बरोवप्यांच्यो अडचणीं पयसायल्यार भाशे मळार क्रांती

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

नवे बरोवपी कशे तयार करप?  कोणें तयार करप? वा तांकां सोदून कशे काडप? हांव अशें म्हणटा, बरोवपी नासतनां भास फाटीं पडटा.  हे खातीर ह्या प्रस्नांक जाप सोदूंक यत्न जावंक जाय.

हांव सदां कोंकणी बरोवप्यांच्या संपर्कांत आसतां. नव्या बरपां विशीं वो साहित्या विशीं चर्चा जातना कांय बरोवपी आपल्यो अडचणी फुडें घालतात. नवे बरोवपी म्हणटकच तांचो व्हडलो हुस्को आनी आवंडो नवें पुस्तक काडपाचो आसता. अशा वेळार ते प्रस्नांच्या दोंगराक फुडो करतात.  तेन्नां खरेंच तांकां मार्गदर्शन जाय आसता. पळेवंक गेल्यार आमच्या जेश्ठ बरोवप्यांनी हें काम हातांत घेवंक जाय. हेराल्द दिसाळ्याच्या आस्थापनान म्हाका एक संद दिल्या दर आयतारा ‘कोंकणी दायज’ हें साताळें पान हॅराल्द पत्रांत छापून हाडूंक.  तें रोमी लिपींत आसलें जाल्यार पासून आमी कांय नागरींतल्या बरोवप्यांचो तांतूंत आस्पाव करतात. ते शिवाय दाल्गादो कोंकणी अकादेमीच्या पुस्तकांचें आनी तांच्या ‘गोंयचो पर्मळ’ नेमाळ्याचें हांव संपादन करतां हाचोय अणभव म्हजे गांठीक आसा. आमच्या कांय इश्टांचीं नागरींतल्या पुस्तकांचें संपादन करपाचीय म्हाका संद मेळटा.  हातूंतल्यान बरोवप्यांच्यो अडचणी म्हजे मुखार येतात, तांचेर भासाभास करून साहित्याच्या मळार क्रांती घडोवपाचे नदरेन एक साहित्यीक नदर दवरून हांव फुडें वतां.

बरोवप म्हळ्यार कितें?

बरोवप म्हळ्यार मनशाचे भाशेचें प्रतिनिधित्व करपाची करणी. मनशाचें ऍक्शन, अभिव्यक्ती, विचार, हावभाव, स्थिती, आदी गजाली सांगपाची प्रक्रिया म्हळ्यार बरोवप. हें दाखोवपा खातीर भाशेचीं उतरां वापरतात, तीं कोशांतलीं जावं-येतात वा उतरावळींतलीं जावं-येतात. तेच बराबर गरज आसता ती वाक्यरचणेची. वाक्यरचणूक म्हळ्यार बरपाचें आंग, तें दाखोवपा खातीर जीं चिन्नां वापरतात वो जें खुणां वरवीं दिसता, ते खातीर तयार केल्ल्या नेमांक धरून वापरिल्ल्या उतरां-खेळाक बरोवप म्हणूंक जाता. बरयल्ली भास आनी उलयल्ली भास हातूंत फरक नक्कीच आसता, तीं ते भाशेचीं खाशेलेपणां म्हणचीं पडटलीं.  कित्याक उलयतनां भास बदलता, तिचे शैलीक वा ती खयंच ना शिकिल्ल्या मनशांक लागून.  जशीं उतरां आयलीं, तीं घळणुकेंत गेलीं. बरयतनां प्रमाण रीत सांबाळपाचो यत्न जाता. बरयल्लें उतर सगळ्यां खातीर आसता, म्हणून बरोवप प्रमाण रितीक धरून जावंक जाय हातूंत दुमत आसूंक जायनां. 

