पुरस्कार मेळटकच मनीस बदलता?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

ऱ्हस्व, दीर्घ घेवन बसल्यार आमी पुस्तक काडूंक पावतात? म्हाका कितें सांगूंक जाय हें वाचकांक कळ्ळ्यार पुरो. म्हज्या पुस्तकाक पुरस्कार मेळ्ळो की पुस्तक काडिल्ल्याचें सार्थक जालें. व्याकरणाचें आयज कोणाकूच पडूंक ना रे पापया. 

“हॅलो, हांव xxx उलयतां. वळखलो? याद आसा? तुवें म्हजे कादंबरेचेर शुद्धलेखनाचे संस्कार केल्ले पळय ते म्हजे कादंबरेक राष्ट्रीय पुरस्कार फावो जाला. आतांच म्हाका दिल्लीच्यान फोन आयिल्लो. सगल्यांत पयलीं तुका फोन केला.”

“जावं, तुज्या पयल्याच पुस्तकाक पुरस्कार मेळ्ळो आनी तोवूयबी राष्ट्रीय हें आयकून खूब बरें दिसलें.”

“सहज मेळूंक ना तो. सॅटिंग करचें पडलें. फिल्डींग लावची पडली. तुका सांगतां, तशें केले बगर पुरस्कार मेळना.”

“जावं, बॅटिंग, सॅटिंग वा फिल्डींग कितेंय लावूं, पुरस्कार मेळ्ळो हें म्हत्वाचें. हांगा लोक कितलींशींच पुस्तकां काडटात, कितलीशीच साहित्य सेवा करतात, तांकां केन्नाच कसलोच पुरस्कार मेळना.”

“बरें तर मेळटां तुका. मागीर उलोवया.” अशें म्हणून ताणें फोन दवरलो.

कशें आनी कित्याक म्हणून कोण जाणां, मनाक एक वेगळेंच समाधानशें मेळ्ळें. हांवें केल्ल्या कामाचें सार्थक जालें अशें कितेंशें दिसलें. पूण दुसरे वटेन पुरस्कारा खातीर सॅटिंग करचें पडटा, फिल्डींग लावची पडटा हें आयकून वायटूय दिसलें. 

योगायोगान म्हणात वा कर्मधर्मसंयोगान म्हणात आपणाक राष्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळा म्हणून म्हाका फोन करपी तो मनीस रोखडोच म्हाका एका पुस्तक लोकार्पण सुवाळ्याक मेळळो. सामक्या मुखा वयल्या अतिमहनीय व्यक्तीं खातीर आशिल्ल्या सोप्यार तो पांयार पांय घालून बशिल्लो. ताका मेळून ताचें अभिनंदन करूया म्हणून मुखार वचून ताका हटकिल्यार ताणें म्हाका वळखचना भशेन केलें. म्हाका वायट दिसलें. घडये ताचें घरा कडेन कितेंय बिनसलां आसतलें अशी मनाची समजूत घालून हांव फाटल्या कदेलार वचून बसलों. 

इतल्यांत म्हजे म्हऱ्यांत गोंयचो नांवाजतो साहित्यकार येवन बसलो. उलयतां उलयतां हांवें सहज सोप्यार बशिल्ल्या आनी निकतोच राष्ट्रीय पुरस्कार मेळिल्ल्या त्या मनशाची वागणूक त्या साहित्यकाराक सांगली. 

