बिबट्याचो संचार

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सोरपांची भिरांत आजुन दिसता, पूण तांचो जो सहवास ल्हानपणांत आनी उपरांतय मेळ्ळो, ताका लागून ती भिरांत बरीच कमी जाली. (आतां मुखार…)

आनंदवनांत आमी खोपींत रावताले. कोण्यांच्या सांगाड्याक माती भरून वण्टींचें ते घर केल्लें. सुरवेक ल्हान आशिल्लें हें घर मागीर पावना जालें. देखून वाडयत गेले. ही खोप कांय वर्सां पयलीं मेरेन, म्हळ्यार म्हजो नातू अर्णव जालो तेन्ना मेरेन आशिल्ली. सामकी हालींच ती मोडली.

ही खोप मातयेची आशिल्ल्यान वारो, मोड आयलें की वण्टींची माती निखळून पडटाली. पावस येतकच तर वणत मोडून आंगार पडटली, असो भंय ताईक दिसतालो. एक फावटीं हांव आनी विकास घरांत खेळताले. ताई घरा कडच्यान मात्शी पयस कपडे धुताली काय आनी कितें तरी काम करताली. एकदम मोडाचो पावस आयलो. वारोय नेटाचो आशिल्लो. ताई आडकुशीक थांबली. पूण असल्या वाऱ्या- पावसांत आमची खोप उरता काय ना, हो भंय तिका दिसतालो. ती उबी आशिल्ली थंयच्यान खोप दिसनासली आनी चलत खोपी मेरेन वचप शक्य नासलें. पावस थोडो कमी जातकच ती धांवतच खोपी कडेन आयली. खोप शाबूत आशिल्ली पूण आमी दोगुय तिका दिसले नात. भिवून तिणें उलो मारतकच आमी खाटी पोंदच्यान भायर सरले. आमकां खाटी पोंदा लिपुन बसप, हें कशें येवजलें कोणाक खबर! पूण परिस्थितीच मनशाक शाणपण शिकयता हें खरें ! त्या उपरांत पावस आयलो की ताई आमकां खाटी पोंदाच लिपयताली.

फुडें 1955- 56 क आनंदवनांत फाटोफाट दोन कॅम्प जाले. थंयचें काम पळोवपाक, मजत करपाक 22 देशांतलें आपवावुरपी आयिल्ले. तीन म्हयने ते सगळे थंय रावले. तेन्ना ताणीं आमकां पक्कीं नळ्यांचीं घरां बांदून दिलीं. पूण ह्या पक्क्या घरां परस आमकां हाचीच खुशालकाय आसली की इतले लोक थंय आयले! थंय भायले कोणच येनासले देखून कोण तरी येवन आमचे बरोबर रावले हाचेंच आमकां खूब अप्रुप दिसलें. तांचे बरोबर खूब खेळपाक मेळटालें, ताका लागून आमी खुशाल आसले.

त्याच वेळार थंय एका बिबट्याचो संचार सुरू जाल्लो. प्रकल्पांत तेन्ना सुणीं आसलीं. उदक पिवपाक म्हण आयिल्ल्या बिबट्यान एक- एक करून चार सुणे फारायले. कुत्रे काबार जातकच तो आतां आपल्या भुरग्यांचेर घुरी घालतलो काय, अशी भिरांत ताईक जाली. रानदुकरय बरेच खेपे आशीकुशीक आसताले. पक्कीं घरां जातकच ही भिरांत पुराय न्ही, पूण थोडी तरी कमी जाली.

