बॉलीवुड पदांतलें सुंदर उर्दू- हिदी मिश्रण

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

शल मिडियाचेर चडसो एक पोस्ट येता तो तुमी सगळ्यांनी वाचलाच आसतलो. तातूंत म्हणिल्लें आसा – “हिंदी बोलने का प्रयास करें..” खूब अशे शब्द आसात जे आमी उर्दूचे वापरतात, ते वापरपाचे सोडात आनी मातृभाशेचो वापर करात. पूण असले पोस्ट हास्यास्पद. हिंदी-उर्दूचे इतिहासांत हांव चड वचना. पूण मुखेल मुद्दो – हिंदींत हिंदीचीं कितलीं उतरां आसात? उर्दूंत उर्दूचीं कितलीं उतरां आसात? दोनूय भासो मिक्स भाजी म्हणपाक जाता. कारण हांचो क्रमिक विकास जाल्लो आसा. दोनूय भाशेंत संस्कृत, अरबी, फारसी, तुर्कीचीं उतरां आसात. संस्कृत उतरां चड वापरल्यार ती संस्कृतनिष्ठ हिंदी आनी अरबी-फारसी उतरां चड वापरल्यार ती उर्दूनिष्ठ हिंदी अशें आमी म्हणपाक शकतात. खूब अशीं अरबी-फारसी उतरां आसात जे खातीर हिंदी आनीक समृद्ध जाल्या. हिंदीन सगळी उतरावळ आपणायल्या. हें संस्कृत आनी तें उर्दू उतर असो भेदभाव करूं ना.
बॉलीवूड पदांनी अरबी-फारसी उतरां वापरपाचीं सोडल्यार कशें जातलें? उर्दू उतरां वापरल्यारूच ती पदां आयकूपाक बरीं दिसतात. हांगा एक पदाचें उदाहरण हांव घेतां. 1981 वर्साचे ‘सिलसिला’ फिल्मांतलें ‘देखा एक ख़्वाब तो ये सिलसिले हुए’. पयलीं मूळ पद पळोवया – “देखा एक ख़्वाब तो ये सिलसिले हुए, दूर तक निगाह में हैं गुल खिले हुए, ये गिला है आपकी निगाहों से, फूल भी हो दरमियान तो फ़ासले हुए देखा एक ख़्वाब तो…मेरी साँसों में बसी ख़ुशबू तेरी ये तेरे प्यार की है जादूगरी, तेरी आवाज़ है हवाओं में, प्यार का रंग है फ़िज़ाओं में.. धड़कनों में तेरे गीत हैं मिले हुए, क्या कहूँ के शर्म से हैं लब सिले हुए, देखा एक ख़्वाब तो मेरा दिल है तेरी पनाहों में आ छुपा लूँ तुझे मैं बाँहों में, तेरी तस्वीर है निगाहों में, दूर तक रोशनी है राहों में, कल अगर ना रोशनी के क़ाफ़िले हुए प्यार के हज़ार दीप हैं जले हुए, देखा एक ख़्वाब तो..”
आतां उतरां पळोवया, पयलीं मूळ उतरां दितां, कोष्ठकांत संस्कृत उतरां आसात – ख़्वाब – फ़ारसी (स्वप्न), सिलसिले – अरबी (क्रम), निगाह – फ़ारसी (दृष्टि, लोचन), गुल – फ़ारसी (पुष्प, फूल), गिला – फ़ारसी (परिवाद, उलाहना), दरमियान – फ़ारसी (मध्य), फ़ासले – अरबी (दूरी, अंतर), ख़ुशबू – फ़ारसी (सुगंध), प्यार – फ़ारसी (प्रेम, स्नेह), जादूगरी – फ़ारसी (चमत्कार, सम्मोहन), आवाज़ – फ़ारसी (ध्वनि), हवा – अरबी (पवन, वायु) मूळ उतर ‘हवा’, ताचें भोववचन हवाओं नाशिल्लेंच, पूण हिंदींत तें करून आतां घोळटा. फ़िज़ाओं – फ़ारसी (वातावरण), शर्म – फ़ारसी (लज्जा, संकोच), लब – फ़ारसी (ओष्ठ, अधर), दिल – फ़ारसी (हृदय), पनाहों – फ़ारसी (आश्रय, शरण), तसवीर – अरबी (प्रतिकृति, चित्र), रोशनी – फ़ारसी (प्रकाश, ज्योति), राहों – फ़ारसी (पथ, मार्ग), अगर – फ़ारसी (यदि), क़ाफ़िले – अरबी (दल, समूह), हज़ार – फ़ारसी (सहस्र).
