भांगरभूंय | प्रतिनिधी
डिसेंबर अर्दो सोंपला, मात अंदूं 3- 4 दिसूच शीं पडलां आसतलें. अर्थांत तळीं, झाडां- पेडां तिगून आसात, ते गांव आडवाद. ह्या गुलाबी वातावरणांत गोंयचें खाशेलेंपण आशिल्ले काले, जात्रा रंगतात. भाविक चुकनासतना देवतेच्या दर्शनाक येतात. जात्रा, काल्याच्या निमतान फेरी भरता. तरातरांची दुकानां. ल्हान भुरग्यांच्या मनांत सासणाच्यो उरपी ह्यो यादी. दशावतारी नाटकां, गवळण कालो, खाजें, साकरेच्यो तांबड्यो बावल्यो, आल्याचीं कापां, म्हानां, रेवड्यांचीं दुकानां, खेळणीं, आयस्क्रीम, आयदनां, कपडे, रिंगां खेळपाचे स्टाॅल… एका काळार पट, भालो असलो जुगारुय चलतालो. डोंबारी, जायंट व्हील येतालें. आयजूय कांय कडेन येता. लाखांनी रुपयांची उलाढाल ह्या जात्रांनी, दुकानांनी जाताली. एक- दोन आडवाद सोडल्यार सगले गोंयकारुच वेपारी. मात, कालांतरान तांचो आंकडो देंवलो. मनोरंजनाच्या हेर साधनांक लागून जात्रेक वचपाची ओढ उणें जाली. देवदर्शन, कुळाचार म्हूण जात्रेक वचपी मात चुकनासतना वतात.
गोंयच्या जात्रा, काल्यांचें, फेस्तांचें एक खाशेलेंपण म्हणल्यार दुकानदारांक, भाविकांक जात, पात, धर्म लागना. एकमेकांच्या उत्सवांक गोंयचो भौस हाजिरी लायता. कोणाक हातूंत जगावेगळें दिसना. मात हालींच्या कांय वर्सांनी ह्या एकवटाक वेर वता काय कितें, अशें दिसूंक लागलां. मेरे आँगने मे तुम्हारा क्या काम है, धर्तेर ‘म्हजे जात्रेंत तुजें कितें काम’, अशे प्रस्न उफेवंक लागल्यात. आमच्या जात्रांक ते कित्याक? भाविकांनी तांचें सामान विकत घेवचें न्हय… अशें खाजगींत थोडे उलयताले. मात, आतां सोशल मिडियाचेर व्हिडियो घालून उलोवंक लागल्यात. अजून तरी सगल्या गोंयकारांनी तें मनार घेवंक ना. आमच्या धर्मीक जात्रांक ते कित्याक, तांच्या धर्मीक कार्यावळींक ते आमकां घेतात…. अशे हे प्रस्न. ‘ते’ म्हणजे दुसऱ्या धर्माचे. हातूंत दुसरे जातींचेय आसूं येतात. पूण अजून मेरेन कोणे तशें उक्तेंपणी म्हणिल्लें कानार पडूंक ना.
कर्नाटकांतल्या 1- 2 देवळांनी कांय वर्सां फाटीं थोड्या संघटनांनी केल्ले चळवळीक लागून बिगरहिंदू वेपाऱ्यांक जात्रां वेळार बंदी घालपाचें थारिल्लें. हातूंत दुर्गापरमेश्वरी देवळाचोय आसपाव आशिल्लो. व्हडलो वाद जाल्लो. हें देवूळ मुस्लीम वेपाऱ्यान बांदलां. जमीन जैन राजान दिल्या. देवूळ चलयतात हिंदू. स्वताच्या विचारांक लागून समाजां मदीं कोडसाण, दुस्वास वाडपाक जायना हाची जतनाय प्रत्येक विचारी नागरिकान घेवपाक जाय. कारण ताचे घातक परिणाम मागीर भलत्याच लोकांक भोगचे पडूं येतात. आमचो देश संविधानाचेर चलता. हाचे मुखारुय कायम चलतलो, अशें केंद्र सरकारान सांगलां. संविधानांत जें ना, ताचो आग्रो धरप म्हणल्यार आमच्या प्रधानमंत्र्यां आड उलोवप, वचप अशें जायना??
