भांगरभूंय | प्रतिनिधी
लेखाचो दावोसचे अर्थशास्त्रीय बसके कडेन जरी सरळ सबंद ना तरी लेखाचो विशय, प्रदुशण, ताचेर भासाभास गीता गोपीनाथ हिगेल्या उतरां खातीर थंय जाली आनी ताचेर थोडें येवजप तुमचे कडेन येवपाक जाय. फाटल्या लेखांत प्रदुशण कमी करपाक लोकवस्ती पसरून दवरप येवजण आयिल्ली. हाका सरकारची इत्सा आसत जाल्यार व्हड येस मेळोवपाक येता. कशें तें पळोवया.
अशे अधिकृत जालां आनी चिंबला गांवच्या लोकांचे ताचेर आंदोलनय जालां तें म्हणल्यारर गोंयचें सरकार प्रशासन स्तंभ उबारून सरकारी कार्यालयां थंय व्हरपाचें आसा. तो उबारपाचो प्रयत्न पणजे लागच्या चिंबल गांवांत सरकारान केलो. खरें तर सरकारी कार्यालयां एका जाग्यार हाडप ही बरी येवजण. आयचे परिस्थितींत चड नोकऱ्यो सरकार दिता. ताचे खातीर हो प्रशासन स्तंभ कमी लोकवस्तीच्या जाग्यार म्हणल्यार धारबांदोडा वा सांगें सारक्या तालुक्यांनी व्हेल्यार लोकवस्ती पसरपाक खूब मजत जातली. पणजे, ताच्या लागींच्या गांवांची वस्ती उणी जातली. असोच यत्न मडगांव, वास्को, फोंडें आनी म्हापशांत करपाक येता. आयज जे सरकारी कर्मचारी वयर बरयलेल्या शारांत वा लागीच्या गांवांत रावतात तांकां तांगेलीं कार्यालयां आसा थंय वच्चें पडटलें.
दुसरे म्हणल्यार जांकां सरकार कार्यालयांनी दिसाआड काम उरता तेय तांगेले बस्तान थंय हालयतले. आयचे घडयेक धारबांदोडें वा सांगें तालुके हांगां व्हड उदरगत जाल्ली ना; ही गजाल खरी. थंय बरे रस्ते, नामनेच्यो शिक्षणसंस्था वा मल्टिस्पेशलिटी हॉस्पिटलां नात. पूण जेन्ना वस्ती वाडटली तशी उदरगत वाडटली, आनी ताचे खातीर सरकार आनी लोकांनी इत्सा दाखोवन मजत करूंक जाय. थोडो प्रतिवाद सरकारी इम्प्रेगादां कडल्यान येतलो कित्याक तर तांकां बरे बशिल्लें बस्तान हालोवपाक पडटलें. पूण ताका इलाज ना, सरकारी नोकरी मेळोवपाक जर तांणी लटापटी केल्ल्यो तर ती तिगोवन दवरपा खातीर थोडें मोल तांकां दिवचें पडटलें. सरकार चलोवपाक लागीं विमानतळ, बोटीचे बंदर आसपाची गरज ना. ताचे खातीर जाय तो वांठार आनी काम करपी लोकां खातीर गरजेच्यो वस्तू आनी वास्तू, वांठार व्हड प्रमाणांत धारबांदोडें वा सांगें तालुक्यांनी आसात. वस्तू आनी वास्तूची वेवस्था करची पडटली. आयज काल सरकार तिसरो जिल्हो करून लोकांची सरकारी कामां बेगीन निपटावपाक सोदता. ताचे खातीर प्रशासन स्तंब जर गोंयचे मागसार भागांत हालयलो तर प्रदुशण कमी करपाचे दृष्टीन आनी गोंयभर उदरगत वाडोवपाचे दृष्टीन उपेग जातलो.
ही गजाल जाली लोकवस्ती पसरपाची. मात प्रदुशण खूब तरेन वाडटा. तें हवेंत, उदक आनी जमनींतय जाता. ताचेर खोलायेन विचार करचो पडटलो. एक गजालीचो आमी उगडास दवरूंक जाय तो म्हणल्यारर मानेस्त गीता गोपिनाथचीं उत्तरां ‘आमच्या देशांत सतरा लाख लोक प्रदुशणाक लागून मरतात आनी हो आकडो देशांत वर्सांत जितलीं मरणां जातात ताचे प्रतिशती अठरा आंकडो व्हड आनी हाचेर सरकाराक हॉस्पिटलां, दोतोर आनी वखदांचेर जितलो खर्च येता तोय खूब असतलो. हाचेर नामनेचो डॉक्टर अभय बंग हाचें हालीच प्रसिद्ध जाल्या ‘आरोग्य स्वराज्य’ ह्या पुस्तकांत म्हणलां, ‘आयची भलायकी वेवस्था दुयेंसां बरी करपाचेर पयशे खर्च करता, पूण दुयेंसां जावचीं न्ही हाची कांयच येवजण करना.’ ताणें तो प्रॅक्टीस करता ते गडचिरोली हे महाराष्ट्र राज्याचे मागसार जिल्ह्यात धा लाख शिश्यगणांची फौज उबी केल्या, जी रोग जावंचो न्ही हाचे खातीर लोकां मदीं वचून काम करता; आनी ताचो एक जाणवपा सारको दृश्य परिणाम म्हणल्यार मरणां त्या जिल्ह्यात प्रतिशत सोळाचेर देंवल्यांत.