आतां पदांत आशिल्लीं सगळीं अरबी-फारसी उतरां काडून संस्कृत उतरांचो वापर केल्यार कशें जातलें पळयात – “देखा एक ‘स्वप्न’ तो ये ‘क्रम’ हुए… दूर तक ‘दृष्टि’ में हैं ‘पुष्प’ खिले हुए ये ‘परिवाद’ है आपकी ‘दृष्टियों’ से…फूल भी हों ‘मध्य’ में तो ‘अंतर’ हुए.. मेरी साँसों में बसी ‘सुगंध’ तेरी… ये तेरे ‘प्रेम’ का है ‘चमत्कार’, तेरी ‘ध्वनि’ है ‘पवनों’ में… ‘प्रेम’ का रंग है ‘वातावरण’ में धड़कनों में तेरे गीत हैं मिले हुए, क्या कहूँ के ‘लज्जा’ से हैं ‘ओष्ठ’ सिले हुए मेरा ‘हृदय’ है तेरी ‘शरण’ में… आ छुपा लूँ तुझे मैं बाँहों में… तेरी ‘प्रतिकृति’ है ‘लोचनों’ में… दूर तक ‘प्रकाश’ है ‘मार्गों’ में, कल ‘यदि’ ना ‘प्रकाश’ के ‘समूह’ हुए ‘प्रेम’ के ‘सहस्र’ दीप हैं जले हुए, देखा एक स्वप्न तो..”
हिंदींत आज काल इंग्लीश उतरां खूब वापरतात. पूण हें लक्षांत दवरात, इतलींय इंग्लीश उतरां वापरचीं न्हय जाणे पुराय वाक्यांत सगळीं इंग्लीश उतरां येतलीं आनी फकत व्याकरण हिंदीचें उरतलें. म्हणल्यार – ‘एयरपोर्ट पर एरोप्लेन लैंड हुआ।’ हे वाक्यांत फकत व्याकरण हिंदीचें आसा, उतरावळ इंग्लीशेची. जर हिंदीचीं उतरां आसात जाल्यार गरजे भायर इंग्लीश उतरांचो प्रयोग करचो न्हय, बरयतना तरी, उलयतना सामान्य लोकांचे तोंडांतल्यान इंग्लीश उतरां येताच.
उर्दूचीं उतरां म्हणून सगळेच क, ख, ग, ज, फ चे सकयल नुक़्ता नासता हेंय बी लक्षांत घेवचें. ना जाल्यार जावेद अख़्तर म्हणटात तशें, ‘कबाब’ तें, ‘क़बाब’ न्हय. उर्दूंतलीं क़, ख़, ग़ हीं अक्षरां उच्चारपाक सामकीं कठीण. तीं भारत देशांतल्या आनी गोंयकारांक, तो मागीर हिंदी भाशी आसूं वा कोंकणी भाशी आसूं, तांकां सहजपणान जमपाचीं ना. पाकिस्तानाची अधिकृत भास उर्दू, थंयचेच खूब लोकांक क़ उच्चारपाक जमना. आतिफ अस्लम, राहत फ़तेह अली ख़ान सारकेले गायकांक लेगीत ‘क़’ शुद्ध उच्चारपाक जमना. गोंयांतले आनी भारतांतले कितलेशे गायक उर्दू उतरावळ आशिल्ले बॉलीवुड पदांची अशुद्ध उच्चारण करून वाट लावन उडयतात. पाकिस्ताना परस शुद्ध उर्दू भारतांत आसा. उर्दू ही भारत देशाचीच भास, पाकिस्तानाची न्हय. पाकिस्तान 1947क जाला. उर्दू ताचे पयलींच्यान आसा. उर्दू मुसलमानांची भास आनी हिंदी हिंदूंची भास अशेंय न्हय. भाशेंक धर्म, जात लागना.
