बुद्धीमान नट : डॉ. मोहन आगाशे

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

डॉ. आगाशे हांणी नाना फडणवीस सुमार वीस वर्सां वेवसायिक रंगमाचयेर गाजयलो. आठशें वयर प्रयोग जाल्लें हें नाटक परदेशांतूय गाजलें.

कलाकार

सत्यजीत रे हांणी ‘भारतांतलो बुद्धीमान नट’ म्हणून तोखणाय केल्ल्या दिग्गज कलाकारां मदलो एक कलाकार म्हणल्यार डॉ. मोहन आगशे. तांचो जल्म भोर- पुणें हांगां 23 जुलय 1947 वर्सा जालो. 1970 वर्सा तांणी ‘वैजकी आनी शस्त्रक्रिया’ ह्या विशयांत (एमबीबीएस) परिक्षा पास केली. मुखार 1975 त मानसशास्त्रीय वैजकींत (डी.पी.एम.) पदवी  मेळयली. 1978 मोहन आगाशेन एम.डी. मेळयले उपरांत मानसोपचार दोतोर, प्राध्यापक म्हणून काम केलें. खरें म्हणल्यार तांणी ल्हान पिरायेचेर सई परंजपेच्या बाल नाटकांनी अभिनय करपाक सुरवात केली, पूण अभिनयाची तांची खरी वळख कॉलेज काळांत जाली. तांणी पुरुषोत्तम करंडक सर्तींत वांटो घेवन ‘प्रार्थना’ आनी ‘सरहद्द’ ह्यो एकांकीका गाजयल्यो. ताका तांकां फुडें नाटकांत काम करपाचीय संद मेळ्ळी.

1958 वर्सा राज्य नाटक सर्तींत ‘डाकघर’ ह्या नाटकांत तांणी अभिनय केलो, प्रोग्रेसीव्ही ड्रामाटिक असोसिएशन नाटक संघटनेंतल्यान 1968 वर्सा तांणी ‘धन्य मी कृतार्थ मी’ ह्या नाटकान अभिनय केलो. 1970 वर्सा ‘आशी पाखरे येती’ ह्या नाटकाच्या प्रयोगाचे वेळार डॉ. आगाशेंच्या नाकाचेर उजवाडाचें किरण पडलें आनी नाटक पळोवपी जब्बार पटेलाक नाना फडणवीसाचो सोद लागलो. विजय तेंडुलकराल्या ‘घाशीराम कोतवाल’ नाटकांतलें नाना फडणवीस हें पात्र डॉ. मोहन  भितर लिपलां अशें तांकां दिसलें. 

फुडें डॉ. आगाशे हांणी नाना फडणवीस सुमार वीस वर्सां वेवसायिक रंगमाचयेर गाजयलो. आठशें वयर प्रयोग जाल्लें हें नाटक परदेशांतूय गाजलें. पुराय नाट्यशृश्टींतल्या काळांत डॉ. आगाशेंन ‘तीन चोक तेरा’ (1966), ‘दिनूची सासुबाई राधाबाई’ (1968), ‘राजा नाचा गुलाम’ (1969), ‘क्षण झाला वैरी’ (1969), ‘तीन पैशाचा तमाशा ’(1978), ‘बेगम बर्वे’ (1979) ‘सावर रे’ (1999), ‘वासांसी जीर्णांनी’ (2000) ह्या नाटकांनी तांणी अभिनय केला, जाल्यार ‘काटकोन त्रिकोण’ (2010) ह्या नाटकाचें सुमार 250 प्रयोग केल्यात.

रंगभूयेकडेन निश्ठावान आशिल्या डॉ. आगाशेन डॉ. जब्बार पटेल हांणी दिग्दर्शित केल्ल्या ‘सामना’ (1975) ह्या चित्रपटातल्यान  सिनेमा मळार प्रवेश केलो. हातूंत तांणी मारुती कांबळेची ल्हान पूण प्रभावी भुमिका केली. पूण ‘जैत रे जैत’ (1977) ह्या चित्रपटांत आदिवासी नागाचे भुमिकेक लागून तांची सिने कारकीर्द फुल्ली. डॉ. आगाशे हांचो फुडलो म्हत्वाचो चित्रपट ‘सिंहासन’ (1980). बुधाजीराव ह्या राजकी फुडाऱ्याचीय तांची भुमिकाय खाशेंली आशिल्ली. एक होता विदुषक (1992) ह्या चित्रपटांत रागीट सभावाचो हिम्मतराव इनामदार ही भुमिका डॉ. आगशे हांणी सुंदर रितीन केली. ह्या पात्राच्या वृत्तींतलो राग तांणी दोळ्यांच्या अभिव्यक्तींतल्यान उक्तायला. पूण हो राग उक्तावपी आगाशेन ‘कथा दोन  गणपत रावांची’ (1996) ह्या चित्रपटांत आपल्या आंगिक अभिनया वरवीं इश्टागतूय दाखयल्या.

पात्राचीं बारीकसाण, तांचो केल्लो अभ्यास आनी तें करतना आपल्या अभिनया वरवीं प्रेक्षकां मेरेन तीं पावोवपाची तळमळ आशिल्ले डॉ. आगाशे हांणी विंगड विंगड भुमिका केल्यो. तातूंतली एक म्हत्वाची म्हळ्यार ‘देवराय’. हातूंतलो मानसोपचारतज्ञ, जी तांगेल्या वैयक्तीक जिवितांतली भुमिका. ती तांणी बरी सादर केल्या. तर ‘कायद्याच बोला’ ह्या सिनेमांत जुविजाची भुमिका करतना ते तितलेच एकरुप जाल्ले पळोवपाक मेळटा. ‘वळू ’ (2008) हातूंत सरपंच, ‘विहीर’ (2009) हातूंत आजो, ‘देउळ’ (2009) हातूंत आमदार, ‘रीता’ (2011) हातूंत फादर, देउळ बंद (2015), लॉस्ट अँड फाउंड (2016) हातूंत श्रीरंग काका, आनी  कासव (2017) ह्या सिनेमांनी मोहन आगशेच्या अभिनय कौशल्य पळोवपा सारकें आसा.

