भांगरभूंय | प्रतिनिधी
रस्त्याचीं कामां करतना येत आसल्यो अडचणी जेन्ना वाडत वचपाक लागल्यो, तेन्ना विश्वासान दिगू आनी हेर दोन ल्हान पोरांट्याक गिमाच्या सुटयेंत मावळ्या घरा कुसमणां धाडपाचें थारायल्लें. दिगूली डांबराच्या बल्लावयर उबो रावन केल्ली आजनेरी ताणें घेतिल्ल्या निर्णयाक म्हत्वाची थारली. वास्को बसस्टॅण्डार कुराड्याल्या कारैरीर बसोवप आनी कुसमणां हेगड्याल्या कादयेलागीं आशिल्ल्या घराकडेन देंवोवप अशी मांडावळ थारिल्ली. भगवंतबाब कुराडो विस्वासालो भरवंश्याचो आमीग. दोगूय जाण बरोबर गोंयांत भोंवपी. पर्तगाळी मठा कडेन रामनमीक वता आसतना मडगांवच्यान कारवार वता त्या रस्त्या वयल्या पर्तगाळ फांट्यावेल्यान फोगेटीचे माराण खंड पडतासतना मारत मठाकडेन वतल्या भगवंतबाबाक फोगेटी कुराडो म्हूण आख्खे गोंय वळखताले. तागेलो आवाजयबी खणखणीत. त्याखातीरय आसत घडये. ताच्यो दोन कारैरी, वास्को- सांगें मार्गार चलताल्यो. एक तो आनी दुसरी ताचो मेवणो चलयतालो. वास्को पॅत्रोल पंपार पॅत्रोल घालपाचें काम करून चालू केल्ली कारकीर्द बसींच्या तांड्याचो, पॅत्रोलाची गोंयभर येरादारी करतल्या ट्रकांचो आनी वास्कोंतल्या पॅत्रोल पंपाचो धनी अशी उदरगत केल्या भगवंतबाब कुराड्यालो इतिहास भुरग्यांनी अनुनय करपा सारको. पूण ह्या काणयेचो तो विशय न्ही. तेन्ना आमी दिगूची कुसमण भोंवडीची खबर घेवया.
दिगूची आवय सावित्रीक चार भाव; पूण व्हडलो सोमनाथदाद सोडल्यार हेर दोन भाव बेळगावां तर धाकटो पणजे रावतालो. वास्को बोरकारांगेर रावपी अवधूत सोमनाथदादालो व्हडलो पूत; मागीर ओळीन तीन चलयो नी धाकटो चलो, नरेंद्र. तो दिगूपरस वर्सान व्हड, इंग्लिश इस्कोलांत गेल्लो. दोगांयचें बरें जमतालें. कुसमणा येवप दिगूच्या खोशेचें ताचें व्हडलें निमित्त म्हणजे नरूभाऊ कडेन जमिल्ली आमिगदाद. मामेभाव नात्या परस ते लागचे आमीग चड आशिल्ले. कुसमणां दोगांनी खूब मौजमजा वांगडा केल्या.
सकाळचे णव वरार बशिल्ले बोरकारांगेले तिगी चले बारा वरांचेर कुसमणां पावले. थंय पावतकर ताचे बरोबर आशिल्ले प्रसाद आनी शंकर हांची जापसारदाकी तिन्ही मामेभयणींकडे दिवून दिगू जो नरूभाऊक चिकटलो ते परत वचपाक कुराड्याली कारैर घराफुडें थांबसर.
“नरूभाऊ, पांण्ट्यार पेंवतोलो म्हूण सकाळचो हांव न्हांवूंक ना. चल, आमी पांण्ट्यार वचया.” ताणें नरेंद्राक आग्रो केलो पूण तो आयकूंक आयलो गीतामामीक. दिगूक उतावळ्याप्रमाण वागूंक दिनाका अशी कळोवणी सावित्रीन पयलींच आपल्या भावजयक केल्ली. ताचे पयलीं आसापावणी तिणें झपाझप केली. “दिगू ह्या वेळार पांण्ट्यार जितो मूस आसना, जावं पेंवपाक वा लुगटां धुवपाक. अशा वेळार तू पेंवपाक वच्चोना अशें हांवें नरूक स्पश्ट शब्दांत सांगलां. जे नियम ताका ते तुका आनी सगळ्यांक लागू. पांण्ट्यार सकाळचे अकरा मेरेन तुमची वेळ. मागीर वचपाक मेळचेना. आज हांगां न्हा. फाल्यां जर बेगीन उठलो तर पाण्टो. गोश्ट नीट लक्षांत दवर.” तिणें ताका सांगलें. मामीच्या शब्दाभायर वचपाची तांक दिगूकडे नासली. मामी म्हणजे ताची मम्मा न्ही; फूस लायल्यार बधता अशी न्ही ही गोश्ट फाटल्या सुटयेंत कुसमणां आयिल्ल्या वेळार ताच्या मनांत घट्ट बशिल्ली. मुकाट्यान ताणें न्हाणयेंत वचून थंड उदकाचे दोन तांबये आंगार ओतले.
