म्हादय अभयारण्यांत सैम भोंवडी – एक अणभव

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

त्या लोकांचीं आतां घरां, भाटां, शेतां सगळें मातयेभरवण जावपाचे वाटेर आसा हें आयकून मात खूब वायट दिसलें. पूण, इतलें आसूनय तांच्या तोंडा वयलें हांशें, तांचो तो म्होंवाळ स्वभाव, आपलेंपण, मायेचो हात अजून विसरूंक जायना. 

वर्सान- वर्स तार- सत्तरींतल्या ज्ञानसागर कला संघान आयजवेर म्हादय अभयारण्यांतल्या साबार थळांचेर भोंवड्यो आयोजीत केल्यात. देखीक- कातळाची माळी, विरंजोळ, पोकरो गुणो, वानराची खडी, नाकयो गुणो, भीमगड, सुको पानशिरो, चिखल्याचे देंगण, नानोड्याचें देंगण, सुर्लाचें देंगण, म्हादय न्हंय, वलो पानशिरो, पारवजचें देंगण आदी. अंदू वर्सांची 24 वी वर्सुकी सैम भोंवडी नानोड्यां आयोजीत केल्ली. हें सैम भोंवडेचे अंदूंचे संयोजक नकुळ धावस्कार आशिल्ले. सांगचें म्हणल्यार 1999 वर्सां सावन डॉ. प्रकाश पर्येंकार हांणी ज्ञानसागर कला संघाचें ल्हानशें रोंप सगळ्या भाव-भयणांच्या मनांत रुजयल्लें आनी आयज ताचो एक व्हड रुख जाला अशें म्हणप फट थारचें ना.

म्हादय आवयचो पूत डॉ. पर्येंकार हांकां सदांच सैमाच्या सांगातान रावपाक आवडटा. तांची नाळ अजून लेगीत मातये कडेन जुळिल्ली आसा हें आमकां तांच्या अश्टतासाच्या कामांतल्यान पावला- पावलाक दिसून येता. विद्यार्थ्यांक, शिक्षकांक आनी हेर लोकांक म्हादय मायचें व्हडपण, सवणीं, जनावरां, झाडां– पेडां आनी हेर जीव– जंतू हांचें मोल कळचें, तांकां राखण मेळची आनी जे आमचें पिळग्या- पिळग्यांचे रानां- दायज मातयेभरवण जायत चल्लां, ताचे बद्दल लोकां मदीं जागृताय येवची म्हूण हें सैम भोंवडेचो प्रवास तांणी आपल्या हेर वांगड्यां सयत सुरु केल्लो. 

सैम भोंवडी सारके विचार जेन्ना डॉ. पर्येंकार हांच्या कल्पनेंतल्यान येतात, तेन्ना ते म्हादयच्या उदका वरीं निवळ- नितळ खळखळत लोकांच्या काळजांत व्हांवत रावतात, हाचो दिश्टावो लेगीत म्हाका ह्या सैम विद्यापीठांत जालो. हांव खूब भाग्यवान समजतां प्रकाश सरां सारकें शिक्षक आमकां मेळ्ळे, कारण तांच्या मोलादीक विचारांचो उजवाड सदांच म्हज्या सारक्या अनेक विद्यार्थ्यांचेर पडटा आनी ह्यान फुडें लेगीत पडटलो, हातूंत इल्लो पासून दुबाव ना. प्रकाश सराक लागुनच म्हाका पयलें फावट ही सैम भोंवडी करपाक संद मेळ्ळी देखून हांव तांचे उपकारी आसा.

अणभव घेवपाची तान लागिल्या म्हज्या जिवाक, ह्या भोंवडेचो बरो प्रसाद खावपाक मेळ्ळो, अशें म्हणल्यार अतिताय जावची ना. ह्या भोंवडेंतल्यान खूब कितें शिकपाक मेळ्ळें. म्हादय आवयच्या कुसव्यांत एक रात अणभवपाक मेळ्ळी. हेर जाणां कडेन वळखी जाल्यो, वेगवेगळ्या क्षेत्रांत काम करपी जाणकारां कडेन चर्चा जाली. तें चुलीर रांदिल्लें जेवण, म्हादय मायच्या खळखळपी उदकाचो आवाज, त्या उदकाची पवित्रताय, तरा- तरांच्या सुकण्यांचो आवाज, वांयगिणी गांवचो व्हडलो घसघसो, ती व्हड- व्हड झाडां, वेग- वेगळीं फुलां, जीव- जंतू, ते व्हड गुळगुळीत फातर आनी ह्या पुराय सैम विद्यापीठांत ते सुखाचे दीस सारोवन मनाक एक वेगळेच सूख प्राप्त जालें. 

