मानव विकास अहवालः भारत 193 देशां मदीं 130व्या क्रमांकाचेर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

नवी दिल्ली, खबरां संस्था ः संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यावळीन मंगळारा 2025चो मानव विकास अहवाल (HDR) जाहीर केलो. ह्या अहवालांत भारताची क्रमवारी 3 सुवातींनी सुदारल्या. आतां भारत 193 देशां मदीं 130व्या क्रमांकाचेर पावलां. असमानतायेक लागून भारताचो एचडीआय 30.7 टक्क्यांनी उणो जाल्ल्यान क्रमवारींत व्हडलीशी सुदारणा जावंक ना.
आशिया खंडांत हें प्रमाण सगळ्यांत चड आसा. भलायकी आनी शिक्षणांतली असमानताय उणी जाली आसली तरी, उत्पन्न आनी लिंग असमानताय हो हुस्क्याचो विशय आसा.

अहवाला प्रमाण, 1990 सावन भारताचें मानव विकास निर्देशांक मूल्य 53 टक्क्यां परस चड वाडलां, जें संवसारीक आनी दक्षीण आशियांतल्या सरासरी परस चड आसा. अर्थीक उदरगत आनी समाजीक येवजण्यांक लागून हें शक्य जालें.
1990 वर्सा सरासरी पिराय 58.6 वर्सां आशिल्ली, जी आतां 72 वर्सां जाल्या. हातूंत राष्ट्रीय ग्रामीण भलायकी अभियान, आयुष्मान भारत, जननी सुरक्षा येवजण आनी पोशण अभियान ह्या सारक्या कार्यावळींनी म्हत्वाचो वांटो घेतला.

अर्थीक मळार भारताचे दरडोई उत्पन्न 1990 वर्सा 2167.22 डॉलर आशिल्लें, जे 2023 वर्सा 9046.76 डॉलर जालें. म्हळ्यार चार पटींनी चड वाड जाल्या.
मनरेगा, जनधन येवजण, डिजिटल समावेश ह्या सारक्या येवजण्यांनी गरिबी उणी करपाक मजत जाल्या अशें अहवालांत म्हणलां. 2015-16 ते 2019-21 ह्या काळांत 13.5 कोटी लोक गरिबींतल्यान भायर सरले.

अहवाला प्रमाण भारतांत एआय कुशळटायेचो सगळ्यांत चड वापर जाता. आतां 20% भारतीय एआय संशोधक देशांत रावतात. जाल्यार 2019 वर्सा हो आंकडो शून्य आशिल्लो.
शेतवडी ते भलायकी मेरेन जायत्या मळार एआयचो वापर करतात. 70% लोकांक दिसता एआयक लागून उत्पादकता वाडटली आनी 64% लोकांक दिसता ताका लागून खास करून तरणाट्यां खातीर रोजगार संदी निर्माण जातल्यो अशें युएनडीपीच्या सर्वेक्षणांतल्यान दिसून आयलां.

बायलांचो कामगार वांटो आनी राजकी फुडारपण उणें आसा.
एचडीआय मूल्य 0.676 वयल्यान 0.685 मेरेन वाडलें. भारत अजूनय मध्यम मानवी विकास श्रेणीत आसा पूण उच्च मानवी विकासाच्या थरा लागीं पावलां.
भारतांतली सरासरी पिराय 71.7 वर्सां वयल्यान 72.0 वर्सां मेरेन वाडल्या, जी आतां मेरेनची सगळ्यांत चड पिराय.
शिक्षणीक हक्क कायदो, समग्र शिक्षा अभियान आनी राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 ह्या सारक्या येवजण्यांनी शिक्षणांत सुदारणा जाल्या. पूण दर्जो आनी शिक्षणीक परिणाम सुदारपाची गरज आसा.