दनपरां डांबर काणयेची पुनरावृत्ती जाली आनी हांसून सगळ्यांचो मुड्डो जालो. सालांत बशिल्लेकडेन मात दिगू थंडसायेन थंय आशिल्ले स्वामी विवेकानंदा वयलें पुस्तक चाळटालो. “तुका तातूंतले कितें कळटा रे?” निशान, ताची व्हडली मामेभयण, प्रस्न केलो.
“सगळे, तुका खबर आसा, हांवें तोंडी परिक्षेंत नेपाळांत घडून आयिल्ल्या राजकी बदलाचेर म्हायती दिली आनी धा मार्क मेळयले. ती म्हायती हांवें बेळगांव हॉटेलांत किर्लोस्कर मासिकांत वाचिल्ली.” झेतान ताणें तिका जाप दिली.
“निशा तू ताका आनी नरूक बालोन्नतींत व्हर आनी थंयची पुस्तकां वाचूंक दी. दिगू आतां चवथी पास भुरगो, ताका बऱ्यापैकी वाचूंक येता आसतलें.” सोमनाथदादीन व्हडल्या चलयेक सुचयलें. एसएससी पास जातकर ते केपेच्या बालोन्नती लायब्ररींत ग्रंथपाल म्हण काम पळयतालें.
बालोन्नती लायब्ररी केपे गांवचें भुषण. पुर्तुगीजांच्या काळांत केपेसारख्या ल्हानश्या गांवांत अशी व्हड़ली लायब्ररी मेळप महाकठीण. आनी तातूंत दोनएक हजार पुस्तकां मराठी आनी हेर भारतीय भाशेंतलीं. सांजचीं चार वरांचेर ती उगडटाली ती रातची आठ वरां मेरेन. त्या लायब्ररींत बसून विविध तरेचीं पुस्तकां दिगून वाचून काडलीं. नाथमाधव, ह ना आपटे, पु ल देशपांडे, गंगाधर गाडगीळ, गो नी दांडेकर, रणजित देसाय, वि स खांडेकरसारख्या मराठींतलीं ख्यातनाम लेखकांची विंगड पुस्तकां ताणें थंय वाचलीं. निशाच्या सुचोवणेन पुस्तक निवडप, एका कोनश्याक बसून वाचप, उरलें जाल्यार घरा व्हरून रातचें सोंपोवप आनी दुसऱ्या दिसा नवें घेवप. ताच्या वाचपाच्या गतीन स्वता अधाशीपणान वाचपी निशाय अजापित जाल्ले.
वाचपाक कितलेंय जागरण जालें तरी पाण्ट्यार सकाळीं पेंवपाक नित्यनेमान वचपाचें ताणें सोडलेंना. गीतामामीन आखून दिल्ली अकरा वरांची शीम ताणें आनी नरूभाऊन केन्नाच हुपलीना. अजून एक सुवात नरूभाऊक खूब आवडटाली. ताणें तो जागो दिगूक दाखयलो आनी तोय त्या वाठाराचो भक्त जालो. कुसमणा शांतीवन म्हूण सुवात आसा. तो वयर संदर्भ आयिल्ल्या भोमानेस्त हेगडे देसायाची समाधीस्थळाचो पवित्र जागो. नामनेबशेन शांत, आंबो नी चिकूची दोनदोन झाडां, फाटल्या शिमेर कुशावती न्हंयचेर बांदिल्ल्या बांदांतल्यान सुरू जाल्लो खारीज तर विंगड वटेन ल्हान व्हाळ जो फुडें कुशावती न्हंयंत संयोग करता आनी तिसऱ्या वटेन रस्तो. त्या शांत, शितळ वाठारांत चांदण्या रातचे तणार थंड सुस्त न्हिदून मळबावेलीं नखेत्रां पळयत वेळ काडप दोगांयकूय खूब आवडटालें. कुसमण गांवांत काडिल्ले दीस दिगूक जिवितांत खूब म्हत्वाचे. ताका तांणी खूब शिकयलो. जिणे कडेन पळोवपाचो नवो दिश्टावो त्या दिसांनी दिलो म्हणपाक हरकत ना.
पूण दिगू आनी नविदाद अशी काणी जर जल्मलीना तर ताचें येदें व्हडलें पुराण तुमकां सांगपाची गरज म्हाका उरनासली. आनी ती काणी जल्मली कुशावती न्हंयच्या व्हांवत्या उदकांत. सदां उठून पांण्ट्यार पेंवप हो दिगू आनी नरूचो दिसान दिसाचो सुवाळो. कादयेकडलो घरालागचो पांण्टो तांचो दर दिसा वचपाचो. ताजे बगर अजून एक गांवांत इंग्लिश इस्कोला फाटल्यान आशिल्लो. दोन्ही कुशावती न्हंयचेर, पूण वेगवेगळ्या सुवातीचेर. तो दुसरो पयल्यापरस चड खोल अशें नरूचें मत आनी थंय पेंवतकर दिगूकय तें मान्य जाल्लें. त्या पाण्ट्या शेजरा आशिल्ल्या व्हड भेंडयेचे झाडाची व्हड फांदी पांण्ट्या उदकाच्या, अदमासान दा-बारा फुटार, वयर आयिल्ली. थंयच्यान उडी घेवन पेंवपाची येवजण तांच्या सुपीक तकलेंत आयली. 1956 वर्सांत जाल्ल्या ऑलंपिक खेळांत तसो एक खेळाचो प्रकार आशिल्लो अशें तांणी रेडियो बातमेंत आयकल्लें. मनांत येतकर कृती करपाक वेळ घालोवपी ते भुरगे न्ही. दुसऱ्याच दिसा दोगूय भेंडयेच्या झाडार चडले आनी दिगून तो सकल्या उदका पासून आशिल्ल्या ऊंचायेची भिरांत घेनास्तना मारली उडी.