हे भोंवडेंत आमी वट्ट 61 जाणां वांटेकार जाल्लीं. अजापाची गजाल म्हणल्यार पयलेंत, दुसरेंत, तिसरेंत शिकपी आनी ताच्याकून ल्हान भुरगीं ह्या ट्रॅकाक आशिल्लीं. थंय अजिबात नेटवर्क नाशिल्लो आनी मोबायला बगर दोन दीस त्या रानांत वेळ कसो कांय सारलो कांयच कळ्ळें ना. मोबायलाची मात पसून याद जाली ना. कारण दर एकल्या व्यक्ती कडसून शिकून घेवपा सारक्यो खूब गजाली आशिल्ल्यो. इतल्या गोड मनशां मदीं त्या सैमांत मन सामकें रमून गेल्लें.

ट्रॅकाच्या पयल्याच दिसा आमी उस्तें ह्या गांवांत उक्तावण सुवाळो केलो. पयलेंच फावट आमचे हे सैम भोंवडेक रान खात्यांतले डिसीएफ आनंद जाधव आमचे मदीं हजर आशिल्ले. तांणी लेगीत आमकां बरे मार्गदर्शन केलें. गोपिनाथ गांवस हांणी आपलें रान भोंवडेचें गाराणें  घालून भोंवडेची सुरवात केली. त्या दिसा आमी उस्तें गांवांतसून नानोडा गांवांत म्हादय न्हंयेच्या देगणांतल्यान वाट काडीत सुमार चार- पांच वरां चल्लीं. चलतां आसतना दर एकल्या मनशान जण एकल्याची काळजी घेतली. कोण फाटीं– फुडें जाता तांकां सगळ्यांक आदार दिलो. ही भोंवडी करतना कोणाकूच कसलेच गजालीचो त्रास जालो ना. कारण म्हादय आवयचो आशिर्वाद सगळ्यांच्या तकलेचेर- पावलांचेर आशिल्लो.

दनपारच्या दोन वरांचेर आमी नानोडा पावलीं. त्या रातीक आमी थंयच रावलीं. सगळ्यांनी मेळून जागो निवळ- नितळ केलो. उपरांत आपापले टेन्ट घाले आनी मागीर म्हादयच्या उदकांत न्हावंक गेली. ह्या 61 वांगड्या मदीं बायलां आनी तांची भुरगीं लेगीत आशिल्लीं पळोवन आनीक बरें दिसलें. चलयांक आमकां कसलोच त्रास जालो ना. आमकां सांबाळपाक बाय नमन सावंत धावस्कार आशिल्लें. सगळीं मेळून मिसळून एका कुटुंबा वरीं रावलीं. खूब बरें दिसलें. तोखणाय दिसता ती त्या रांदप्यांची जांणी चुलीचेर आमकां बरें सुरबूस जेवण रांदून दवरिल्लें. सगळ्यांनी बरे तरेन वन- भोजन केलें. उपरांत कुशीक एक मैदान आशिल्ल्यान सगळीं जाणां  क्रिकेट खेळपाक गेलीं. सर गोपिनाथ हांची काॅमेंट्री हांव अजून पसून विसरूंक ना. तांचो तो आवाज आनी ती उतरां म्हज्या तोंडार हांसो हाडले बगर रावना.