तो हांसलो आनी रोखडोच गंभीर जालो. “म्हाकाय तोच अणभव आयलो. म्हाकाय ताणें कॅर केलें ना. आपणाक राष्ट्रीय पुरस्कार मेळळा म्हणून तो मनशांत ना. तुका खरें सांगूं, आयज पुरस्कार म्हणटात ताका वालोरूच उरूंक ना. किंमतूच उरूंक ना. अर्थूच उरूंक ना. आयज कोणाकूय केन्नाय कसलोय पुरस्कार मेळटा. पुस्तकाचो दर्जो लेगीत कोण पळयनात. त्या पुस्तकांत किेतें आसा हें पळोवपाचीय तकालस कोण घेनात. पूण म्हाका एक अजाप दिसता, तो पयलेंच पुस्तक काडटा आनी ताका राष्ट्रीय पुरस्कार कसो मेळटा? ताचे कादंबरेची पुरस्कारा खातीर निवड कशी जाता? पूण एक मात खरें, लेखक पुरस्कार मेळपाचे आशेनूच बरयतात आनी पुरस्कार मेळचे खातीर धडपडटात. एक पुरस्कार मेळ्ळो म्हणून तांचें पोट भरना. सगले पुरस्कार आपणाकूच मेळचे अशें तांकां दिसूंक लागत. ही वृत्ती, ही प्रवृत्ती समाजाक घातक.” त्या साहित्यकारान मातशें तिडकीन पूण तितलेच खंतीनशें म्हणलें.

“हय. बरोबर तुमचें. पुरस्कार मेळोवपाक सॅटिंग करचें पडटा, फिल्डींग लावची पडटा.” अशें ताका सांगचें अशें तोंडार आयिल्लें, पूण उतरां गिळ्ळीं.  

इतल्यान सुत्रसंचालकान सुत्रां हातांत घेतलीं आनी लोकार्पण सुवाळो सुरू जालो. आमचीं तोंडां बंद जालीं. सुवाळो सोंपतकच घरा आयलों पूण मनांत आनी तकलेंत कितलेशेच प्रस्न घोळूंक लागले ः पुरस्कार मेळटकच मनीस बदलता? पुरस्कार म्हणटात ताका खऱ्यांनीच किंमत उरूंक ना? लेखक पुरस्काराक हपापल्यात? एक पुरस्कार मेळटकच तांकां आनीक पुरस्कार मेळचो अशें दिसता. हें खरें? सगले पुरस्कार आपणाकूच मेळचे ही वृत्ती वाडल्या? लेखक पुरस्कार मेळोवपा खातिरूच बरयतात? पुस्तक वाचिनासतनाच पुरस्कार दिवप जातात? पुरस्कार इतले सवाय जाल्यात? अश्या कितल्याश्याच विचारांनी तकली सामकी भेरेली. 

एक तेंप आसलो. खंयच्याय लेखकाक कसलोय पुरस्कार मेळ्ळो की आमकां त्या लेखकाची तोखणाय दिसताली. ताची व्हडविकाय आमी गायताले. ताच्या सातत्याची अपुरबाय दिसताली. ताचे साधनेची लक्तुबाय दिसताली आनी म्हणुनूच पुरस्कार मेळिल्ल्या त्या लेखकाचें पुस्तक वाचपाची एके तरेची उमळशीकशी लागताली. तें पुस्तक वाचतकच ह्या लेखकाक हो पुरस्कार फावोच अशें दिसले बगर रावनासलें. कारण ताचें साहित्य, ताचें बरप तितलेंच दर्जेदार आनी वाचनीय आसतालें. कारण ताचे फाटल्यान त्या लेखकाची साधना आसताली. आयज अशी साधना करपाक कोणूच तयार ना. नवोदीत लेखक तर ‘आयलें तशें गायलें’ अशें बरयतात. आपणें बरयलां तें परत वाचून पळोवपाचें पासियेंसूय आयज कोणाक ना. आपणें जें कितें बरयलां तें पुस्तक काडूंक योग्य आसा काय ना हें प्रस्थापीत लेखकांक दाखोवचें अशेंय तांकां दिसना. कविता, कथा, कादंबरी बरोवप, प्रकाशका कडेन दिवप, प्रकाशकान तें पुस्तक उजवाडा हाडप आनी लेखकान पुरस्कार घेवन मिरोवप हें आयज सर्रास चल्लां. पुरस्कार मेळिल्लें पुस्तक चाळून पळयल्यार तातूंत हजारांनी चुकी आसतात. ह्यो चुकी लेखकाचे नदरेक हाडून दिल्यार ताची जाप आसता ः शुद्धलेखन कितें घेवन बसला? ऱ्हस्व, दीर्घ घेवन बसल्यार आमी पुस्तक काडूंक पावतात? म्हाका कितें सांगूंक जाय हें वाचकांक कळ्ळ्यार पुरो. म्हज्या पुस्तकाक पुरस्कार मेळ्ळो की पुस्तक काडिल्ल्याचें सार्थक जालें. व्याकरणाचें आयज कोणाकूच पडूंक ना रे पापया.  