आदल्या तेंपार जाच्या हातांत तरसाद तो शक्तीमान आसतालो. ‘बळी तो कान पिळी’, हो नेमूच आशिल्लो तेन्ना. पूण, ताचो सूड आतां घेवपाचो यत्न केल्यार, तांचे मदीं आनी आमचे मदीं फरक तो कितें उरलो? इतिहासांतल्यो आपणाक बऱ्याक पडटल्यो त्यो वायट, काळ्योकिट्ट गजाली कोळश्या सारक्यो झरोवप कितलें योग्य? सोळाव्या शेंकड्यांत तांणी हल्लो करून आमचो गाव लुटिल्लो. सतराव्या शेंकड्यांत आमकां बाटयिल्ले…. असल्यो इतिहासीक घडणुको सोदून काडून तांचो आयज 21 व्या शेंकड्यांत प्रचार करप समा जातलें? तांणी गाय मारिल्ली आमी वासरूं मारुया, हाच्या पणज्यान आमचें वायट केल्लें, ताचो सूड आमी हाच्या नातवाचे दोके मोडून घेवया, ही वृत्ती चुकीची न्हय? महात्मा गांधी म्हणटाले, दोळ्याचे बदली दोळो फोडलो जाल्यार एक दीस संवसार कुड्डो जातलो. बरें, भितरल्या कांय इतिहासीक घडणुकांचे स्पश्ट पुरावेय नात. अर्दवट सत्याचेर आयचे पिळगेची दिशाभूल करप हाका कितें म्हणपाचें? वास्तव विसरून आदल्याच दिसांनी रमल्यार मनशाचे उदरगतीक मारक थारूं येता, अशें म्हणटात. तरीय कांय जाण तातूंत तल्लीन जातात, बाकीच्यांनीय तशेंच जावचें, असो आग्रो धरतात…. खरें म्हणल्यार इतिहासांतल्या वायट गजालींची पुनरावृत्ती जावंक जायना, हाची जतनाय घेवंक जाय. अजून गोंयांत धर्मीक एकचार तिगून उरला. तो तोडप काय मुखार तिगोवन दवरप हाचो विचार दरेकल्यान करचो. तो बेजार जाल्यार म्हजें काम जावचें ना, फायदो ना तो ना, वयल्यान लुकसाण मात जातलें, म्हाका अमूक जाय, ते खातीर म्हाका ते रागार जाल्ले नाकात, गांवा वांगडा रावंक जाय…. अशें जायतें तकलेंत येता आनी मागीर ‘कोणाक जाय त्यो भानगडी’ ह्या विचारान सगलेच फाटीं सरतात. हातूंत सुशिक्षीत लोकूय आसात. जात्रा- काल्यांनी हेर धर्माच्या लोकांक प्रवेश नाका, अशें म्हणप म्हणल्यार तो एक प्रकारचो समाजद्रोह न्हय?
जात्रां, काल्यांनी हेर धर्माच्या वेपाऱ्यांनी पांय दवरचो न्हय, अशें जांकां दिसता, तांणी कायद्यांत तशी तरतूद आसा जाल्यार पळोवपाक जाय. कर्नाटकांतल्या देवळांच्या समित्यांचेर चेपण आयिल्लें, तशें गोंयांतूय आयिल्लें वा येता जाल्यार खबर ना. अकबर बादशाहन एक ओळ मारली आनी स्पर्श करीनासतना ती ल्हान करपाक सांगलीं. कोणाकूच जमलें ना. बिरबलान तें करून दाखयलें. कशें? ताणें ते ओळी मुखार व्हडली ओळ मारली!! जात्रा, काल्यांनी थारावीक वेपाऱ्यांनीच येवचें अशें दिसता तांणी ते भायले, परकी वेपारी नेमको कसलो वेपार करतात, ताचो अभ्यास करचो आनी दुसरे वर्सा तो वेपार आमच्या वेपाऱ्यांक करपाक सांगचो. सध्या खाज्याचो वेपार गोंयकार करतात, तसो. म्हणल्यार बोमाडे, खेळणी, जायंट व्हील, मेरी गो रावंड, कपडे, पिड्डुकांच्यो वस्ती फक्त आमच्याच वेपाऱ्यांनी विकच्यो. म्हणटकच तांचें येवप उणें जातलें. मागीर ‘हे नाकात, ते नाकात’ म्हणपाचो वेळूच येवचो ना. फक्त जात्रांकूच न्हय, तर हेर मळांचेरुय हो उपाय करपाचो यत्न करूं येता. जमतलें?
महेश दिवेकार
पणजी
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