कितेंय बरयलें म्हणटच तें वाचप जाताच.  तर बरप आनी वाचप हाचो इल्लो संबंध समजून घेवंया.  बरप आनी वाचप हे विशीं इंग्लीश भाशेंत एक बरी व्याख्या दिल्या.  व्याख्या म्हळ्यार परिभाशा.  बरोवप म्हळ्यार तंत्रिका मानसशास्त्रीय (neuropsychological) आनी शरिरीक प्रक्रियांचो आस्पाव आशिल्ली संज्ञानात्मक (cognitive) आनी समाजीक क्रिया.  हे करणेचो  परिणाम म्हळ्यार बरप वो मजकूर (text). हें बरप खंयतरी भौतीक रितीन कोरांततात, बरयतात वा डिजीटल रितीन प्रतिनिधीक रुपान केल्ले एके भशेन चिन्नांची माळ आसता. हो मजकूर कोण तरी मागीर वाचून दाखयता त्या मनशाक वाचपी म्हणटात. 

बरोवपाची मोख कितें?

कांय बरोवपी स्वताची उमेद भागोवंक बरयतात जाल्यार कांय बरोवपी आपलो एक संदेश दिवंचे खातीर बरयतात वा दुसऱ्यान वाच्चें हे खातीर बरयतात, पयस आशिल्ल्या मनशाक एक गजाल सांगूंक जाय म्हण बरयतात.  बरयले शिवाय ती गजाल दुसऱ्या मेरेन पावोवंक आवघड आसता. आतां मोबायल आसात, तातूंत ती रिकॉर्ड करून धाडुंयेता पूण बरयल्लें चड प्रभावीत आसता. आयकतनां जायत्यो गजाली नदरे आड जातात, बरयल्ल्यो समजूंक बऱ्यो लागतात. एक संकेत दिवपाचो आसत जाल्यार तो तकट्याचेर वो कागदाचेर बरोवन  दवरुंयेता, अश्या जायत्या कारणां खातीर बरपाक चड म्हत्व आसता. 

वयर म्हणलां ते भशेन बरोवप फॉर्मल आनी इनफॉर्मल आसता.  देखून तें सांठोवन दवरूंक जाय.  जायते बरोवपी आदीं पत्राचेर वो नेमाळ्याचेर बरयतात आनी तें सांठोवन दवरतात.  मागीर तें पुस्तक रुपान उजवाडा येता.  तर सांठोवन दवरप ही बरोवप्या मुखार व्हड आडखळ आसता.  आतां कंप्युवटर आयल्यात.  आदीं हातान बरयताले वा टायपरायटराचेर  बरयताले.  तें सांठोवप कितलें अवघड आशिल्लें?  दवरपाक जागो नासतालो. वाळटी वाट पळेवन आसताली, आनी घड्ये आजुनूय थोड्यांक वाळटी-मुयो सतायतात आसतल्यो.  ह्या कामांक पासियेंस जाय.  आतां कंप्युवटर आसुनूय जायत्या जणां कडें आपलें बरयल्लें साहित्या सांठोवंक जायनां. 

आमी म्हणटले, आयची पिळगी  कंप्युवटर फ्रॅन्डली आसा, पूण ती पिळगी भाशे कडें खंय आसा?  आयचीं तरनाटीं कोंकणी उलोवंक लजतात वा तांकां इंग्लीश उलोवंक व्हडपण दिसता.  तीं कोंकणी वाचीनांत आनी जीं वाचतात त्या जायत्या जणांक कंप्युवटर हाताळूंक जमनां. 

हें सगळें आयकले उपरांत प्रस्न येता, बरोवपी कोण?  जाप सोंपी, जो बरयता तो बरोवपी. तो कितें बरयता? कित्याक बरयता? कोणा खातीर बरयता? हे सगळे मुद्दे म्हत्वाचे पूण बरोवपी म्हण थारले उपरांत.  ताणें सृजनशील साहित्य बरोवंकूच जाय अशें नां, ताणें एक चीट पासून बरयली जाल्यार तो बरोवपी थारता.  म्हण साहित्य बरोवपी हाचो जागो वेगळो आसता.  तर्कीक नदरेन, साहित्य बरयता तोच बरोवपी. 

