भांगरभूंय | प्रतिनिधी
लग्न सुवाळ्यांत, फुलां माळटनाचें जेवण, बारसो आदी सुवाळ्यांच्या वेळार भरिल्लीं वांयगीं ही भाजी कांय वाठारांनी करतात. वांयग्यांचें भर्त, भाजी, रोसभाजी, भरिल्ली वांयगीं, वांयगीं पुलाव, भाजी, कापां अशो वेगवेगळ्यो पाककृती वांयग्यां पसून तयार करतात. आहारशास्त्रा वांगडाच आयुर्वेदांतय वांयग्यांक म्हत्व आसा. मराठी भाशेंत ‘वांगे’, हिंदींत ‘बैंगन’, कोंकणी भाशेंत ‘वांयगें’, संस्कृत भाशेंत ‘वर्ताक’, इंग्लिशींत ‘ब्रिंजल’ आनी शास्त्रीय भाशेंत ‘सोलॅनम मॅलॅनजेना’ ह्या नांवान ताका वळखतात. ही वांयगीं ‘सोलॅनसी’ कुळांतली आसात.
भारतांत पुर्विल्ल्या काळा सावन वांयग्यांची लागवड करतात. हीं मूळ भारतांतली. तेराव्या शेंकड्यात युरोपांत ताची लागवड सुरू जाली. उपरांत इराण, चीन हांगां ताची लागवड जाली. आयज भारत, चीन, इंडोनेशिया, मलाया, थायलंड, म्यानमार, फिलीपीन्स, कॅरिबिया, आफ्रिका आनी अमेरिकेंत ताची लागवड करतात. वांयगीं रुचिक आनी गुणांनी संपन्न आशिल्ल्यान शिंयाळ्या हंगामात ताका ‘भाजयेची राणी’ म्हणटात. वांयग्यांचें जांबळे आनी धवे अशे दोन प्रकार आसात. तशेंच आकारा प्रमाण लांब आनी वाटकुळो अशे दोन प्रकार आसतात. जांबळ्या रंगाचीं अंडाकार वांयगीं चड फायद्याचीं. बाजरेची भाकरी आनी वांयग्यांचें भर्त हें थंडीच्या दिसांनी कांय राज्यांतलें सगळ्यांचें आवडीचें जेवण. ह्या हंगामांत तीं भलायकेक बरी आसता.
आयुर्वेदाच्या मतान
वांयगीं गोड, खर, गरम, कफ काडपी, अग्निप्रदीपक, वीर्यवर्धक, पित्तकारक आनी पचपाक सोंपें आसतात. आधुनीक विज्ञानाच्या मतान- वांयग्यांत कॅल्शियम, फॉस्फरस, लोखण, जीवनसत्व क, प्रथिनां, खनिजां, तंतूमय आनी पिष्टमय पदार्थ आसतात. ही सगळीं फायदेशीर पोशक तत्वां कुडीक मेळटा.
उपेग
वांयगीं कफ काडपाक आनी सौम्य कडक गुणधर्मांक लागून भूक लागप ना, अपचन, संडास जावप ना हांचेआड प्रभावी आसता. वांयग्यांचें सूप पियेल्यार भूक बरी लागता आनी जेवण केल्लें बरें पचता.
चुलीचेर तन्नी वांयगीं भाजून ताची साल काडून म्होंवांत बुडोवन रातच्या वेळार खाली, तर बरी न्हीद येता आनी दिसभर लकणी येवपा पसून सुटका मेळटा.
ज्या बायलांक गिमाच्या दिसांनी मासिक पाळीचें रगत उणें जाता, तांकां कांय दीस नेमान वांयग्यांची भाजी, गोड आनी बाजरी भाकरी खाल्यार स्त्रावाचें प्रमाण सामान्य जाता.
वारंवार गर्भपात जावपी बायलांक तशेंच वांझपणाची समस्या आशिल्ल्या बायलांक जांबळी वांयगीं उकडून ताचे उणे तिखट भर्त करुन खावचें आनी ताचे वांगडा एक पेलो ताक पियेवचें. म्हयनोभर अशें केल्यार कुडींत जीवनसत्व ई शोशून घेवपाची शक्त वाडटा. तशेंच गुरवारपणांत गरजेचें आशिल्ल्या प्रोजेस्टेरॉनाचो स्राव वाडटा आनी गर्भपात जावपाचोय धोको टाळटा.
चड खोंकली, कफाची खोंकली, दमो हांचेर एक चमचो वांयग्यांच्या पानांचो रोस तांतूत थोडें म्होंव घालून दिसाक तीन फावट घेवचें. हाका लागून हड्ड्यांत जमिल्लो कफ भायर सरता आनी खोंकली बंद जाता.
यकृताच्या वेगवेगळ्या दुयेंसांनी वांयगीं प्रभावी आसता. कावीळ, अॅनिमिया ह्या दुयेंसाचेर वांयगीं सदांच उकडून खावची. फकत वांयगीं खातना मसालो वापरूं नाकात. थोडें मीठ आनी मिरसांग, तेल, कोथमिरी, मिरीं घालून भरीत तयार करून बाजरी भाकरी वांगडा खावचे. ह्या प्रयोगा वरवीं कुडींत चड पित्त तयार जाता आनी यकृत वाडपाचे दुयेंस नियंत्रीत जाता.
भुरग्यांच्या यकृताची वाड करपा खातीर वांयग्यांचें ‘ब्रिजल कल्प’ हे वखद वापरतात.
वांयगीं पित्ताशय आनी गरम आशिल्ल्यान मूळव्याध आनी एसिडीटी आशिल्ल्या लोकांनी तीं चड खावप टाळचें वा वांयगीं खावपाची आसल्यार भाजी करतना चड मसालो वापरचो न्हय. चड मसाल्याक लागून दोळे जळटात तशेंच पोटांतय जळजळ आनी उजो जाणवता.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
