भांगरभूंय | प्रतिनिधी
समाज सुदारक, शिक्षिका सावित्रीबाई फुले हांची आयज पुण्यतीथ. ते निमतान विशेश.
आमच्या देशांत बऱ्योच कर्तृत्ववान व्यक्ती जावन गेल्यात. तांणी केल्ल्या म्हान कार्याक लागून समाजाक आनी देशाक खूब फायदो जालो. ह्या व्यक्तींचे चरित्र वाचल्यार आमकां प्रेरणा मेळटा. अठराव्या शेंकड्याचे सुरवातेक समाजांत सर्वसामान्य मनशाक शिक्षण घेवपाक मेळनाशिल्लें, शिक्षणाची सुविधा फक्त ब्राह्मण लोकांपुरतीच आशिल्ली, समाजांतल्या तथाकथित शुद्र लोकांक आनी बायलांक शिक्षण घेवपाचो अधिकार नासलो. पयलीं बायलांक कसलेंच स्वातंत्र्य नासले, परंपरागत रुढी, आनीक समाजीक बंधनांक लागून तांचे जिणेक कांय अर्थ नासलो. चूल आनी मूल इतलीच तांची जीण आशिल्ली, घरांतल्यान भायर पडपाकूय मेळनाशिल्लें. ही परिस्थिती बदलपाचें काम सावित्रीबाई फुले हांणी केलें.
सावित्रीबाईचो जल्म 3 जानेर 1831 दिसा नामगावच्या पाटील घराण्यांत जालो. सावित्रीबाई आपल्या बापाय भशेन धाडसी आसली. खंडेराव पाटील हांचें घराणे संस्कारक्षम आसलें. हेच बरे संस्कार सावित्रीच्या मनांचेरूय जाले. एकोणिसाव्या शेंकड्यांत समाजाच्या आड वचपाची कोणाचीच हिंमत नासली. तशें केल्यार ताका लोक खूब त्रास दिताले, घराचेर बहिश्कार घालताले. वायट रुढी, परंपरा, अंधश्रद्धा ह्या गजालींनी समाज पोखरून उडयिल्लो. ही परिस्थिती आसतनाच ज्योतिबा फुलें कडेन सावित्रीबाईचें लग्न जालें. ज्योतिबाचो शेताचो व्यवसाय आशिल्लो. ते मन लावन शेताचें काम करताले, बरोबर सावित्रीबाईचोय आदार आसतालो. ज्योतिबांक शिक्षणाची खूब आवड आसली, शेतांत काम करून थोडो वेळ मेळटा तेन्ना हातांत ल्हान बडी घेवन मातयेंत ते अक्षरां पितारताले. हाचो परिणाम सावित्रीबाईच्या मनाचेर जालो.
ज्योतीबा फुले हांणी पुण्यां चलयां खातीर शाळा काडपाचें थारायलें. पूण कोणूच जागो दिना जालो. उपरांत तात्यासाहेब भिडे हांणी आपलो वाडो तांका दिलो. 1 जानेवारी 1848 दिसा देशांतली ही पयली खाजगी चलयांची शाळा सुरू जाली. सावित्रीबाईंक शिकपाची खूब इत्सा आशिल्ली. ज्योतीबान तांकां घरांतूच शिक्षण दिवपाक सुरवात केली. कालातंरान सावित्रीबाईन पुस्तकां बी वाचपाक सुरवात केली. बायबल वाचतकुच येशु ख्रिस्ताच्या तत्वज्ञानाचो तांच्या मनाचेर खोल परिणाम जालो. समाजात आशिल्ल्यो वायट चालिरिती, रूढी, परंपरा यांच्या विरोधांत तांणी आवाज उठोवपाक सुरवात केली. ज्योतीबांक दिसताले, की बायलांनी शिक्षण घेवपाकूच जाय. ते बगर समाजीक सुदारणा जावंक शकना. चल्यांच्या शाळेंत दादलो मनीस शिकोवपाक कोण तयार जायना जाले, तेन्ना ज्योतिबांनी ही जापसालदारकी सावित्रीबाईंचेर सोंपयली. एके बायलेन समाजाची सगलीं बंदना तोडून शिक्षिका जावप हे समाजाक पसंत पडलें ना. जेन्ना सावित्रीबाई शाळेंत वचपाक रस्त्या वयल्यान वताली तेन्ना तिचेर लोक शेण, चिखल, फातर उडोवपाक लागले, पूण तांणी हें सगळें सोंसलें, कित्याक तर तांणी आपली सगली जीण समाजा खातीर दिल्ली. आपले सुनेन शुद्रांच्या भुरग्यांक शिकोवप हें सावित्रीबाईचे मांव गोविंदराव हांका आवडुंकना, ताका लागुन ज्योतिबा आनी सावित्रीबाईक स्वताचें घर सोडचें पडलें. पूण सावित्रीबाईन ध्येय सोडुंकना. त्यो शाळेच्यो मुख्याध्यापिकाय जाल्यो. हो मान तांकां असोच मेळुंकना. तांणी खूब कश्ट घेतले. लोकांचो छळ, यातना सोंसल्यो. सावित्रीबाई ही भारतांतली पयली मुख्याध्यापिका जावपी बायल.