बरप करतनां अडचण

बरोवप करपाचो हेतू जावन आसा लोकजाग्रृताय करप, समाजांत उपराशिल्ले प्रस्न भौसाचे नदरे मुखार हाडप, ते शिवाय कथा, कविता, कादंबरी रचून आपली उमेद भागोवप, पुस्तकां छापप आनी निमाणे कडें एका पुरस्काराची आशा धरप वा भोवमान मेळवप.  बरी गजाल पुण इतले वयर उडी मारूंक तयारी करूंक नाका? 

आमी शेत रोयतात. शेतांत बीं घालें म्हण पीक जायनां. आदीं माती तयार करूंक जाय.  मातयेक सारें घालूंक जाय, बीं किल्लतकच ताची कुयदाद घेवंक जाय, नडणी काडूंक जाय. सारें मारूंक जाय.  तेन्नांच बरें पीक फावो जाता. शेतकार-भाशेंत बरे पिकेक ‘गोल्डन शिव्स’ म्हणटात. हीं ‘गोल्डन शिव्स’  म्हळ्यार आमचे पुरस्कार. ही प्रक्रिया आमच्या लेखनांत वापरली जाल्यार आमच्याय वांट्याक तीं केन्नां तरी येतलीं. तीं सगळ्यां खातीर आसतात, मात आमी मुळा थावन तयारी केली जाल्यार बरप करतनां येतात त्यो अडचणी येवंच्यो नांत.

प्रमाण रीत वापरपाची मोटी अडचण

साहित्य निर्मिती करूंक मुखेलपणान उबी रावता ती भाशेची प्रमाण रीत. आदले कांय बरोवपी आपलें बरप जाता तितलें निटायेर आसतलें हाची काळजी घेताले.  ही काळजी म्हळ्यार कितें?  बरोवन जातकच स्वता वाचप, एक पावटीं, समाधान जालें नां जाल्यार दोन पावटीं, तीन पावटीं आनी कितलेच पावटीं वाचीत रावप. म्हाका वेळ नां, संपादकाची तारीख जायत आयली म्हणलें म्हण जायनां, वेळ काडूंक जाय आनी आपलें बरप निटायेर आसा अशी स्वतान तरी खात्री करूंक जाय. जितले पावटीं वाचता, तितले पावटी बरप निवळ जायत वता आनी केन्नां-केन्नां पर्जळटा लेगीत.  उपरांत कितें उरलां तें संपादक जाग्यार घालता.

जेश्ठ बरोवप्यांचो आधार

एके रातींत कोण बरोवपी जायनां.  तेच बराबर अणभवा विणें ताच्या वावराक सुफळाय मेळनां. आपूण ज्या बरोवप्याक वळखता, ताचो इल्लो आधार घेतलो जाल्यार कोणाक ल्हानपण येना.  खरें म्हळ्यार जायत्या बरोवप्यांची ही अडचण, ते दुसऱ्या कडें आधार मागूंक तयार आसनांत. दुसरी अडचण म्हळ्यार थोड्या बरोवप्यांक आपली चूक दाखयल्ली नाका आसता.  आपणाक जर फुडें वचूंक जाय, जाल्यार सुरवातेच्या काळाक इल्ली लज पासून भोगची पडली म्हण जेश्ठ बरोवप्यां फुड्यांत वचूंक फाटीं रावूंक फावनां.  तातूंतल्यान जें कितें शिकता तें सासणाक उरता. आतां हें बरोवप्याचेर धरिल्लें आसा, आपली अडचण आपणें पयस करची वा आपलें बरप खंयचे स्थितीर सांबाळचें तें. 

