प्रस्न- जापां मदीं घुस्पल्लो ‘गोंयची भूंय’ कवितां झेलो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आपले एके मुलाखतींत झुंपा लाहिरी उलोवन दाखयता, “तुंवें अमुकूच भशेन वावरूंक जाय, दुसरो सांगता तें आयकूंक जाय, दुसऱ्यां खातीर वावरूंक जाय, हें म्हाका आवडना. बरोवप म्हळ्यार म्हज्यो भावना उगत्यो करपाची एक वाट, हें हांव जाणां.”

कुडचडेंचो एडवीन फेर्नांदीस कविता मळाचेर पर्जळूंक लागला. ताच्यो कविता रोमी आनी नागरी लिपींनी वाचूंक मेळटात.  आयजवेर हेर पुस्तकां बराबर ताचे तीन कवितां झेले उजवाडा आयल्यात, तातूंतल्या ‘गोंयची भूंय’ ह्या कविता झेल्याचेर एक धांवती नदर. ताच्यो कविता म्हळ्यार साहित्य मळाक स्फुर्तिदायक देणगी. हें पुस्तक मायली पब्लिकेशन हे संस्थेन उजवाडायलां जाल्यार ताका दाल्गादो कोंकणी आकादमीचे पिकावळ येवजणेचो पालव लाभला. 104 पानांच्या ह्या पुस्तकांत 80 कवितांचो आस्पाव आसा आनी ताचें  मोल फक्त 120 रूपया आसा. ताचें सुंदर कव्हर विली गोयस हाणें पिंतारलां आनी तें बरोवप्यान आंज बोडव्याक भेटयलां.

‘गोंयची भूंय’ ह्या कविता झेल्यांतल्या कवितांचे विशय तुका आनी म्हाका भावपा सारके आसात.  ते जरी वेग-वेगळे आसले, जाल्यार पासून ते चालते आसात. आमचे जिणेंत जशे चडाव- उतार आसतात, तशेच आपल्या शब्द- खेळांत एडविनान चडाव- उतार दाखयल्यात. ताका देवाचो खूब मोग आसा हें ताच्या करण्यांतल्यान दिसताच, तेच बराबर ताच्या कवितांतल्यानूय झळकता.  ह्या पुस्तकांत एडवीन देवाक उलो मारता, देवा कडें उलयता, देवा कडें भोगसणें मागता, ताची भेट घेता, ताचे कडें इश्टागत करता.  एके कवितेंत तो देवाचेर शिणूय करता.  हे तरेन ताणें कितल्योच कविता देवाच्या नांवान रचल्यात, हाचे वेल्यान ताच्या काळजांत देवाची भक्ती आनी नातें दिश्टी पडटा.

मनीस देवाची रचणा, ते रचणेंत देवान सगळे गूण घाल्यात खरे, पूण मनीस ते स्वार्थी नदरेन वापरता.  म्हणून एडवीनान रचल्यात तसल्यो कविता जल्मांक येतात.  मनशाचो मोग, राग, घात, चिंतनां, गर्व, शीण, अत्याचार, भूक, विस्वास, शक्ती हे सारक्यो भावना व्यक्त करपी कविता हातूंत आसात.  मनीस पातकाचो गुलाम हेंय कवी दाखयता.  ताच्या जिवितांतलीं उणेपणां, काळोख, अमृत, वीख, पातक, आंकवारपणा वेलें जिवीत, फुटकें जिवीत, लग्नीक जिवीत, लग्ना संबंधीं प्रस्न, घोव- बायलेचें दुखणें,  आवय, आवयचे कश्ट, पोटाची भूक, भुरग्याचें देणें हे सारके गंभीर विशय आशिल्ल्यो कविता वाचतल्याक स्वता भितरली किंव जागयले बगर रावना. ह्या पुस्तकांतल्यो कांय  कविता काळजाक हात घालपी आसात.

एडविनान सैमाचेरूय कविता रचल्यात, तांचोय ह्या पुस्तकांत आस्वाद घेवंक मेळटा.  सैमाची आपत्ती, बुडटी, तारवट्यांचें जिवीत, गुलाब, गुलाबाचे कांटे, पाचवें तण, सुखी जमीन, पावस ह्या विशयां वेल्यो कविता सैमाचें दर्शन घडयतात.  फॉर्मालिनाचेरूय कविता घडोवंक कवी विसरूंक नां. टिचेर तुजी याद येता, कोंकणी भास आनी गोंयची भूंय ह्यो एडविनाच्या पुस्तकांत आस्पाविल्ल्यो खास कविता.