भुरगेंपण म्हणलें की लाड आनी आवड- निवड आयलीच. पूण ज्या वातावरणांत हांव आनी विकास वाडलो थंय आई-बाबांल्या प्रेमानच सगळी भूक भागताली. भोंवतणची परिस्थितीच अशी आशिल्ली, की खावपापिवपाच्यो खोडयो आमकां लागल्योनात. भाजी, चपाती, शीत अशें आमचें सादें जेवण आसतालें. आनंदवनांत ज्यो भाजयो जाताल्यो तांचीच भाजी जेवणांत आसताली. शेतांत वांयगी भरपूर आसलीं जाल्यार केन्ना केन्ना दनपारची आनी रातचीय तांचीच भाजी आसताली. शक्यतो भायल्यान कांय विकतें हाडप ना असो बाबांचो नेम आसतालो. ताचें एक मुख्य कारण म्हळ्यार ऐपत ना, हें आसतालें. दुसरें म्हळ्यार कुश्ठरोग्यांनीं पिकयिल्ल्या धान्यांक, भाज्यांक तेन्ना गिरायक नासतालें. हांगां पिकयिल्ल्यो वस्तू घेवन बाबा कुश्ठरोग्यांकच विकूंक धाडटालो. तेन्ना हो म्हाल कोणूच विकतो घेनासलो. कुश्ठरोग हो वशाचो, संसर्गान दुसऱ्याक लागता, हे समजुतीचो लोकांचेर आकांत प्रभाव आशिल्लो. देखून मागीर आपणेंच तें सगळें खावपाक जाय म्हणून आनंदवनांतच ह्यो वस्तू वापरच्यो पडटाल्यो. मागीर जेवणांत वेगळेपण खंयच्यान येतलें ?

ताईक ह्या गजालीचें खूब वायट दिसतालें. आनंदवना खेरीज हेर घरांतल्या भुरग्यांक जें मेळटा तें आपल्या भुरग्यांक मेळना. सादो स आण्यांचो बिस्कुत्यां पुडो तांकां हाडून दिवंक शकना, हाची तिका खंत जाताली. ती स्वता भरपूर खाण- जेवण करपी कुटुंबांतल्यान आयिल्ली. बाबा तर गिरेस्तच आशिल्ले. आपणांक बरें खावपाक मेळ्ळें, कपडे घालपाक मेळ्ळे, आयुश्य उपभोगपाक मेळ्ळें. पूण आतांचें आयुश्य हांवें म्हज्या मर्जेन आपणायलां. म्हज्या भुरग्यांची मात पयलींच्यान सादी सादी इत्सा पुराय जायना, हें तिका भोव वायट दिसतालें. खरें सांगचें तर आमकां केन्नाच तशें दिसलेंना. आमकां राना भायलें जगच खबर नाशिल्ल्यान तें दिसतलें तरी कशें?

एकदां मात कांय वेगळें खावपाचो प्रसंग आयलो! प्रकल्पांतल्या कोन्सुलतोरींत (दवाखान्यांत) काम करपी जळगांवची एक बायल आशिल्ली. तिका तिच्या कुळाराच्यान कड्डण येतालें. एकदां आमी ती रावता थंय गेले तेन्ना तुरीच्या दाळीचें वन्न खालें. तो मेरेन हो पदार्थ आमकां खबरच नाशिल्लो. मुगाची दाळ सवाय म्हणून वन्न करपाक आई तीच वापरताली. हें वेगळें वरण मात आमकां खूब आवडलें. मागीर जायते फावटीं तें खावपाक आमच्यो त्या बायलेच्या घरा फेरयो जाताल्यो. बाबा- ताईन आपले इत्सेन हें जिवीत आनी त्या वांगडा भोव कठीण जिवन पद्दत स्वीकारिल्ली देखून एखादो पदार्थ आवडलो म्हण खंयच्यान तरी विकतो हाडलो, अशें घडप शक्यच नाशिल्लें. तशे पयशेच कोणा कडेन नाशिल्ले. मात फुडें कोरगांवकार ट्रस्टावतीन बाबांक देडशें रुपये मानधन सुरू जालें. तेन्ना थोडे पयशे हातांत येवपाक लागले. पूण प्रकल्पाचो खर्चय इतलो आसलो की मजा-चैन करपाक ते पयशे केन्नाच वापरलेनात.

