पेडण्याचा सामारां:पेडणेचे बोलयेंतली प्रभावी साहित्यीक अभिव्यक्ती

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

अद्वैत चंद्रकांत साळगांवकार हांणी बरयल्ल्या पेडण्याचा सामारां ह्या पुस्तकाक 2024 ह्या वर्साचो केंद्रीय साहित्य अकादमीचो युवा साहित्य पुरस्कार हालींच जाहीर जालो. म्हज्या सयत दरेका पेडणेकाराक, कोंकणी मनशाक आनी गोंयकाराक ताचो सार्थ अभिमान दिसलो. पेडण्याचा सामारां हें पुस्तक 2023 वर्सा संजना प्रकाशना वतीन उजवाडाक आयलां. पेडणें म्हालांतल्या लेखकां भितर कोशकार श्रीपाद देसाय, श्याम पै, उदय देशप्रभू , प्रकाश तळावणेकार, शशिकांत पुनाजी, अवधूत कुडतरकार, दादू मांद्रेकार, संतोश महाले, प्रितेश परसाई, मिलिंद म्हामल हांणी कोंकणी साहित्याच्या मळार खूब म्हत्वाचें योगदान दिलां आनी आज हे वळरेंत लेखक अद्वैत साळगांवकार हांणी पेडणें म्हालांतली ही साहित्यीक परंपरा मुखार व्हेल्या आनी साहित्य अकादमीच्या पुरस्काराच्या रुपान कोंकणी भाशेच्या पेडणे बोलयेंतल्या साहित्याक एक म्हत्वाची सुवात फावो करून दिल्या.
पेडण्याचा सामारां ह्या निबंद संग्रहांत लेखक अद्वैत साळगांवकार ग्रामीण जिणेंतल्या स्वता घेतिल्ल्या अणभवांचे एक पडबिंब वाचकां मुखार उबें करता. ह्या पुस्तका विशीं भाशीक नदरेंतल्यान आस्पावपी कांय खाशेलेपणा ह्या लेखांतल्यान सादर करतां.
पेडणें म्हालाक गिरेस्त सांस्कृतीक आनी भाशीक परंपरा लाभल्या. पेडणें म्हालाची व्हडवीक सांगताना आनी खास करुन जांका अशें दिसता आनी जे विचारतात “कितें आसा तुमच्या पेडणें म्हालांत?” तांकां तांच्या प्रस्नाची जाप लेखक सुरवातेच्या पानारुच दितना बरयता “आमच्या पेडण्यांत फजावाचा सामारां आसा, कुयटाचे पोळे आसत,पावलां कणकणी गाळयो आसत आनी जिवाक जीव दिवपी मनीसपण आसा. पेडण्याचा सामारां ही पेडणेची एक खाणा जेवणा वयल्यान तयार जाल्ली वळख आसा.सामारां हो जिनस गरम मसाल्यापासून तयार करतात. आदीं लोक गरम मसाल्याकूच ह्या म्हालांत सामार म्हणटालें अशें जाणकार सांगतात. पेडणें म्हालांत तरा तरांचे सामारें करताले. तें फजावाचें (हरसाण्याचो एक प्रकार), कुयटाचे, वटाण्याचे अशें तरातरांचे सामारे तयार जातालें. आयज हें उतर लेखक शशिकांत पुनाजी (सामारा सागोती-निबंद संग्रह), लेखक अद्वैत साळगांवकार (पेडण्याचां सामारां) हांच्या पुस्तकांच्या माध्यमांतल्यान तें पुराय गोंयभर आनी राष्ट्रीय पांवड्यार मान्यताय मेळोवपाक पावलें आनी एका तरेन ह्या उतराचें जतन करप, सांबाळ करप शक्य जालें.
ह्या पुस्तकांतल्या वेगवेगळ्या आशय विशय संपन्न निबंदांतल्यान लेखक अद्वैत साळगांवकार कोंकणी भाशेच्या पेडणें बोलयेच्या आदारान प्रभावीपणान आपणालें अणभव विश्व उक्तें करता आनी प्रत्येक वाचकाक आपल्या ह्या अणभव विश्वाचो एक भाग,एक वांटो करता.