ज्येश्ठ बरोवपी जाचें आजून एकूय पुस्तक येवंक नां

आमचे मदें जायते बरोवपी आसात, कांय जण उतार पिराये कडें पावल्यात, तांचें आजुनूय एक पासून पुस्तक नां.  वयर उल्लेख केला ते परीं, तांची व्हडली अडचण म्हणटात ती कंप्युवटर मॅनेजमॅन्ट. ह्या वयार ते कंप्युवटर केन्नां शिकतले?  टायप करूंक शिकले जाल्यार पासून आपलें बरप स्टोर करप, रिट्रीव करप, एमेल करप सगळ्यांकूच जमनां.  ताणीं आपल्या भुरग्यां कडल्यान तरी आधार घेवंयेता.  पूण ते करीनांत. अश्या कारणांक लागून जायते बरोवपी आपलें एक पासून पुस्तक काडीनासतनां आसात. 

पुस्तकां छापून खंय विकपाचीं?

बरोवप्यांक मोटो प्रस्न पडटा तो, आपलें पुस्तक छापून जातच विक्रेक खंय दवरपाचें? खंयचीं सरकारी खातीं पुस्तकां घेतात? तांचे मेरेन कशें वचपाचें?  गोंयांत कितलीं अशीं दुकानां आसात जीं कोंकणी पुस्तकां दवरतात. हे खातीर विपणन रणनिती (marketing strategy) जाय. आमेरिकेचो वेवसायीक कार्यकारी (business executive) आनी लेखक जय अब्राहाम अशें म्हण्टा, “तुमची कंपनी वो तुमचीं उत्पादनां न्हय तर फायदो विकात.  लोक वौशिश्टां (features) न्हय तर रिजल्ट विकते घेतात.” सरकारी संस्थांनी बरोवप्यांचीं पुस्तकां विकतीं घेवपाच्यो येवजणो सदळ दवरूंक जाय आनी चड आनी चड बरोवपी निर्माण जावंक पुस्तकां विकतीं घेवन प्रोत्साहन दिवंक जाय. तेन्नां घडये ही अडचण पयस जावंयेता.

लिप्यांतर / अणकार करून स्वताक कितें फायदो?

साहित्याचें लिप्यांतर वा अणकार करप ही एक बरी येवजण आनी भाशेचे नदरेन हें एक व्हडलें उदरगतीचें पावल, पूण हे येवजणेक ‘टेकर्स’ म्हळ्यार घेवपी नांत वा सरकारी संस्था ह्या येवजण्यांचो लाव घेवंक प्रोत्साहन दिनांत जाल्यार खबर नां.  कोंकणी ही एक खेरीद भास जी पांच लिपिंनी बरयतात.  देखून सगळ्या लिपिंचें दिवप-घेवप करूंक सरकारान लिप्यांतर येवजणेक फाटबळ दिवंक जाय.  तेच बराबर अणकाराकूय प्रोत्साहन दिवंक जाय.  एके भाशेंत जितलें चड साहित्य, तितली भास गिरेस्त आसता हें सरकारानूय वळखूंक जाय. लिप्यांतर वा अणकारांतल्यान भाशेची खूब उदरगत जाता तेन्नां असल्या पुस्तकांक आयज मेरेन गोयांत (कों.भा.मं. अणकार पुरस्कार सोडून) खंयच पुरस्कार नांत, ते पुरस्कारूय स्थापन करपाची गरज दिसून येता, पुरस्कारा खातीर तरी कोण लिप्यांतर वा अणकार करूंक फुडें सरतलो.

इंग्लीश बरोवपी कोंकणी बरोवंक सोदतात तेन्नां…

जायते इंग्लीश बरोवपी कोंकणी मोगी आसात. ते कोंकणींतल्यान बरोवंक सोदतात पूण तांची अडचण, ते इंग्लीशींतल्यान चिंतून कोंकणी बरोवंक वतात आनी वाक्यरचणे कडें गोंदळाक सांपडटात.  इंगलीश उतरांचो अर्थ कोशा कडें सोदतात आनी कांय पावटीं चुकीचें उतर घेतात. उतरांचो संदर्भ खबर नासतनां कोशांतलें उतर घेतलें जाल्यार घडये चुकीचो अर्थ लागपाचो खूब संभव आसता. हे खातीर असल्या बरोवप्यां खातीर खास कार्यशाळा घडोवन हाडूंक जाय. आनी त्यो कार्यशाळा मेजक्या बरोवप्यांक करूंक जाय, तेन्नां कांय गजाली ‘वन टू वन’ रुपान, स्पश्ट्पणान तांचे तकलेंत घालूंक सोंपेपण येतलें. 

