भांगरभूंय | प्रतिनिधी
वाचनालय सुरू जालें ताचें स्रेय मास्तरीणबाय म्हणल्यार उमाक. ती सांजचे भरतल्या वास्को महिला मंडळाच्या बसकांक हाजीर रावताली. तिका वाचनाची खूब उमेद. महिला मंडळाच्या दुसऱ्या वांगड्या कडलीं मासिकां आनी पुस्तकां घेवन ती तिची उमेद भागयताली. तिका जाणवलें की वांगड्यांच्या घरात भुरग्यां खातीर बरयल्लीं पुस्तकां आसात. भुरगीं व्हडली जातकच तीं अशीच घरांत पडून आसतालीं. ती जमोवन तिणें धर्मशाळेंत भुरग्यां खातीर वाचनालय सुरू केल्लें. त्या काळांत चार आणेवाली देवदेवतांच्या काणयांचेर बरयल्लीं खूब पुस्तकां जशीं मेळटालीं तशींच इसापनिती, पंचतंत्रांतल्या गोश्टींचीं पसून. वांगडा चांदोबा, चंपक, शिशूरंजन भुरग्यां खातीर बरयल्लीं नेमाळींय आशिल्लीं, अशी पांचशेंच्या वयर पुस्तकां जमिल्लीं. महिला मंडळान तीं दवरपाक लांकडी आरमार देणगी म्हण शाळेंत दिल्ली. दिगू आनी ताच्या सवंगड्याक त्या पुस्तकांनी खूब गिन्यान दिलें. ते खातीर ते सदांच मास्तरीणबायच्या रिणांत आशिल्ले. खरेंतर रिणा सारके शद्ब खूब व्हडले, जांची तांकां तेन्ना जाण नाशिल्ली पूण तिका खूश दवरपाक ते सदांच यत्न करताले. तिचें खंयचेंय काम करपाक तांची केन्नाच ना नासताली. जमल्यार घरच्यांक लोणी-तूप लावून ते तिच्या खातीर भेटवण घेवन येताले.
दिगूक असलो घराच्यान हाडून भेटवस्त दिवप आवडनासलें. आपूण स्वता मेळोवन दिल्यार ताका चड व्हडकाय अशें ताचें मत. पूण तो त्या वेळार सात वर्सांचो भुरगो. वावर करून जोडपाची ताची पिराय नासली आनी वावर करून जोडटलो म्हळ्यार गांवच्या कंत्राटदाराच्या पुताक कोणच लागीं करचो नासलो. त्याय परिस्थितींथ ताणें तकली लडयली आनी अजापाची साग्वाद मास्तरीणबायक दिली.
ताचें जालें अशें: वाडेकार मास्तर नितळसाणीचे व्हडवीकाय संबंदी सदांच प्रवचन दितालो. रस्ते आनी सभोवतालच्या वांठारांत जमिल्ली हळशीक दुयेंसाक निमंत्रण दिता अशें ते व्याख्यानांत सांगताले. कामिण, हागवण, म्हामारी, जोर, विशमजोर सारक्या दुयेंसांक ती हळशीक जबाबदार अशें तांचें म्हणणें. भुरग्यांनी आयतारचो एक दीस तो लीप करपाक दिलो तर तर समाजांत दुयेंसां उणी जातलीं अशें तो म्हणटालो. मास्तरान जेन्ना टायफडाचें नांव घेतलें तेन्ना दिगूचे कान सरळसोट उबे जाले. ताका जाल्ल्या टायफडाचें निमित्त ताका कळ्ळें आनी वांगडा मास्तराल्या प्रवचनाचें व्हडपण. फुडल्या जिणेंत ताणें हळशीक निर्मूलन संस्था स्थापन केली ताचें हें व्हडले निमित्त. पूण ल्हानपणांत ताका ताचो फायदो जालो मास्तरीबाय खातीर भेटवण हाडपाक.
तो आनी तागेले इश्ट धर्मशाळे मुखारचे वेळेर म्हयन्याच्या दुसऱ्या आनी चवथ्या आयतारा लीपेज करताले. प्लास्टिकाचो उपेग अजून सुरू जावूंक नासलो. गाड्यार खावप समाजमान्य नाशिल्लें. केन्नाय भजीं आनी चणे-भिकणां विकपाक आनी खावपाक कागदाचो वापर जातालो. हां, त्या वेळारय सिगरेटी आनी विडयो ओडपी खूब. सिगरेटीचीं रिकामी पाकिटां आनी डबे, रिकामी जाल्लीं फस्कां हांगा थंय वडयलेलीं आसतालीं. दर्यादेगेर ताचें प्रमाण खूब. ते लीप दिगू आनी ताजे इश्ट करताले. रिकामे डबे तांच्या गरजेचे. कशे ते फुडें येतलेंच. ते वेगळे काडप आनी बाकीची हळशीक एकेकडेन करून दवरप हो तांचो एक कलमी कार्यक्रम. वेगळी केल्ली हळशीक मागीर मुन्सिपाल्टीचे कामगार व्हरताले, तांचें खूबशें काम भुरग्यांनी केल्ल्या लीपेजीन सोंपेपणी जातालें. धर्मशाळेच्या भुरग्यांचें काम पळोवन बायणा आनी सड्यावेल्या शाळेंतले भुरगे तांच्या वांठारांतली हळशीक लीप करूंक लागिल्ले.