त्या दिसा रातीं कडेन आमी सगळ्यांनी एकामेकांची वळख करून दिली. उपरांत प्रकाश पर्येंकार हांची मुलाखत नकुळ धावस्कार हांणी घेतली. मुलाखत इतली नमळायेन आनी मोगान जाली की सांगपाक उतरां ना. डॉ. पर्येंकार हांणी परत एकदां सगळ्यांच्या मना- काळजांत मनीसपणाचें आनी  सैमा विशींचें बी शिंपडलें. उपरांत रातचें जेवण करून सगळीं धगाक (शेकोटी) बसलीं. त्या रानांत मात पासून भंय दिसलो ना. आवाज येतालो तो फकत म्हादयच्या खळखळपी उदकाचो आनी सुकण्यांचो. तो दीस आसलो पुनवेचो देखून चड उजवाड पडटालो. झाडांच्या पानां मदीं चांदोमामा आपालिपा खेळटा कांय असो भास जातालो. एका खिणाक अशें दिसलें  पुराय सैम आमच्या सांगातान हांसता- खेळटा, आमच्यो गजाली आयकता, आपूण लेगीत पानां सळसळ करुन आपूण तुमची आयज सगळ्यांची राखण करतलो म्हणपाची गवाय दिता, अशें अचळय म्हाका दिसून आयलें.

त्या रातीक खरेंच खूब थंडी पडिल्ली. सत्तरी वाठारांतल्या म्हादय तडी वयली थंडी हांवेन त्या दीस पयले फावट अणभवली. दुसऱ्या दीस सकाळीं आमकां पंकज लाड हांचें व्याख्यान आशिल्लें. सरान आमकां सुकण्यांचे आवाज काडून दाखयलें आनी त्या विशयाचेर चड उजवाड घालो. उपरांत लागसार आशिल्ल्या वांयगिणी गांवांत चलून गेलीं. थंयच्या लोकांची जीण, तांचें देवूळ, तांचे झरे, तांची फकत तीन घरां आनी अजाप म्हणल्यार थंय लायट ना. एका खिणाक म्हाका हांव खंयच्या काळांत जगता कांय असो प्रस्न पडलो. त्या लोकांचीं आतां घरां, भाटां, शेतां सगळें मातयेभरवण जावपाचे वाटेर आसा हें आयकून मात खूब वायट दिसलें. पूण, इतलें आसूनय तांच्या तोंडा वयलें हांशें, तांचो तो म्होंवाळ स्वभाव, आपलेंपण, मायेचो हात अजून विसरूंक जायना. वांयगिणींचो घसघसो पळोवन तर सामकें तटास जाल्लें. सैमाच्या सांगातान रावपी त्या लोकांची म्हाका तुस्त दिसली. 

दनपारचें जेवण जातकच आमी सामान बांदलें आनी समारोप सुवाळो करपाक जमली. त्या वेळार लेगीत दर एकल्याच्या बद्दल आनीक जाणून घेवपाक संद मेळ्ळी. कांय जाणांचो बऱ्या कामां खातीर भोवमान केलो. तर नव्या  वांगड्यांनी मनोगत उक्तायलें. त्या भायर तोखणाय करीन दिसता नकुळ धावस्कार सरांची जांणी सगळ्यांक आपूण स्वता काडिल्ल्या कांय जनावरांचे आनी सवण्याचें फोटो फ्रेम करून दिले. ही पुराय सैम भोंवडी खूब बरें तरेन आयोजकांनी सांबाळ्ळी. खूब मजा आयली. एक वेगळोच अणभव म्हजे गांठीक बांदून उरलो.

सांगपाक खूब खोस भोगता, फुडल्या वर्सां ज्ञानसागर कला संघ 25 वी सैम भोंवडेक वच्च्या आदीं म्हादय आवयच्यो 25 उपन्हंयो, व्हाळ, झरे निवळ- नितळ करपाचो आसा. 7 जानेवारी 2024 ह्या दिसा हरपारो न्हंयेंतलें प्लास्टीक काडून ह्या कामाक सुरवात केली. दोन दीस सैमाच्या गोपांत रावन म्हाका ताचें मोल कळ्ळें, ताची गिरेस्तकाय आनी निसुवार्थीपण दिसलें. मागता इतलेंच तुमचें लागीं भोंवडेक  गेल्ले कडेन  प्लास्टिकाचो कोयर करूं नाकात. आमी आमचो सैम निवळ दवरूंया आनी ताची राखण करूंया. ज्ञानसागर कला संघाचें मना- काळजांतल्यान देव बरें करूं.

 प्राजक्ता प्रेमानंद गांवकार

कोनाटी-नार्वें