आमच्या शिक्षणाची गजाल अजापाचीच म्हणपाची. विकासाक शाळेंत घालपाचें बाबांन थारायलें, तेन्ना तो साडेचार- पांच वर्सांचो आसतलो. वरोड्याकच ‘मालवीय स्कूल’ म्हण म्युनिसिपालिटीची शाळा आशिल्ली. विकास शाळेंत वतलो आनी हांव एकटो पडटलो, म्हणून बाबांन शिक्षकांक विनवणी केली, की हाकाय ताच्या वर्गांत बसपाक दियात. थंयच्या बोढाले गुरूजीक बाबां खातीर खूब प्रेम आनी आदर आसलो. देखून ताणीं म्हाकाय शाळेंत घेतलो. पिरायेन सामको ल्हान आशिल्ल्यान वर्गांत कितें शिकयतात तें म्हाका कळनासलें. जायतेंदां हांव वर्गांत न्हिदील्लोच आसतालों. तरीय हांवें पयलेची परिक्षा दिली. गुरूजीन फकाणांनी बाबांक विचाल्लें,” घालया हाकाय दुसरेंत ?” बाबान ‘हय’ म्हणलें. मागीर तेन्नाच्यान फुडें विकास आनी हांव एकाच वर्गांत उरले.

बोढाले गुरूजी आमकां चवथी मेरेन शिकोवपाक आसले. आमचेर आशिल्ल्या मायेक लागून केन्ना केन्ना ते आमच्या घराय येवन शिकयताले. आमच्या खातीर ताणीं चड कश्ट घेतले. फुडेंय हेमलकशाक तांचें येवप- वचप चालूच उरलें. तांचो सभावय सामको अबोल. ‘कसो आसा प्रकाश? तुजो खूब अभिमान दिसता. तुका पळोवचो अशें दिसलें म्हण आयलों,’ इतलेंच तांचें उलोवप. इतलें सांगप आनी चलपा लागप, अशी तांची पद्दत. तांकां आमच्या सगळ्यांचें खूब कवतुक.

एकाच वर्गांत आशिल्ल्यान हांव आनी विकास अशी जोडीच तयार जाली. शाळेंत आनी शाळे भायर आमी दोगुच वांगडा आसताले. देखून शाळेंत वचपाक लागले तरी आमचें एकटेंपण कमी जालेंना. तेन्ना बाबां विशीं सगळ्यांक हळू हळू कळपाक लागिल्लें. आमच्या आंगार दोनच जांव पूण धड कपडे आसताले. बाकीचीं भुरगीं शेतकारांचीं, शेत कामेऱ्यांचीं आशिल्लीं. सामकी गरीब दशेंतलीं. ताका लागून तांच्या मुखार आमीच बरे, अशी परिस्थिती आशिल्ली. आमच्या सादेपणाक लागून तीं आमचे कडेन मेळून- मिसळून आसतालीं, फटकून वागनासलीं पूण आमचे कडेन इश्टागतय करनासलीं.

विकास आनी म्हज्या सभावांत मात् पयलीं सावन खूब फरक . तो खूब उलोवपी आनी हांव केन्नाय अदींमदीं उलोवपी. ताकालागून ल्हानपणांपासून तो म्हजेकडेन उलयता वा हेरांकडेन उलयता आनी हांव आयकतां, अशेंच चलतालें. दुसरी गजाल म्हळ्यार, विकासाक नीटनिटायसाण, कपडे हांची खूब आवड. आनंदवनांत आसतना आमी खादीच वापरताले. बरेचदां बाबांचे बानयन पिनून ताई आमकां बानयन शिंवताली. हांव आजुनय खादीच वापरतां. विकासान खूब उपरांत आनंदवनांत पावरलुमाचेर तयार जावपी कपडे वापरपाक सुरवात केली. कपडे कशेय आसूं, हांव ते फकत घालून मेकळो जातालों. हो मात् वीज नाशिल्ली तरी कोळशांच्या फेर्रान त्या साद्याच कपड्यांक फेर्र मारतालो आनी घालतालो. असो सभावांत फरक आशिल्लो तरी बाबांचो आमचेर इतलो प्रभाव आसलो की आमचीं ध्येयां एकच उल्लीं.

(मुखार चलता)

प्रकाशवाटो (मूळ लेखक  : डॉ. प्रकाश  आमटे)

देविदास गजानन नायक 

98505 35051