जेन्ना लोकांचो विरोध कमी जावपाक लागलो, तेन्ना 3 जुलय 1851 दिसा फुले दांपत्यान आनीक एक शाळा काडली. 1852 मेरेन अश्यो अठरा शाळा काडल्यो. वेगवेगळ्या विषयांचे गिन्यान आंता चलयो, चल्यांक मेळपाक लागलें. घोवाच्या मरणा उपरांत बालविधवा चलयेन सती वचपाची कांयच गरज ना, प्रत्येक बायलांक तांची जीण स्वंतत्रपणान जगपाचो अधिकार आसा. घोवाच्या मरणा उपरांत केंस कापून, धवें, तांबडें कापड न्हेसपाची गरज ना. कुकुम पुसपाची गरज ना, अश्या शब्दांनी सावित्री बाईन वायट चालिरिती नश्ट करपाचो खूब यत्न केलो. केंस कापपी म्हाल्यांचो संप पसून तांणी घडोवन हाडलो. बालविधवांक परतें लग्न करपाचो हक्क आसा आनी समाजान पुर्नविवाहाक मान्यता दिवपाक जाय हो ध्यास तांच्या मनात सदांच आशिल्लो.
आपलें समाज सुधारपाचें काम कोणाक भियेनासतना तांणी चालू दवरलें. इ. स. 1873 त ज्योतीबा फुले हांणी सावित्रीबाईच्या सांगातान सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
सावित्रीबाईन गरीब आनी अनाथ भुरग्यांक लागीं केले. तांचे लाड केले. बालहत्या प्रतिबंधक घरांतलो विधवा ब्राह्मण तरणाटी काशीबाई हिचो पूत यशवंत हाका फुले दांपत्यांनी दत्तक घेतलो. तो मुखार शिकून दोतोर जालो.
सावित्रीबाईन जोतिबांच्या कार्यांत बरी साथ दिली. तांचेर खूब टिका जाताली. तांकां कोणूच सहकार्य दिनासले. पूण तरी आसतना तांणी काम करप सोडलें ना.
संत चोखामेळा मंदिरांत तांणी दलितां खातीर शाळा सुरू केली. तांच्या ह्या कार्या खातीर त्या वेळावेल्या ब्रिटिश सरकारान तांचो भोवमान केलो. असो मान आतां मेरेन कोणाकूच मेळूंक ना. सावित्रीबाईन जे विचार मांडले ते तांणी प्रत्यक्षांत करून दाखयले. तांच्या स्वताच्या सोयर्यांनी लेगीत तांची सतावणूक केली. समाजान तांची मानसीक सतावणूक केली. रस्त्यार चलतना तांकां नाका-नाका ते आयकुचें पडटाले. घरांतूय तांकां खूब कितें म्हणटाले. लोक घरांतलो कोयर तांच्या घरा भायर उडोवपाक लागले. पूण सावित्रीबाई हांकां हो सगलो तिरस्कार भोवमान कसोच दिसतालो. तांकां मातूय वायट दिसूंक ना. पूण रस्त्यार आडावन कांय लोकांनी तिका धमकावपाचो यत्न केलो, गुंडे, शेण, चिखल मारलो, तेन्ना ती ओगी रावंक ना. तिणें तांकां प्रतिकार केलो. सावित्रीबाई खूब हुशार आनी समयसुचक आशिल्यो.
सावित्रीबाईचें कार्य इतलेंच ना. तिणें बालहत्या प्रतिबंधक घर सुरू केलें. बाल-विधवांचें दुख्ख तांकां समजल्ले. त्या काळांत, स्त्रीभ्रूण हत्या मोट्या प्रमाणांत जाताली. ते खातीर तिणें तें स्थापन केलें. लग्न जायनासतना जांकां भुरगीं जातालीं, तांकां ह्या घरांत पोसताले, तांकां शिक्षण दिताले. अस्पृश्यां खातीर जोतिबा फुले हांणी भौशीक उदकाची वेवस्था सुरू केली. सावित्रीबाईन तांकां ह्या कार्यांत आदार दिलो.
समाजांत वर्सांन वर्सां पाळिल्ल्यो वायट रुढी नश्ट करपाचें आनी लोकांक शिक्षीत करपाचें मोटें कार्य सावित्रीबाईन केलें. पुण्यांत 1896 त प्लेगाची साथ आयली. प्लेग जाल्ल्यांक गांवां भायर उबारिल्ल्या तंबूंनी व्हरून दवरताले. थंय सावित्रीबाई सारके समाजसेवक, दोतोर तांची सेवा करताले. एक दीस सावित्रीबाईक हें दुयेंस जालें आनी ती 10 मार्च 1897 ह्या दिसा संवसाराक अंतरली.
तांच्या कार्याक लागून आयज बायलां ताट मानेन चलपाक शकतात आनी तांकां समाजांत आपली अशी एक वळख आसा. ज्योतिबा, सावित्रीबाईचेर झी मराठीचेर सांजवेळा साडेसातांक मालिका येता ती मुद्दाम पळोवची. तांचेर सिनेमाय आयल्यात.
प्रा. किशोर वासुदेव वझे
नागेशी
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