कितें म्हणचें ह्या लेखकांक? पुरस्कार मेळोवप होच पुस्तक काडपा फाटलो उद्देश? आपलें पुस्तक कोणे तरी वाचचें, तोखेवचें हें कोणाकूच पडूंक ना? प्रकाशकांक लेगीत? 

आतां आनी नवी फॅशन आयल्या. मरणोत्तर पुरस्कार दिवपाची. हो मरणोत्तर पुरस्कार कोणा खातीर? आरे सभाग्यांनो, तो जितो आसतनाच ताका पुरस्कार दियात, ताच्या साहित्याची तोखणाय करात, ताचे साहित्य सेवेची तुस्त करात, ताच्या वावराची दखल घेयात. ताका पुरस्काराचो आनंद भोगुंदी. आपणें केल्ले साहित्यसाधनेची पावती मेळ्ळी ही खोस ताच्या मुखामळार फुलूंदी. आपणें आयुश्यभर जें जें कितें निसुवार्थीपणान बरयलें ताची दखल कोणें तरी घेतली हें समाधान ताका मेळुंदी. कसलीच अपेक्षा धरिनासतना आपणें कोंकणीची सेवा केली ताचें फळ अखेर आपणाक मेळ्ळें अशें ताच्या मनाक दिसुंदी. 

पावसाळ्यांत जशीं जळींमळीं अळमीं जातात तश्यो वर्सानवर्स नव्यो नव्यो संस्था जल्माक येतात. ह्यो संस्था वर्साक एक भौशीक सुवाळो करतात आनी त्या सुवाळ्यांत कोणाच्या तरी नांवार ‘आपल्या मनशाक’ पुरस्कार दितात. हो पुरस्कार मेळोवपा खातीर त्या मनशाक कसलेच त्रास काडचे पडनात. कारण तो पुरस्कार ताणें मेळयिल्लो नासता, तो घेतिल्लो आसता. ते संस्थेक देणगी दिली की ताका तो पुरस्कार आपसूक मेळटा. अश्यो कितल्योश्योच संस्था आसात ज्यो तुमच्याच पयशांनी तुमकां पुरस्कार दितात. तुमी फकत ते संस्थेक उदार हातान पांच ते धा हजार दिवपाचे. पुरस्कार भेटवण सुवाळ्या खातीर लागपी सभाघर, सुवाळ्याक येवपी लोकांक च्या – पाणी आनी पुरस्काराच्या रुपान तुमकां दितात तें स्मरणचिन्न, मानपत्र, शाल आनी श्रीफळ हाचो खर्च ते तुमच्याच पयशांनी भागयतात. दुसऱ्या दिसा तो पुरस्कार तुमकां मेळिल्ल्याचो तुमचो फोटो आनी ते संस्थेचें नांव झळकता. 

खरें म्हणल्यार पुरस्कारांची ही खातड आनी संस्थांचें हें पीक कोणें तरी थांबोवंक जाय. पूण थांबयतलो कोण? जण एकलो प्रसिद्धी फाटल्यान धांवत आसा. जण एकल्याची पुरस्काराची हाव वाडत आसा. ही आमची हाव केन्ना थांबतली काय?

– अतुल र. पंडित