उडी मारली खरी पूण ती मारपाचे तांत्रिक ज्ञान ताका नाशिल्लें. इतल्या वयल्यान जेन्ना मनीस उदकार आपट्टा तेन्ना हड्ड्याक मार बसता, नाकातोणांत उदक वता; तें चुकोवपाच्या शिटूकसाणीची जाण नाशिल्ली.
एका लाकडाचो व्हड आनी जड कुडक्याबशेन तो न्हंयच्या उदकांत बुडलो. झाडार दिगू वयर येवन पेंवपाक लागतोलो मागीर आपूण घेतलो उडी अश्या मनस्थितींत आशिल्ल्या नरेंद्राक जेन्ना तो खूब वेळ वयर आयलोना तेन्ना हुस्को जालो आनी सकयल देंवून ताणें पांण्ट्यात सूर मारलो. तेन्नाच उदकांतल्यान वयर आयिल्ली दिगूची सुद्द वगडायल्ली कूड ताका दिसली. ताची छाती वयरसकल जाताली. तो जितो आसल्याचे संकेत मेळटकर ताणें वेळ घालय नासतना सुदबूद्द वगडायल्या दिगूक पांण्ट्यादेगेर हाडलो आनी थंय पेंवतल्या हेर मनशांक खबर दिली. सगळे एक जाले आनी दिगूक जाणविकाय हाडपाचो प्रयत्न करपाक लागले. सोमनाथदाद हेगड्याघरा आयिल्लो ताचो भाचो इस्कोलाफाटल्या पांण्ट्यार बुडलो ही खबर केपेंच्या नुस्तामार्केटांत तात्काळ पसरिल्ली. ती सोमनाथदादच्याय कानार गेली. ताणें वेळ केलोना. दोतोर आनंदबाब दुकळ्याच्या सांगातान तो पांण्ट्यार पावलो. थंयच्या मनश्यांच्या प्रयत्नांक येस दीत नुकतोच साबुतेर येतालो.
“मामा, व्हडलें कांयच जावंकना, काचाबूल जावची गरजना. हांव सामको बरो आसा.” मामालो कश्टी चेहरो पळोवन दिगून ताका सांगलें.
“मात्सो राव, ते तशे आसा काय कितें ते आमी पळोवया.” आनंद दोतोरान ताका सांगलें आनी ताजी नाडी, दोळे, जीब बारकायेन तपासली. “सगळें सारकें आसा सोमनाथदाद, झाडावेल्यान उडी मारतकच उदकांत पडटना घेवपाची सादूरपण खबर नासल्यान रामायण घडलें. आमच्या भुरग्यां भितर तांक आनी उमेदय आसा जागतीक स्तरार चमकपाची. पूण तांकां चड गरज आसा सारकी वाट दाखोवपी वाटाड्याची. नाजाल्यार आपल्याक सगळें येता असो पिसायपण ते करतात आनी कांयचेकांय जावन पडटा.” दोतोरान मत दिलें.
सातिश्फेत जाल्ल्या सोमनादादीन व्हड सुस्कारो सोडलो, ‘भलतेसलते जाल्ले जाल्यार आख्खें जिवीत भयणीचें रीण फारीक करूंक जावंचे नाशिल्लें; वयर जिवाक आयुशभरचो सुसेग काबार. आनंद दोतोर, आमी आतां घरा वचया. हे दोगूय ऑलंपिक गेमीचो बातम्यो रातभर आयकत बसतात आनी तांकां अनुसरपाक पळयतात. तांकां मार्गदर्शन करपाची जापसालदारकी म्हजी. चल बाबा दिगू, घरा वचया.”
सोमनाथदाद दोगांयकूय घेवन घरा पावलो. आनी फुडल्या दिसांनी तांका वेवस्थीत समजावन सांगत पेंवप आनी संकश्टा उपरांत तगप ह्या विशयी महत्वाचें ज्ञान तांणी दिलें. त्या ज्ञानमीमासेचो नरेंद्र आनी दिगूक
फुडल्या संवसारयात्रेंत खूब फायदो
जालो. त्या ज्ञानमीमासेची गजाल केन्नातरी फुडें सांगतां.
दीपक पाणंदीकार
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