बरोवप्यांच्यो अडचणी घेतनां आमी कोंकणीच्या दुसऱ्या लिपीं कडें कशे तरेन पळेतात? रोमी आनी नागरी लिपींत चडशे गोंयकार बरयतात, हाचो अर्थ गोंया भायर बरोवपी नांत?  भारता भायर बरोवपी नांत? आसात, घड्ये आमी तांचे मेरेन पावनांत.  मागीर तांची अडचण उरता ती प्रमाण रितीची.  जे विदेशांत आसात, ते आदली कोंकणी वापरतात, ती चलनां?  चलता पूण आयच्या बदलत्या काळांत आधुनीक कोंकणी नेमाळ्यांनी वापरतात, तिचे कडें ते स्पर्धा करूंक कमी पडटात अशें चिंतून तेच फाटीं रावतात.  ह्या खातीरूय गोंय भायल्या बरोवप्यांक प्रोत्साहन दिवंक, ऑनलायन कार्यशाळा मांडून हाडपूय तितलेंच गरजेचें. कोणें करप हो वेगळो प्रस्न, गरज भागूंक जाय.

बरोवप्यांनी एकामेकाचें वाचूंक जाय

आमची वाचपाची संवय चडूच मोडल्या.  जितलें तूं वाचता तितली तुजी उजळणी जाता.  दुसरो कसो विचार करता हें जाणवता, ताचे विचार तुजे तकलेंत येतात आनी तुज्या विचारां कडें एक नवो संघर्श तयार जाता.  त्या संघर्शांतल्यान तुज्याय विचारांक धार फुट्टा आनी नवो अविश्कार घडून येता.  एके बाल्देंत उदक भरतां-भरतां तांतूंत जर चिकलाचें उदक भरसले, जाल्यार उदक नवें भरता तशें चिकलाचें उदक भायर पडून तातूंत निवळ उदक भरोंक लागता.  तशें आमचें मन, जितले नवे विचार तातूंत घालता, तितले पोरणे विचार नां जातात आनी मन नवें जाता. एक बरोवपी जेन्नां दुसऱ्याचें वाचता तेन्नां त्या बरोवप्यान केल्ले चुकी रोखड्यो सांपडटात, हांगाच तुज्या बरपाचें सुधारप जाता.  तुजें मन ताच्यो चुकी काडपाचें आसनां, पुण त्यो तुका सहज दिसतात. हें तुज्या निरिक्षणाचें जैत थारता.  वाचप फकत कोंकणी भाशेंतलें न्हय तर दुसऱ्या भासांतलें पासून जावंक जाय.

तटस्थ अडचणी

बरोवपाच्या मळार क्रांती हाडटले जाल्यार, कांय अश्यो अडचणी आसात ज्यो बरोवप्यांच्यो म्हणच्यो काय संस्थांच्यो म्हणच्यो हें  कळनां. तरी नियाळुंया. नवे बरोवपी कशे तयार करप?  कोणें तयार करप? वा तांकां सोदून कशे काडप? हांव अशें म्हणटा, बरोवपी नासतनां भास फाटीं पडटा.  हे खातीर ह्या प्रस्नांक जाप सोदूंक यत्न जावंक जाय.

