिल्लो शूद्रय ब्राह्मणा परस श्रेश्ठ आसूं येता.
यक्ष: धर्माचें पुराय सत्य खंय आसता?
युधीश्ठिर : मनशाच्या काळजाचे गुहेंत.
यक्ष: मरण हें जिविताचें सत्य आसता?
युधीश्ठिर: दरेक मनीस जाणां आसतलो, मरण हेंच जिविताचें निमणें सत्य आसता. तरी हें मानूंक तो तयार आसना. तो हेंच समजत आसता की मरण हें जिविताचें निमाणें सत्य न्ही.
आपल्या प्रस्नांक युधीष्ठीरान दिल्ल्यो समर्पक जापो आयकून यक्ष प्रसन्न जालो. ताणें युधीश्ठिराक विचारलें, तुज्या चारय भावां मदल्या एकट्याक जितो करत जाल्यार, तुका कोण जितो जाल्लो पळोवंक जाय? हाचेर युधीष्ठीरान जाप दिली, आपलो धाकलो भाव नकुलाक जितो कर.
यक्षान विचारलें, सख्खे भाव भीम अर्जुनाक सोडून तुंवें नकुलाक कित्या जीवदान मागलें? हाचेर युधीष्ठीरान म्हणलें, म्हज्या मनांत माता कुंती आनीं माता माद्री हांचे प्रती समान भाव आसा. म्हणटकच माता कुंतीचो एक पुत्र हांव जितो आसत जाल्यार माता माद्रीचोय एक पुत्र जितो आंसूंक जाय. नाजाल्यार माता माद्रीक दिसतलें, आपल्या पुत्रां कडेन हांवें न्याय केलो ना.
यक्षान परत विचारलें, जर आपणें दोन भावांक जिवदान दितां म्हणिल्लें, जाल्यार तुका दुसरो कोण जितो जाल्लो जाय आशिल्लो ? हाचेर युधीष्ठीरान जाप दिली, तशें जाल्यार भाव सहदेव जितो जाल्लो जाय आशिल्लो.
यक्षान विचारलें, सहदेव कित्याक ? हाचेर युधीष्ठीरान जाप दिली, आपले भाव भीम अर्जुना परस सहदेव ल्हान आसा म्हणून.
ही जाप आयकून यक्ष ताचेर अती प्रसन्न जालो. आश्वासन दिल्ले प्रमाण चारय भावांक जिवित करून आपल्या उतराक पाळो दिवन अदृश्य जालो.
वयल्या प्रसंगांतल्यान युधीश्ठिराची बुद्धिमत्ता लक्षांत येताच. तेच बरोबर ताका धर्माचें प्रतिक वा धर्मराज कित्याक म्हणटात, हाची जापय मेळटा. युधीश्ठिराचे सुवातेर युवराज दुर्योधन आशिल्लो जाल्यार आदीं आपल्या सख्ख्या भावां खातीर जिवित मागता आशिल्लो. पूण युधीश्टिरान नकुल सहदेव सावत्र भाव असुनसुद्धां आपल्या सख्ख्या भावांचे सुवातेर त्या दोगां खातीर जिवित मागलें. अशें करतना ताणें आपली सर्गेस्त सावत्र आवय माद्रीकय सख्खे आवय इतलोच मान दिवन तिच्या दोनूय पूतांक न्याय दिलो.

रंजन नायक
9823154336