ह्या निबंद संग्रहांत ग्रामीण जीण आनी ह्या ग्रामीण जिणेचो अविभाज्य घटक आशिल्ल्या संस्कृतायेचे एक खोलायेन दर्शन घडटा. ह्या पुस्तकांत गांवगिऱ्या जिणेचे वेगवेगळे घटक खूब प्रभावी रितीन लेखकान मांडल्यात. ह्या कांय घटकांचेर ह्या लेखाच्या आदारान हांव उजवाड घालपाचो यत्न करतां.
पेडणें म्हालांत जर आमी वचत जाल्यार आमकां पावला कणकणी एका एका जाग्याक एक खाशेले नांव दिल्लें दिसता.अशीच कांय नांवां ह्या पुस्तकांत पळोवपाक मेळटात. देखीक रायचो व्हाळ, खराडो, वयला भाट, सकयला भाट, भुताच्या व्हळान, सावर भाटलां, गारफानी, मळार, काज-याकडे, घोलान. लोकांनी त्या त्या जाग्यांच्या एकाद्या लक्षांत येवपी गजाली वयल्यान हीं नांवां दवरल्यांत. दरेका शेताक लेगीत ह्या म्हालांत आपली अशी खाशेलीं नांवां आसात.
म्हणी, ओंपारी, वाकप्रचार ही लोकभाशेची खरी तांक वा बळगें आसता. ह्या लोकसाहित्याचो आदार घेवन सर्वसामान्य लोक एकामेकांक शिटाकायतात, सादूर करतात, थोमणेय मारतात आनी चुकूय दाखोवन दितात. हें पेडणें म्हालांत घोळपी लोकसाहित्य कोंकणी भाशेच्या पेडणे बोलयेची खरी तांक आसा. ही तांक लेखक अद्वैत साळगांवकार आपल्या ह्या निबंद संग्रहांतल्यान समर्थपणान दाखोवन दितात. तांच्या पुस्तकांत आयिल्लें कांय बोली भाशेंतलें वाकप्रचार खूब कितें सांगतात.देखीक सामसूम जालां (सगळें ओगी जावप), तोंडार शिरां मारल्यान तर मारल्यान (वेवस्थीत तोंड धुवन येवप),फाटी फुडें बघाप ना (कसलोच दुसरो विचार करप ना).
पेडण्याचा सामारां ह्या पुस्तकाचो उतरांवळीच्या नदरेंतल्यान विचार केलो जाल्यार कोंकणी भाशेच्या पेडणे बोलयेंत घोळपी कांय खाशेल्या उतरांचो लेखक वापर करता. देखीक चेडू (चली), झील (पूत), कोम्यास जाला (सुरु जालें), गोनाळलो (आबूज जालो), दचाकलो (आंग काडप), बाळगीत इलय (सांबाळ्ळा), हडे- तडे बगता (हांगा थंय पळयता), गोरुं कुतांमता (अस्वस्थ जावप), गोनते (जुटाचो साक) तलाग (गांवठी कोंबडेचे मध्यम आकाराचें पील).
ह्या पुस्तका भितर रवत, जायत, वचत, गावतत, आसत, होयो (जाय) अशी क्रियापदांचीय बोली रुपां दिसतात.
