भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कोंकणी वाठारांत जेन्ना गणपती पुजपाक हाडटात त्या वेळार तांचेर पावसाळीं फुळां हुमकळायतात. तवशें, हजारबिजें, घोसाळें, कांगळां, कंवडळां हुमकळायतात. नाल्ल, सुपारेचें शिपटें हुमकळायतात. सैमाचो सांगात देवाक सामको आवडटा. बरे कार्यावळीक आंब्याचीं पानां आसल्या बगर जायना. आंब्याचो ताळो सदांच जाय. लग्न आसूं, मूंज आसूं, सत्यनारायण आसूं, घरभरवणी आसूं, उदकशांत आसूं, ऋतुशांत आसूं, आंब्याचीं पाचवीं पाचवीं पानां जायच. सैमाचो आशिर्वाद आसुंकूच जाय. आंब्याचें झाड म्हणल्यार प्रेम आनी पावित्र्य, माधुर्य आनी मांगल्य!
कोंकणी वाठारांत ‘नवान्न पुनव’ आसता. त्या दिसा दरार शेतांतल्या धान्याचें तोरण लायतात. भाताचीं कणसां, नाचण्याचीं कणसां, रोजां, आंब्याचीं पानां ह्या सगळ्याचें तोरण गुंथतात. त्या तोरणाक ‘नवें’ अशें म्हणटात. इंदोराक राजवाड्याच्या दारार गांव आनी खसखस हांचीं पिकां दाखयल्यांत. जनावरां-शेवणीं, झाडां-पेडां हांकां जीव आसा. तातूंतल्यान चैतन्य दिसता. तांकां जल्म- मरण आसा ह्या खातीर तांकां सूख-दुख्खय आसा अशें आमी समजतात. पूण भारतीय संस्कृताय हाच्याय फुडें गेल्ली आसात.
‘शिळासप्तमी’ ह्या दिसा घरांतले चुलीची पुजा करतात. त्या दिसा घरांतले चुलींक विसव. आदल्या दिसाचें शेळें त्या दिसा खावपाचें. वर्सभर ती मातयेची वा फातरांची चूल आमच्या खातीर तापत आसता. एक दीस तरी उपकारपणान तिची याद करुया. ह्या शिळासप्तमीत ती चूल बरी सारयतात, तिका लेपोड काडटात. मागीर एक ल्हानसो आंब्याचो रोंपो ते चुलींत लायतात. तापिल्ले चुलीक आंब्याची शितलकाय. मातयेच्या निर्जीव चुली बद्दल कितली ही उपकारपणाची देख! शिळासप्तमी सारकीच दिव्यांची उमास. जो दिवो आपल्या खातीर जळटा, काळखांत उजवाड दिता, काळो जाता, त्या दिव्याक उपकारणा दाखोवपाचो हो दीस. उजवाड इतलें पवित्र आनी कितें आसा? सूर्य, उजो हांचें भारतीय संस्कृतायेंत खूब व्हडपण आसा. उजवाड दिवपी दिव्याचे उपकार कशे मानप? सदां सांजेच्या वेळार दिवो लायतगीर त्या उजवाडाक आमी नमस्कार करताच. दिव्याक नमस्कार करून आमी त्या उजवाडांत आशिल्ले एकामेकांक नमस्कार करता. सांजेच्या वेळार ‘दिव्या दिव्या दिपत्कार’ म्हणटात. पूण वर्सांतल्यान एका थारावीक दिसा त्या दिव्याक उपकार मानपाक दवरला. त्या दिसा दिव्यांची पुजा, दिव्यांचें म्हत्व.
हातांतल्यान आयदन सकयल पडलें नाजाल्यार आयदनाक आयदन आपटलें तर रोखडेंच त्या आयदनाक हात लावन ताचो तो नाद बंद करतात. तें आयदन रडटा अशी आमची भावना. त्या दुख्खी आयदनाक वगी करपाक जाय. त्या आयदनाची वेदना वळखूंक जाय. अशे तरेन ही प्रेमान भरिल्ली भारतीय संस्कृताय आसा.
नागपंचमीच्या दिसा त्या तेजस्वी, धगधगीत, नितळ आनी बंधनांत रावपी नागाचीय आमी पुजा करता. नाग रानांतच रावता. पूण पावसाच्या दिसांची ताचें घर उदकान भरता आनी ह्या खातीर तो तुमच्या घराचे भितोडेक येता. खीणभर आलाशिरो मागपी तो एक सोयरोच आसा. ताका रानांतच रावपाक आवडटा. ताका पावित्र्य आवडटा, नितळसाण आवडटा आनीक बरो वासय आवडटा. तो फुलांनी रावता, हात्या कडेन वता आनी चंदनाक वेटोळें घालता. चड करून नाग कोणाक चाबना पूण चाबलो जाल्यार मात मरणच. नाग सेताची राखण करता. हुंदीर शेताक लागचो न्ही, धान्य हुंदरानी खावचें न्ही हाची जतनाय नाग गेता. नागाचो हो एक उपकारच म्हणपाचो. अश्या नागाक नागपंचमीक पुजपाचें. ताच्या रोयणी कडेन वचून ताका ल्हायो आनी दूद खावपाक घालपाचें. विशाची सर्पांकय बरेपणान पळोवपाचें भारतीय संस्कृताय शिकयता.
फुडें चालू…
मूळ लेखकः साने गुरुजी,
अणकारः पांडुरंग नाडकर्णी
पांडुरंग नाडकर्णी
9326139252
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
