मनशाच्या जिवीतांत फातराची सुवात

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आमच्या भारत देशांत आदीं काळा सावन फातराक सुमारा भायर म्हत्व आसा. हांगाचे चडशे देव-देवता ह्यो फातरा पासून घडल्यात. टांकीचे घाय सोंसले बगर देवपण प्राप्त जायना ही ओपार हांगा घोळणुकेंत आसा.

हिमाचल प्रदेश ह्या राज्याचे राजपाटण शिमला सावन सादारण 25 किलोमीटर अंतराचेर धामी म्हूण एक वाठार आसा. थंय फाटल्या मंगळारा वर्सावळीचो “पत्थरों का खेल” हो उत्सव जालो. हो पवित्र आनी परंपारीक सुवाळो म्हळ्यार थंयच्या लोकांच्या दोन पंगडा मदली एक सर्त कशी. एके आख्यायिके प्रमाण, 500 वर्सां आदीं सावन एक विधी थंय मनयतात. हे विधींत आदीं भंय भद्रकाली हे देवतेक संतुश्ट करपा खातीर मनशाचो बळी दिताले. उपरांत ही नरबळीची नश्टी प्रथा बंद केली आनी ताच्या वाट्याचो हो खेळ सुरू करून देवीचे मुर्तीक रगताचो तिबो लावंक लागले. ह्या खेळांत दोनूय पंगडातले गडे योग्य तें अंतर दवरून समोरा समोर उबे रावतात आनी एकामेकांचेर फातर शेंवटून मारतात. जेन्ना ह्या खेळांतलो खंयचोय बीन एक गडो घायाळ जावन ताच्या कुडीतल्यान रगत व्हांवता तेन्ना हो खेळ थांबयतात. उपरांत ह्या घायाळ गड्याच्या रगताचो तिबो देवीक लायतात!
वयर उल्लेख केला तो फातरांचो खेळ म्हळ्यार देवीक धादोस करपा खातीर मनयल्लो उत्सव. पूण, दुसऱ्यांचेर फातर शेंवटून मारप ही कितें हालींच्या काळांतली चाल न्हय. तिका हजारांनी वर्सांची परंपरा आसा. अदिक करून बायबलांत आनी कुराणांत हे प्रथेचो उल्लेख मेळटा. त्या काळार एक ख्यास्त म्हूण तिचो वापर जातालो. बायबलच्या समयार जो मनीस (दादलो वा बायल) व्यभिचार करतालो, ताचेर लोकांचो चोंबो एकवटीतपणान फातर शेंवटावन ताका जिवानिशी मारतालो. ह्या गुन्यावाक मरणाची ख्यास्त दिताले. व्यभिचार म्हळ्यार लग्न जाल्ले बायलेन वा दादल्यान परकी मनशा कडेन लिंगीक संबंद दवरप. ह्या ख्यास्तीच्यो देखी म्हूण बायबलांत इसरायल नांवाच्या एके अस्तुरेक आनी स्टिफीन आनी पॉल ह्या नांवांच्या दोन दादल्यांक फातरांनी जीवे मारिल्ल्याची नोंद मेळटा.
एक फावट लोकांचो एक पुंजो एके लग्न जाल्ले अस्तुरेक घेवन जेजू सरीं आयलो आनी म्हणूक लागलो, “धनयानू, हे बायलेन व्यभिचार केला. देखून प्रचलीत कायद्याक अनुसरून तिका आतां फातरावन जिती मारप हें सारके न्हय?” स्वामी जेजू कांय वेळ शांत रावलो. उपरांत तांणे जमावांतल्या लोकांक उद्देशून म्हळें, “तिका मारात. पूण जाणे आपणाल्या आयज मेरेनच्या जिवीतान एकूय पाप करूंक ना, ताणें तिचेर पयलो फातर मारुक जाय” जमावातले लोक गडबडले. कांय वेळ तांणी आत्मचिंतन केलें. उपरांत एक- एक करून सगळे जाण भंय सावन कडसरले. फकत ती अस्तुरी थंय उरली. भगवान जेजून तिका मुखार कसलेंच पाप करू नाका अशें सांगून घरा धाडली.
पवित्र कुराण लेगीत गुन्यांवकाराक फातरांनी मारपाच्या चालीक मान्यताय दिता. हे चालीक रज्म म्हण्टात. मात्र गुन्यावकार व्यभिचारी आसलो म्हणपाचे पुराव्यांनी सिद्ध जावक जाय. ह्या धर्मांत वर्सुकी हज यात्रेचो एक वांटो म्हूण भाविकांनी फातर शेंवटून मारप गरजेचें आसा. ही फातर शेंवटुपाची विधी मक्का ह्या पवित्र थळाच्या लागसार जाता आनी जंय फातर मारतात ते सुवातीक जामरात म्हण्टात. फातर शेंवटुपाच्या कर्तुबाक रामी म्हण्टात. हे फातर ते सैतानाचेर मारतात, अशी यात्रीकांची श्रद्धा आसता.
आमच्या भारत देशांत आदीं काळा सावन फातराक सुमारा भायर म्हत्व आसा. हांगाचे चडशे देव-देवता ह्यो फातरा पासून घडल्यात. टांकीचे घाय सोंसले बगर देवपण प्राप्त जायना ही ओपार हांगा घोळणुकेंत आसा.
भोवच पोरण्या इतिहास काळाक ‘फातरा युग’ म्हण्टात. अंतर दाखोवपी फातराक मैलां फातर वा वाटचिरो म्हण्टात. जड आनी व्हड फातराक खडप वा शिळा म्हण्टात. तांच्या वयल्या आदल्यां बरपांक फातरपाटो वा शिलालेख म्हण्टात. पुराणांत एक कथा आसा. गौतम महर्षीची बायल अहल्या हिका फटोवन एकदा इंद्रदेवान तिचे लागीं व्यभिचार केलो. तो गौतमाचें रुप घेवन आयिल्ल्यान तिका दुबाव येवंक ना. त्याच वेळार गौतम ऋशी थंय पावले. हो प्रकार कळटकच तांणी रागाच्या भारान तिका शिराप दिवन शिळा म्हळ्यार फातर करून उडयली. उपरांत खूब वर्सांनी भगवान श्रीरामाच्या पांयाच्या स्पर्शान ती स्रापमुक्त जाली. परतून ती आदले वरी अहल्या जाली आनी गौतम मुनीन तिचो घरकान्न म्हूण स्विकार केलो.
हेर भासां वरीच आमचे कोंकणी भाशेंत फातरा वयल्यान कांय कवनां, म्हणी आनी शब्दप्रयोग घडल्यात. गोंयचे नामनेचे कवी स. मनोहरराय सरदेसाय हांणी ‘देव-देव’ करपी भोंदू लोकांक उद्देशून एक कवन रचले तें अशें:
फातराच्या देवाक रगतान न्हाणयतात
आनी
रगताच्या मनशाक फातरान धाडायतात!
फातरा वयल्यान घडिल्ल्यो तीन महत्वाच्यो म्हणी अशो आसात:
1) धोडयाऱ्याचे तकलेंत तीन फातोर.
2) चड शाण्याक फातरांचे शीत आनी
3) जे कंवचेच्या घरान रावतात ताणी दुसऱ्यांचेर फातर मारूक
जायना.

प्रदीप लवंदे
9923292022