ग्रामीण जिणेच्या संस्कृताये भितर पारंपारीक वेवसायांक खूब म्हत्वाची सुवात आसा.आज जर आमी गांवांनी वचत जाल्यार कितलेशेंच पारंपारीक वेवसाय आज ना जाल्ल्याचे दिसून येता.वाडपी उद्योगीकरण, आधुनिकीकरण, शिक्षीत तरणाट्यानी नोकरेचो पर्याय आपणावप, गांवातल्या लोकांनी वेगवेगळ्या कारणांक लागून शारानी वचून स्थायीक जावप आनी हेर जायत्या कारणांक लागून ग्रामीण वाठारांतल्या पारंपारीक वेव्हसायांचेर हावळ आयल्या. हातूंत मुखेलपणान शेती वेवसायाचो आस्पाव जाता जो एका काळार लोकांच्या पोटा पाणयाचे मुखेल अशें साधन आशिल्लें. शेती वेवसाया बरोबरुच हेर पारंपारीक वेव्हसाय जशें बेळांचो वेवसाय, केंस कापणीचो वेवसाय, गंवडेपणाचो वेवसाय आनी हेर कितलेशेच वेवसाय ना जाल्ल्याचे वा तांचे प्रमाण उणे जाल्ल्याचे दिसून येता. अश्या पारंपारीक वेवसाया वांगडाच तांकां जोडून आशिल्ली उतरावळ लेगीत ना जावपाचे वाटेर आसा.ती तिगोवन दवरप एक व्हड आव्हान आसा आनी हीच खंत लक्षांत घेवन लेखक ह्या पुस्तकांत शेती, काजी ह्या पारंपारीक वेव्हसाया संदर्भांतली खाशेली उतरावळ ह्या निबंद संग्रहांतल्या कांय निबंदांतल्यान आमचे मेरेन पावयता. देखीक आडवा घालाप, आडवांची पेणकां बांदाप,पेणकांचा उडया तयार कराप,बैलांची मळणी जी आदी जाताली तेच तरेन शेती वेव्हसायाचे वेगवेगळे प्रकार सर्द, वांयगण, शेळ, खाजन, मिरसांगो, नांगरणेचे प्रकार उबी, आडवीं, उबीं मेळवान, उमन, एकवडी, शेतांत येवपी नडणेची वेगवेगळी नांवां जशी लजरी, धोणी, कराड, करपिल, तुपकाटी अश्या वेगवेगळ्या आंगातल्यान शेती वेव्हसायाचो विचार ह्या निबंद संग्रहांतल्यान जालां.
खाणा जेवण हे लेगीत आमच्या संस्कृतायेचो एक म्हत्वाचो भाग आसा. आयच्या फास्ट फुडाच्या युगांत कितल्याश्याच पारंपारीक खाणा जेवणांचेर हावळ आयिल्ली दिसता. ह्या पुस्तकांत पेडणेच्या खाणा जेवणांतलो सुवादीक परमळ आनी अस्सल गांवठी रुच कांय खाणां जेवणाच्या उतरावळींतल्यान लेखक वाचकांमेरेन पावयता. देखीक उकड्या तांदळाची पेज आनी तेचे वांगडा खळातल्या तोराची शीर, कवटांची आमलेट (तांतयाची आमलेट), मेथयाची पेज, कोम्याची सागोती, नासण्याची भाकरी, चवळेचा ,फजावांचा (हरसांडे), डबडबीत सामारां, घावण आनी मटण, गोड गवान (गोड पोळे), जात्रेक मेळपी खाणा देखीक खाजा,साखरेच्यो बावल्यो,हालवो,चिरमुल्याचे लाडू. उत्सवाची खाशेली खाणा जेवणां जशें शिरवळ्यो, खतखता अश्या वेगवेगळ्या खाणा जेवणाचे दर्शन ह्या निबंद संग्रहांतल्यान जाता.