वयर उल्लेख केला, कोंकणी भाशेक उणेंच पांच लिपी आसात.  कोंकणी साहित्य एके लिपींतल्यान दुसरे लिपींत व्हरपी आमचे कडें बरोवपी सामक्या कमी प्रमाणांत आसात. एक बरो कथाकार जातलो, बरो कवी वा निबंदकार जातलो, अशें थारायल्ले खूब कमी बरोवपी आसात. आमचे कडें कांय बरोवपी सोडले जाल्यार अमूक विशयाचेर बरोवपी नांत. ही अडचण पयस जावंक जाय. बरोवप्यांनी आपलें क्षेत्र निवडूंक जाय आनी ताचेर प्रभूत्व मेळपासून अभ्यास करीत रावूंक जाय. त्या विशयांत जाता तितलें साहित्य निर्माण करीत रावूंक जाय. स्वता खातीर विकासाची ‘टायमलायन’ थारावंक जाय.  एक लेख बरयलो म्हणटच दुसरे केन्नां तयार जातलो?  एक पुस्तक बरयलें, दुसरें केन्नां येतलें? हाचेर भर दिल्यारूच अडचणी पयस जावंक शकतात आनी अडचणींचेर मात येवंक शकता.

कांय ज्येश्ठ बरोवपी कोंकणी भास काबार जावपाची भिरांत उलोवन दाखयतात.  तांकां अशें कित्याक दिसता तें खबर नां.  म्हाका तरी दिसता, कोंकणी केन्नांच काबार जावंची नां. कित्याक ती आतां देवघरांतल्यान शिक्षण घरांत पावल्या. के.जी. तें पी.जी. मेरेन शिक्षण कोंकणींतल्यान आसा. सवका-सवका सरकार ती नोकऱ्यां खातीर लागू करूंक लागला, भायले अधिकारी येतात तांकां कोंकणी शिकूंक सक्तिचें करूंक पावलां पडपाक लागल्यांत. हें सगळ्या क्षेत्रांत म्हळ्यार राजभास कायदो लागू जातकच कोंकणी सक्तिची जातली, तेन्नां गोंयकारांनी कोंकणी शिकपाची तयारी दवरूंक जाय. हे खातीर कोंकणी बरोवप्यांची जबाबदारी वाडटली.

सोंपयतनां… 

कोंकणी मळार क्राती घडोवन हाडचे खातीर बरोवप्यांच्या अडचणींची एक सुटसुटीत गांथण तुमचे मुखार दवरतां.  एक बरोवपी बरोवंक सुरवात करता तेन्नां ताचे मुखार मोटी अडचण म्हणटात ती ताचो अणभव आनी आत्मविस्वास. आपलें बरप छापून येतलें काय नां हाची ताका खात्री नासता.  एक पावटीं छापून येतच तो खुशाल जाता खरो, पूण आत्मविस्वास वाडनां. मागीर तो त्याच क्षेत्रांत रावूंक सोदता.  कवीता बरयली जाल्यार तो फकत कवीताच बरयत रावता. आपलें बरप खंय छापूंक दिवंचें ही अडचण ताचे मुखार रावता.  सगळेच संपादक ताचें बरप छापून हाडचे नांत, मागीर तो निराश जाता.  आपलें कोण छापून हाडटलो अश्या संपादप्याक तो सोदूंक लागता.  ताचे प्रगतींत खंड पडटा.  मुखार, एक पावटीं नेमान बरोवंक लागलो म्हणटच आपलें पुस्तक कोण छापतलो?  कोण उजवाडायतलो?  प्रुफ-रिडींग कोण करतलो?  गरज दिसल्यार तें कोण निवळायतलो, हे सारके प्रस्न ताका सतायतात.  देवा दयेन कोण तरी मेळ्ळो जाल्यार ताचें नशीब उजवाडलें म्हणपाचें. नां जाल्यार जायते आमचे बरोवपी एकूय पुस्तक काडीनासतनां देवाधीन जाल्यात आनी आजून जायते जण उतार पिरायेर पावल्यात.   ही कोणाची अडचण?

निमाणो प्रस्न, आतां मांडल्यात त्यो आनी हेर, बरोवप्यांच्यो अडचणी कोणें सोडोवपाच्यो? कोंकणी साहित्यीक मळार क्रांती घडून येवंक जाय जाल्यार बरोवप्यांच्या ह्या अडचणींचेर गंभीरतायेन विचार जावंकूच जाय.

— 

– विन्सी क्वाद्रूस, 

राय, साश्ट, 

 ९८२२५८७४९८