लिपेज करपाच्या कामान दिगूक आयडीया दिल्ली. मुन्सिपल ग्रांवडा कडेन (आता तो टिळक मैदान जाला) मेळून सगळे मेळून दर्यावेळेर तांची पावपाची वेळ धा, साडेधाची. त्यावेळार रांपणीचें नुस्तें पाट्यांत भरून नुस्त्या मार्केटांत व्हरपाचें काम सुरू आसतालें. त्याच वेळार रांपण ओडपी आनी जाळ्यांत मेळिल्लें नुस्ते एकठांय करपाक मजत केल्यांक रांपणकार थोडेंथोडें करबट, सुंगटा आनी अशेंच कितेंय दिताले. ताचो फायदो दिगून घेवपाचो केल्लो. त्या दिसा तो बेगीन उठलो, तोंड धुलें, शाळेंत तो व्हरतालो ती कापडी बॅग शर्टाच्या भितर पेंटींत खोयली आनी माळयेवेल्यान सकल च्या पिवपाक देंवलो. रांदचे कुडींत ताची आवय आनी दोनूय व्हडल्यो भयणी सकाळीं खावपाक रोटयो करतालीं. तांकांय दिगू इतल्या सकाळीं उठिल्लो पळोवन अजाप जालें. वनितान ताची फकाणाय केलीं.
“आज सूर्य पश्चिमेक उदेलो दिसता मम्मा. दिगूची सकाळ खूब बेगीन जाली.”
त्याचे व्हडले भयणीन शैलान ताका फकाणांनी विचारलें. “आयज खंयच्या आंब्या झाडार चडपाचो बेत तुजो? पयलींच सांगून दवर. पप्पाक मानाय आनी राजू तयार दवरपाक सांगतां.”
“आमी सकाळफुडें वेळेर वतात नितळसाण करपाक.” अर्दें खरें आनी तितलेंच फट उतर ताणें ताच्या भयणीक दिलें. तो एकलोच वतालो ही गजाल खरी आशिल्ली.
“आरे, पुण फाटल्या आयतारा गेल्ले न्ही तुमी थंय? आनी आता साडेआठच जाल्यांत. तुमचो वेळ धाचो न्ही?” सावित्रीन ताका विचारलें.
“मम्मा, दिवाळी आनी नाताळांत जमचेंना म्हण ह्या दिसांनी बेगबेगीन काम सोपयतात.” ऐन वेळार सुचिल्लें उतर ताणें आवयक दिलें.
“फाल्यां जातली ती हळशीक पयलींच लीप करप;” वनितान ताची मस्करी केली. तें आनी शैला जोरजोरान वनिता हासपाक लागलीं. “साष्टांग नमस्कार बाबा, तुका आनी तुज्या वाडेकार मास्तराक.”
“मास्तराक कांयच म्हणपाचें ना. गोश्ट आमी भुरग्यांनी थारायल्या.” मास्तराचेर परम भक्ती आशिल्ल्या दिगून दोनी भयणींक शिटकायलीं.
“तरीपुण…..” शैला उलोवपाक वतालें ताका सवित्रीन थांबयलें.
“आसूं गो. कसली तरी गोष्ट अपुरबायेन करता न्ही तो? करूंदी ताका. घे बाबा. दोन भाकऱ्यो हे चटणी वांगडा खा आनी वच तुज्या कामाक.’
भंयणी हांसतालीं तांचे कडेन आडनदर करून फटाफट त्यो दोनी भाकऱ्यो आनी सावित्रीन दिल्लो दुधाचो कप सोंपोवन दिगून जी धांव मारली ती बद्द दर्यावेळेर.
तेत्राच रांपण ओडून जाल्ली आनी वेळेर जमिल्ले सगळे रांपणीत मेळिल्लें नुस्तें एकठांय करताले. तोय तांच्यात भर जालो. ते फडफडीत ताजें नुस्तें हातांत घेतना ताका जी अनुभुती आयली ती सांगपाक ताचे कडेन उत्तर नाशिल्लें, पयल्याच फावटी ताणें अशें जितें नुस्तें हातात घेतिल्लें. पाटीं व्हरून जालीं आनी नुस्तेकांन्नी तीं माथार घेवन नुस्त्यामार्केटा कडेन वचपाक लागलीं. वेळेर फाटल्यान उरिल्लें करबट आनी व्हडलें गिरायक नाशिल्लें नुस्तें हेर लोकांनी घरा व्हरपाक एक केलें. दिगूनय ती जमयली आनी मास्तराच्या घरा दिवपाक अधिकारान वचपाक लागलो.