जेन्नां एडविनाची कविता दोळ्यां मुखार रावता तेन्नां ही कीट कांय प्रमाणांत सवका पूण प्रभावी रितीन मुखार गेल्ली वाचूंक मेळटा. भारतीय कवी आनी नाटककार रवीन्द्रनाथ टागोर सांगतात, “दर्याफुड्यांत रावून ताका पळेत रावलो म्हण तुज्यान ताका पार करूंक जायना.” दर्या पळेवंक सोबीत आनी सुंदर आसता. ताची तोखणाय करपूय सोंपें पूण दर्याच्या पोटांत वचून ताचे विशीं सांगप जितलें कठीण तितलेंच कविता रचप. मनांत उतरां आयलीं म्हण तीं कागदार देंवोवन कविता रचत पूण खऱ्या कविता- रसिकान ती कविता म्हणूंक जाय, ताका ती भावूंक  जाय, ताका ती आवडूंक जाय. म्हणजेच कवितेंत काव्य आसूंक जाय. एडविनाच्यो बऱ्योच कविता काव्यमय आनी संवेदनशील आसात.  ताणें कवितांच्या णव- रसांचो आस्वाद घेतिल्ल्याचें जाणवता.

कवितेची बांदावळ, शब्द-खेळ, शृंगार, अलंकार, अंतरमनाची ऊब, आदी गूण कवीन आपल्या कवितांनी घालून त्यो गिरेस्त केल्यात, वाचनीय केल्यात. बंगाली जोडप्याक जल्मल्लें आनी अमेरिकेंत वाडिल्लें झुंपा लाहिरी जिका ‘नायट ईन द ऑर्डर ऑफ मेरीट ऑफ इतालियान रिपब्लीक’ हो सन्मान फावो जाल्लें, आपले एके मुलाखतींत उलोवन दाखयता, “तुंवें अमुकूच भशेन वावरूंक जाय, दुसरो सांगता तें आयकूंक जाय, दुसऱ्यां खातीर वावरूंक जाय, हें म्हाका आवडना. बरोवप म्हळ्यार म्हज्यो भावना उगत्यो करपाची एक वाट, हें हांव जाणां.” कोणूय माचियेर रावून कितेंय सांगूं, व्यक्ती- स्वातंत्र्य कोणाच्यान चोरून व्हरूं नज आनी कविता घडोवप हें ताचें उत्तम उदाहरण जावन आसा. एडवीनान ज्युस्त हाचेर बोट दवरून कविता रचणेकडें लक्ष वेधलां.

एडविनाच्यो कविता वाचतना, खंय तरी तंत्रीक चुकी उरल्यात, शब्दांची मांडावळ आनीक बरी करुं येताली, आनीक अलंकार घालुं येताले अशें जाणवलें, पूण ताच्या कवितांनी आशिल्ल्या आकर्शक विशयांनी तांचेर मात केल्या. त्यो आमकां सैमाच्या पोशांत पावयतात. मनीसपणाच्या अशक्ततायांतल्यान वरधानाचे तेंगशेर व्हरतात. केंब्रिजांतले पेंबरो कॉलेजिचो प्रॉफेसर थॉमस ग्रेय म्हणटा ते भशेन एडविनाक “कविता म्हळ्यार विचार जे उस्कार घेतात आनी उतरां जीं लासतात.” एक दीस एडविनाचेय विचार कोंकणी कविता मळाचेर पर्जळटले अशी म्हाका आस्त आसा. ताणें आपल्या कवितांनी जे आविश्कार, भावना, घडणुको, वर्णनां केल्यांत, तीं ताचे कविते वेल्या प्रभुत्वाची गवायकी दितात. ताणें गोंयचे भुंये वेले प्रस्न मुखार हाडल्यात आनी तांच्यो जापो सोदूंक तो कळवळटा. जें सुर्या पळेवंक शकना,  तें कवी पळेता अशें म्हणटात, ही तांक एडविना भितर आसा, हें सिद्ध जाता.

इंग्लीश कवी विलियम वर्ड्सवर्थान सांगून दवरलां, “कविता ही खडेगांट भावनांची सभावीक झर आसा.  शांतिकायेंत स्मरण केल्ल्या भावनां पासून ती आपलें मूळ घेता.” दोन कवितां झेले स्वता रचिल्ल्यान आनी दूसऱ्यांचें वाचन केल्ल्यान एडविनाचें मन उजवाडिल्लें आसाच, तेच बराबर ताचें स्मरण करपाचें कामूय चालू जाल्लें आसा. ह्या स्मरणा वरवीं तो कवितेच्या मुळाक पावतलो हांतूंत दुभाव ना.  

रोमी कोंकणींतली कविता आयज उंच-उंच भरारी मारीत आसा. तांकां उणाक लेखचे परस मुखेल प्रवाहांत हाडून साहित्य अकादेमीच्या दालनांत पावोवपाची जबाबबदारी आमची आसा. हे खातीर रोमी बरोवप्यांनी आपल्या मना प्रमाणें उंचल्या दर्ज्याचें साहित्य रुजोवंचें आनी कोंकणी सरस्पतीक गिरेस्त करूंक वावुरचें. हें करतना मराठींतली एक म्हण्णी याद जाता, ‘ऐकावे जनांचे करावे मनांचे’ म्हळ्यार सगळ्यांचें आयकूंचें आनी आपल्या मना प्रमाणें करचें.’

‘गोंयची भूंय’ हो विचार- भावनांनी भरिल्लो प्रस्न- जापांचो कवितां झेलो सगळ्यांनी वाच्चो. कितें तरी वेगळें वाचिल्ल्याचें तुमकां समाधान जातलें. 

– विन्सी क्वाद्रूस,

9822587498