लोकतत्वां ही लेगीत संस्कृतायेक जोडून येतात. अशीं कांय तत्वां जी समाजांत मान्य केल्यात,आपणायल्य़ात तांचोय दिश्टावो ह्या पुस्तकांत कांय देखींतल्यान घडटा. लेखक बरयतात “तीन दोळ्यांची कट्टी नजार लागांक जायना म्हणान गोरवांच्या गळ्यांत बांदली”, “काजींच्या वेवसायाक सुरवात करचें पयली देवाचो मान देवाक दिलो”, “गांवठी वखद भुरग्यांक आयतार ना जाल्यार बुधवार दिसाच दिवप” अशी कांय लोकतत्वां,कांय समज ,कांय श्रध्दा ह्या निबंद संग्रहांतल्यान मांडिल्ल्यो पळोवपाक मेळटात तेच बरोबर कांय पारंपारीक घरगुती उपचार जें लोक गांवानी आजुनूय करतात तांचोय थोडो उल्लेख ह्या निबंद संग्रहांत आयलां.देखीक सोरो कुसोवन तेतुंत वखदी पाळां मुळां घालून पोटांत चावता,वळता ,दुखता जाल्यार तो थोडो घेवप जातुंत पोट दुखपाचे बंद जाता,आनी ख-यानीच जर आमी पळयलें जाल्यार गांवांत रावपी लोक शारांतल्या लोकांवरी रोकडेच दोतोरां कडेन धांवनात कारण ह्या गांवठी उपायांचो गूण तांच्या अणभवी नदरेन खोलायेन निरखिल्लो आसता.
हें पुस्तक ग्रामीण जिवनाच्या हेर घटकांचोय सोद घेता हातुंत पारंपारीक घरांची बांदावळ जातूंत रांदचीकूड, मागीलदार (घराचे फाटलें वटेन), फुडलां दार, खिडकी, सोपो, वोटो, बांक अशें वेगवेगळ्या घराच्या बांदावळीचोय लेखक उल्लेख करता तेच बरोबर फुलां फळांच्या नांवांचीय एक जंत्री लेखक ह्या पुस्तकांतल्यान आमच्या मुखार मांडटा. देखीक फुलांची नांवां-सोनिया, डालया, चटकचांदणी, जाइ- जुई, शेंवती, मोगरी, गुलाब, सोनटक्को, कंवटचाफो, नागचांफो, केगाद, रतन आबोली, गोणी रोजां आनी फळां जशीं हसोळी, काटेबोरा, फातरफडी. संस्कृतायेची हेर आयामा जशीं गाराणीं, दिश्ट काडप, वाडवाळ हांचोय उल्लेख ह्या निबंद संग्रहांत जाल्लो पळोवपाक मेळटा.
लेखक अद्वैत साळगांवकार पेडणें म्हालाच्या संस्कृतायेचे वेगवेगळ्या आंगांतल्यान वाचकांक खूब प्रभावी रितीन दर्शन घडयता.लेखक गोपिनाथ गांवस ह्या पुस्तकाच्या प्रस्तावनेंत बरयतात “वाचतां वाचतां तुमच्याय गांवांतलें मातयेचो सुरमट घमघम अचळय येवंक लागतलो”. दरेका वाचकाक हो निबंद संग्रह आपल्या गांवाची याद करुन दिले बगर रावचो ना.
कोंकणी भाशेच्या पेडणेच्या बोलयेंतली गिरेस्तकाय लेखकान वापरिल्ल्या वेगवेगळ्या भाशीक आंगांतल्यान दिसता.अशेंच तरेन जेन्ना एकाद्या वाठाराची बोली मौकीक आनी लिखीत अश्या दोनाय रुपानी समर्थपणान घोऴटली तेन्नाच तिचे कडेन आशिल्ल्या सामर्थ्याचो आनी भाशीक तांकीचो एक दिश्टावो घडपाक पावतलो.पेडण्याचा सामारां ह्या पुस्तकांत हो प्रयत्न केलां हातुंत दुबाव ना. पेडण्याचा सामारां ह्या पुस्तकाक साहित्य अकादमीचो युवा साहित्य पुरस्कार फावो जाल्ल्यान ही ह्या वांठारांत रावपी जण एकल्या खातीर अभिमानाची गजाल आसा. 2024 वर्साचो साहित्य अकादमी पुरस्कार फावो जाल्लें लेखक अद्वैत साळगांवकार आनी लेखिका हर्षा शेटये (बाल साहित्य) हांका ह्या लेखाच्या माध्यमांतल्यान परबीं भेटयतां.

प्रा. प्रियांका सीताराम परब
सरकारी महाविद्यालय, पेडणें