हवेंतलें प्रदुशण हाका व्हड निमित्त रस्त्यार धांवपी गाडयो, कारखानेय करतात पूण तांचेर सरकारचे नियंत्रण बरे भशेन आसा.
आयज गोंयांत लोकां परस गाडयो चड जाल्यात; आनी ताका लागून प्रदुशण जाता. हाचें मुखेल निमित्त भौशीक येरादारी वेवस्था गरजेपरस कमी; आनी जी आसा ती गरजे परस म्हारग. हेर मुखेल देश जंय प्रदुशण कमी आसा थंय ही वेवस्था कशी आसा ताची खबर सरकारा कडेन आसतली, आसूंक जाय. ती म्हायती आनी आमगेली गरज हाची सांगड घालून प्रयत्न केल्यार हो प्रस्न सुटूंक जाय. ना जाल्यार आयज देशाची राजधानी दिल्लींत जें जाता तें थोडे तेपान गोंयकारांक सोसूंक पडटलें, आनी ताचो एक वायट परिणाम गोंयचो आयचो मुखेल वेवसाय पर्यटन हाचेर जातलो आनी खण वेवसाय बंद जातकर जे वित्तीय संकश्ट गोंयचेर आयले ते परतून जाणवूंक शकता.
दुसरें म्हणल्यार उदकांतलें प्रदुशण. हाचे विशीं कितें बरोवप तेंच समजना. पर्यावरणा खातीर वावुरपी भोमानेस्त राजेंद्र केरकार तांच्या लेखांत म्हणटा, ‘जलस्रोत नश्ट जावपाक दिनाकात, नाजाल्यार फुडल्या तेपार ताचें व्हड मोल आमकां दिवचें पडटलें.’ उदक म्हणल्यारर जीवन. उदकाचे स्रोत आशिल्ल्या वाठारांनी लोकांची वस्ती वाडत वता हें पूर्वापार सत्य. हाचे वेल्यान जीवसृश्टीचे उदरगतीक उदकाचें म्हत्व कितें तें समजून येता. मात आयचे घडये ताचो कोयर उडोवपाचें आयदन असो उपेग करपाची प्रवृत्ती वाडत गेल्या. घसघशे आशिल्या वाठारांनी पार्टी आनी मागीर जाल्लो कोयर थंय उदकांत सोडप हें ताचें एक दिसपा सारखी परिस्थिती. ताचो आनी एक दृश्य परिणाम म्हणल्यार तरेकवार तरेची दुयेंसां. दुशित उदकांत जळारां, किमसां, तरेकवार जंतजिवाणू जल्म घेतात आनी ते मनशांक दुयेंत करतात. हाचेर उपाय म्हणल्यारर लोक आनी लोकांनी निवडून दिल्ले सरकार दोगांयनीय एकठांय जावन कारवाय करप. गोंयच्या शारांनी- घरघरांनी कोयर व्हरपाचें काम बरेबशेन सुरू जालां. मात हेर गांवानी, जे जाग्यार पंचायत आसा थंय ते कांय नेमान जाता अशें दिसना, सरकार तांकां कोयर एकठांय करपाक अनुदान दिता. तरीपूण गांवच्या रस्त्याचेर कोयराचो राशी दिसतात हें सत्य गोंयकार नाकारूंक शकनात.
उदका परस जमनीचेर प्रदुशण चड भंयाकृत, पयलींच शेतजमीन उणी जायत गेल्या ताचीं कारणां सांगपाची हो जागो न्ही. मात एक गोश्ट खरी ती म्हणल्यारर प्रदुशीत जाल्ली जमीन शेत करपाक आडखळीची. जितलो पयसो शेत रोवपाक लागता तितलें उत्पन घेतले हाचो विस्वास शेतकन्यांक उरुंकना गांवांगांवांनी लोकांनी शेत करपाचे सोडलां. हालीं नाल्लाच्या मोलांत वाडपाक लागला. निश्कर्श ताचेर पडिल्लो रोग आनी ताचे खातीर उणें जाल्लें नाल्लाचें पीक. जेन्ना पिकावळ उणी जायत वता तेत्रा समजुपाचे ते समाजाची वाटचाल अधोगतीचे वटेन सुरू जाल्या. खावपाचीं तोंडां आनी शेतीची पिकावळ हांची मेळामेळ जालीना जाल्यार ताचो वाय। परिणाम देशाचे अर्थवेवस्थेचेर पडटा. आनी हाची जितली जापसालदारकी प्रदुशण करतल्यांची तितली ती उणी करपाचो अधिकार जांचे कडेन आसा तांची.
आयचे संदर्भात प्रदुशण हो विशय सरकार आनी समाजान भौशीक दृष्टीन घेवन ताची गळ्यांत घांट बांदूक जाय. तो आमगेले नजरे मुखार हाडपाचो प्रयत्न केलो हाचे खातीर मानेस्त
गीता गोपीनाथ हांचे उपकार आमी मानता तितले उणे.
दीपक पाणंदीकार
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