डॉ. आगाशे हांणी ‘निशांत’ (1976), ‘मंथन’ (1976), ‘भूमिका’ (2977), ‘आक्रोश’ (1980), ‘मशाल’ (1984), ‘मुसाफिर’, ‘महायात्रा’ (1987), ‘रिलीज’ (1988), ‘पतंग’ (1994), ‘मृत्युदंड’ (1997), ‘गुडिया’ (1997), ‘गज गामिनी’ (2000), ‘गंगाजल’ (2003), ‘पाप’ (2003), ‘असंमभव’ (2004), ‘अपहरण’ (2005), ‘रंग दे बसंती’ (2006) अब तक छप्पन 2, (2007) ह्या हिंदी फिल्मांत काम करून  थंयूय आपले खाशेले प्रेक्षकूय तयार केल्यात. भारतांत सत्यजीत राय हाच्या ‘सदगती’ ह्या पयल्या टेलीफिल्मांत मोहन आगाशे हांणी स्मिता पाटील, ओम पुरी, गीता सिद्धार्थ हांचे वांगडा काम केलें.

डॉ. आगाशेंन ल्हान  पडद्याचेर लेगीत काम केलां. ‘पिंपळ पान’, ‘ऑक्टोपस’, ‘अग्निहोत्र’, ‘गुंतता हृदय हे ’, रुद्रम ह्या टिव्ही माळांनी तांणी केल्ल्यो भुमिका सदांच प्रेक्षकांच्या यादीक उरपा सारक्यो.

मराठी आनी हिंदी फिल्म मळार व्यस्त आसून लेगीत डॉ. आगाशेन ‘मॅक्समुलर भवन’ आनी ‘ग्रिप्स थिएटर’ हांच्या जोड पावलान बाल रंगमाचये खातीर जायत्यो कार्यशाळा घडोवन हाडल्यो. तांणी ‘ग्रिप्स’ चळवळीची भारतीय रंगमाचयेक वळख करून दिली, तातूंत बाल नाटकां वेगळेच तरेन सादर केलीं. हे चळवळीचो मुखेल संचालक वोल्फगांग कोल्नेडर हांकां डॉ. आगाशेन  भारतांत हाडलें. हे चळवळीक लागूनच श्रीरंग गोडबोले आनी विभावरी देशपांडे ह्या तरणाट्या नाटककारांनी भुरगीं आनी तरणाट्यां खातीर मातये कडेन आशिल्ल्या संबंद विशीं नाटकां दिलीं.  तीं भुरगीं, शिक्षक आनी पालकां मेरेन पावोवपाचो यत्न डॉ. आगाशेन ह्या  कार्यशाळांतल्यान केलो. 

डॉ. आगाशेंक 2002 वर्सा ‘क्रॉस ऑफ ऑर्डर मेरिट’ आनी मार्च 2004 वर्सा ‘गटे’ पदकां फावो जाल्यांत. जानेवारी 1990 त भारत सरकारान ‘पद्मश्री’ पुरस्कार मेळ्ळा. हाचे भायर 1991  वर्सा नंदीकर पुरस्कार, 1996 वर्सा संगीत नाटक अकादमी, 1998 वर्सा ‘पुणे प्राइड’ अशे खाशेले पुरस्कार मेळ्ळ्यात. बारामतींत जाल्ल्या 93 व्या (2012) नाटक परिशदेचे ते बिनविरोध अध्यक्ष म्हणून वेंचून आयिल्ले. आगशेन वैजकी मळारय उल्लेखनीय वावर केला. राज्यांतल्या मानसीक भलायकी शिक्षण आनी सेवे मदल्या त्रूटींची परिस्थिती पळोवन 1988 वर्सा तांणी सरकाराक प्रकल्प अहवाल सादर केलो. तें मतींत घेवन सरकारान नवे मानसीक भलायकी धोरण आपणायलें आनी ते खातीर तांणी पुण्यांत महाराष्ट्र राज्य मानसीक भलायकी संस्था स्थापन केली. सुरवाते सावन 2005 मेरेन तो हे संस्थेचो संस्थापक संचालक म्हणून काम करताले. 2005 वर्सा ह्या पदा वयल्यान निवृत्त जातकच, कांय काळ महाराष्ट्र सरकाराचे सल्लागार म्हणूनय तांणी काम केलां. एप्रील 1997 ते एप्रील 2002 मेरेन ‘फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया’ हे संस्थेचे ते संचालक आशिल्ले.

1993 वर्सा लातूर भूंयकांपांत बळी पडिल्ल्या लोकां खातीर आगाशेंचो ५ वर्सांचो प्रकल्प हो तांच्या समाजीक वचनबद्धतेची पावती.

ह्या प्रकल्पा खाला तांणी 1000 कुटुंबांचें पुनर्वसन केलां. सैमीक आघाताक लागून मानसीक विघटन जाल्ल्या मनशाच्या मानसीक पुनर्वसनांत डॉ. आगशेचें योगदान मोलादीक आसा.

अभिनयाच्या विचारपूर्वक सादरीकरणान प्रेक्षकांक मोहित करपी एक उत्कृश्ट व्यक्तिमत्व म्हणून डॉ. मोहन आगशे हांकां फिल्म मोगी वळखतात. 

सुदिन वि. कुर्डीकार.