“तू कॉत्राटदोर विश्वास पात्रावालो चेडो न्ही रे?” एकल्यान ताका विचारलें. उतराची वाट पळयनासतना ताणें ताचे कडलीं दोन चणकां ताच्या हातार दवरलीं. “पायक सांग मिंगेल रापोणकारान दिल्यात म्हण.” एक रापणकार पप्पाक वळखता तें पळोवन तो अजाप जालो. दिगूक थंयच सोडून तो गेलो सुदा. मिगेल रांपणकार पप्पाक मेवळ्यार तो वेळेर नुस्तें एक करतलो ही काणी घरा कळटली असो भंय ताका जालो. पूण वेळ येतलो तेन्ना पळोवया अशें ताणें थारायलें आनी तो धर्मशाळेंत वाडेकार मास्तराच्या कुडींकडे गेलो. आयतार आशिल्यान मास्तर आनी ताची घरकान्न उमा घराक कुलूप घालून बाजारांत नुस्तें, भाजीपालो हाडपाक गेल्लीं. दिगूक तें पोळोवन खुशी जाली. तांकां नुस्तें कोणें दवरलें ती खबर कळचेना या गोष्टी खातीर ताका संतोस जालो. नुस्त्यान भरिल्ली पिशवी आनी मिंगेल रांपणकारान दिल्लीं चणकां मास्तराल्या दारांत दवरलीं आनी तो घरा वतालो. वाटेर ताका तो वास्को नगरांत फामाद जाल्लो तो आंब्याचो रूख लागलो. तो पळोवन आठ दीस पयलीं ताणें घाल्ल्या घुस्पागोंदळाची ताका याद आयली. पूण थंय वेळ काडनासतना तो सरळ घराकडे गेलो आनी माळयेर गेलो. विश्वास सावित्री, आजोआजी सकल्यो कुडी वापरताली म्हूण घरचीं माळी भुरग्यांच्या ताब्यांत आशिल्ली. शैलाताई पासून धाकट्या रेशाचो वावर थंयच आशिल्लो. एकदाचें न्हाण करून ताका आंगा वयली रेंव लीप करपाची आशिल्ली खेरीज भयणींक ताचीं फकाणां करपाक अवसर दिवपाचो नाशिल्लो. ते कोरून तो जो न्हिदलो ते ताका वनितान दोन वरांचेर जेवपाक उठयलो.
जरी दिगूक ताण्या केल्ली खबर उजवाडाक येवचीना अशें दिसतालें तरी तिचो बोबाटो जावपाचो जालोच. निमित्त जालें ताणें नुस्ते घालून दवरलेली तागेली शाळेची बॅग. तिचेर सोबित वीणकाम शैलान अपुरबायेन घाकट्या भावा खातीर केल्लें. तशीच एक बॅग, पूण दुसऱ्या रंगाची, तिणें दासाकय करून दिल्ली. दोन्ही बॅगो करपाक तिणें बापायल्या दोन पोरण्या कल्सावांचें लुगट वापरिल्लें, मास्तराक तसली बॅग कोणतरी शाळेंत हाडटा हाची जाणीव आशिल्ली. कोण तें याद जायनाशिल्लें. पूण सोमार दिसा दिगू बॅगे बगर शाळेंत आयलो तें पळोवन ताका काम दिगूचें हाची खात्री जाली. ताणें दासा कडेन प्रमाण करून घेतलें. आनी वर्गांत, आनी सगळ्यो क्लासी एकाच कुडीत आशिल्ल्यान अख्खे शाळेक दिनूची करामत कळ्ळी.
निमाणे वाडेकार मास्तरान केल्ले सांगणे भांगराच्या अक्षरांनी बरोवन दवरपाचें अशें. “तुमी बरो अभ्यास केलो, जिवितांत बरे वागले, व्हड आनी मानेस्त लोक जर जाले तर तें हांवें केल्ल्या कामाचें व्हडलें मोल जातलें. दिगून दिल्लें नुस्तें दोनचार दिसांत सोंपतलें पूण तुमी व्हड आनी मनीस त्या परस प्रतिश्ठीत जाले तर ती खबर म्हाका पिरायभर मन तृप्त करपी आसतली.”
वाडेकार मास्तराची शिक्षणा खातीर केल्ली समर्पित वागणूक ताच्या वयल्या उतरांनी सहज कळटा. ओगीच न्ही, भुरग्यां भितर तो फामाद जाल्लो आनी तांची ताचेर भरंवसो आनी अपार श्रद्धा आशिल्ली.
दीपक पाणंदीकार
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