आनीक कांय उतरां पळयात जीं आमीं सदांच वापरतात. अरबी उतरां – अजब, अजीब, अफ़वाह, अफ़सर, अमीर, असर, आख़िर, आदत, आदमी, इंतज़ार, इजाज़त, इज़्ज़त, इनक़लाब, इनसान, इनसाफ़, इनाम, इमारत, इलाक़ा, इलाज, इशारा, इश्क़, इस्तीफ़ा, इस्तेमाल, ईमान, उम्र, एलान, एहसास, औरत, क़दम, कमाल, क़यामत, क़सम, कसरत, क़साई, क़सूर, क़ातिल, क़ायदा, क़ायम, किताब, क़िला, क़िस्मत, क़िस्सा, क़ीमत, क़ुरबान, कुरसी, ख़ज़ाना, ख़त, ख़ता, ख़त्म, ख़बर, ख़याल, ख़राब, ख़रीफ़, ख़ातिर, ख़ारिज, ख़ास, ख़िलाफ़, ख़ुफ़िया, ख़ुलासा, ख़ौफ़, ग़द्दार, ग़म, ग़रीब, ग़लत, ग़ायब, ग़ुलाम, ग़ुस्सा, जनाब, ज़माना, ज़रूरत, ज़रूरी, जलसा, जहाज़, ज़ालिम, जासूस, ज़ाहिर, ज़िक्र, ज़िद, ज़िला, जिस्म, ज़ुकाम, जुर्म, ज़्यादा, तजुरबा, तबदील, तमाम, तमाशा, तरक़्क़ी, तरह, तरीक़ा, ताक़त, तूफ़ान, दग़ा, दरजा, दरिया, दवा, दाख़िल, दिमाग़, दुनिया, दौलत, नक़ल, नक़ली, नक़ाब, नक़्शा, नज़र, नतीजा, नशा, नसीब, फ़क़ीर, फ़सल, फ़ायदा, फ़ासला, फ़िक्र, फ़िज़ा, फ़ैसला, फ़ौज, फ़ौरन, बदन, बयान, बहस, बाक़ी, बाद, बिलकुल, मज़बूत, मजबूर, मज़ाक़, मदद, मरज़ी, मरहम, मशहूर, महफ़िल, मामूली, माल, मालिक, मिज़ाज, मुक़दमा, मुक़ाबला, मुक़ाम, मुनाफ़ा, मौक़ा, मौज, मौत, मौसम, लहजा, लायक़, लिफ़ाफ़ा, लिहाज़ा, वकील, वक़्त, वज़न, वतन, शराब, शरारत, शरीफ़, शुरुआत, शुरू, शौक़, सफ़ाई, सबूत, सवाल, सब्र, साफ़, सिर्फ़, सिलसिला, सुबह, सूरत, हमला, हरामी, हवा, हवालात, हाज़मा, हाज़िर, हिम्मत, हिरासत, हिसाब, हौसला।
फ़ारसी उतरां – अदा, अफ़सोस, आईना, आग़ाज़, आज़ाद, आफ़त, आबादी, आमदनी, आरज़ू, आराम, आवाज़, आवारा, आसमान, उम्मीद, कारख़ाना, किनारा, ख़तरनाक, ख़रगोश, ख़रचा, ख़राश, ख़रीदारी, ख़स्ता, ख़ामोश, ख़ुद, ख़ून, ख़ूब, ख़ूबसूरत ख़ुश, ख़ुशबू, ख़्वाब, ख़्वाहिश, ग़ज़ल, गरम, गवाह, गिरफ़्तार, गुज़ारना, गुज़ारिश, गुफ़्तगू, गुलाब, चश्मा, चादर, चिराग़, चेहरा, ज़बरदस्ती, ज़बान, ज़मीन, जल्दबाज़ी, जवाब, जश्न, ज़हर, जादू, जान, ज़िंदगी, ज़िंदा, जिगर, ज़ोर, तनख़्वाह, तबाह, ताज़ा, तीर, तेज़, दंगल, दफ़्तर, दरबार, दर्द, दस्तख़त, दाग़, दाना, दारू, दिल, दीवार, दुकान, देहात, दोस्त, पेशा, पैमाना, बरफ़, बारिश, बारीक, बीमार, मज़दूर, मज़ा, मर्द, मस्त, मस्ती, मुफ़्त, मुरग़ा, मुरग़ी, याद, यार, रफ़्तार, राह, लगाम, लेकिन, वरना, वापस, शकल, शादी, शाम, शोर, सफ़ेद, सब्ज़ी, सरकार, सरदार, सरफ़रोश, सितारा।