पर्शियन गल्फ झुजाचे सांवळे खाला

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

झुज सुरू जायत जाल्यार केन्ना सोंपतलें तें सांगप कुस्तार, पुण गल्फांतले देश आनी जगाची अर्थव्यवस्था त्या उज्यांत हुलपतली हें मात निश्चित.

इराणान अण्वस्त्रां उत्पादन केलें जाल्यार इझ्रायलाच्या अस्तित्वाक धोको निर्माण जातलो हे खातीर अण्वस्त्र उत्पादनां खातीर आवश्यक ग्रेडीचें युरेनियम शुद्धीकरण इराणान थांबोवचें अशें बंधन घालपी कबलात इराणान करची म्हूण अमेरिकेंतल्या ओबामा प्रशासनाच्या काळा सावन भासाभास चालू आशिल्ली. ट्रंपान सत्तेत आयले उपरांत ती भायर मारून आपणें नव्यान वाटाघाटी सुरू केल्यो आनी फेरी चालू आसतना अचानक इराणांत तीन अण्विक प्रकल्प सुवातेंचेर – फोर्डो, इश्फाहन आनी नातांझ- बंकर बाँब घालून नश्ट करपाचो यत्न केलो. वेळ आसतना इराणान युरेनियम साठो थंयच्यान हालयिल्ले कारणान चडशें लुकसाण जालें ना, अशें म्हणटात. आतां नवी कबलात चर्चेची पयली फेरी सोंपल्या. दुसरी ह्या सप्तकांत जावपाची आसा. इराणान आपलीं क्षेपणास्त्रां विकसित करपाचेर बंदी घालची आनी हुती, हीजबोला सारकिल्ल्या पंगडांक मजत करची न्हय हे मुद्दे ह्या खेपे जोडल्यात. “आमका अमेरिकेचें भंय दिसना. आमी कितें आपणावचें आनी कितें सोडपाचें हें आमका इतर देश सांगपाक शकनात. युरेनियम शुद्धीकरण थांबोवचें नात. अमेरिकेच्या अपेक्षे नुसार क्षेपणास्त्रांची श्रेणी, वेग, संख्येचो विकास आमी उणावचे नात. तो आमचो अधिकार. अमेरिकेन आमचेर हल्लो करीत जाल्यार आमी प्रत्युत्तर दितले. ह्या भागांतल्या तांच्या सेना तळांक लक्ष्य करतले.” हे इराणचे विदेश मंत्री अब्बास अराघची हांणी जगजाहीरपणान केल्लें हालींचें भाश्य पळयतां वाटाघाटींतल्यान निश्पन्न कांयच जावचें ना अशें दिसता.
इराकांत सद्दाम हुसेन आनी लिबियांत मुआम्मर गदाफी हांणी अमेरिकेच्या सुरक्षा हामीच्या भरंवशाचेर अण्विक प्रकल्प बंद केले आनी उपरांत अमेरिकेन तांकांय सोंपयले. एक ल्हान देश उत्तर कोरियाची क्षेपणास्रां आनी अण्विक शस्र भांडाराची क्षमता ओळखून किम जाँग-उन आपलो इश्ट हे ट्रंप जगाक अभिमानान सांगता. आपल्या दुस्मानांत भिरांत घालपा खातीर, स्वताच्या अस्तित्वा खातीर अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रां, अण्वस्त्रांचे भांडार आसप इराणाक आयज गरजेचें जालां. अमेरिकेंत लोकशाय इबाडपी ट्रंप इराणांत लोकशाय हाडपा खातीर सत्ताबदल आवश्यक आसा अशेंय सांगतना दिसता. इराक आनी लिबियांत एकाधिकारशायी सोंपोवन लोकशाय हाडूंक अमेरिका असफल थारली. आयज मेरेन ते देश अराजकतेचे भकीक पडल्यात. थीर जांवक शकले नात. इस्लामी क्रांतिकारी सेना अविभाजीतपणान आयातोल्लाच्या वांगडा उबी आसा तो मेरेन इराणांत सत्ताबदल घडोवन हाडप कुस्तार. इराणांत हालीं सत्ते विरोधांत आंदोलनां जाल्लीं दिसलीं तरीय गांवगिऱ्या वाठारांतलो व्हड तबको आयातोल्लाच्या समर्थनांत एकजूट दिसता. इराण जरी शिया बहुसंख्य आसलो आनी तांची इतर सुन्नी इस्लामी देशा वांगडा खर जीव घेवपी दुस्मानकाय आसली तरी अमेरिकेन आयातोल्लाक मारून उडोवपाचो यत्न करत जाल्यार तो इस्लाम धर्माचेर हल्लो मानून सगळ्या मुस्लिम बहुसंख्यक देशांतले कट्टर मुलगामी अनुयायी अमेरिकन दुतावास, नागरिकांचेर हल्ले करतले, अमेरिकन संपत्तीची नासधूस करतले.
अरेबियन गल्फांत अमेरिका आनी इराणान संभावित झुजाच्या तयारेक नेट धरला. इराणांत अमेरिकेक संदेश दिवपी You start the war, we will finish it घोशणा इमारतींचेर पितारिल्ली दिसता.
इराण मुद्दो सद्या ट्रंपाच्या गळ्यांत घुस्पलो हाडाचो कुडको जावन पडला- गिळपाक जायना आनी थुंकपाकूय जायना अशी परिस्थिती. अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांनी इराणची अर्थव्यवस्था इबाडली. म्हारगाय, बेरोजगारीन त्रस्त इराणी जनतेच्या सत्तेविरोधांतल्या आंदोलनाचो फायदो घेवन सत्तांतर घडोवन हाडपाच्या उद्देशान ट्रंपान झुजारू जेट वाहक युद्धनौका थंय हालोवपाचो हुतहुतेपणा केलो खरो, पुण इराणान प्रदेशांतल्या अमेरिकन लश्करी तळांचेर, संपत्तीचेर प्रतिहल्लो करत जाल्यार ताचे कितले भयंकर परिणाम तांकां आनी अमेरिकेक भोगचे पडटले हाचे गंभीर चित्र त्या देशांनी ट्रंपा मुखार उबे केल्ले कारणान ट्रंप पासियेंय काडून बसला.
वेनेझुवेला मॉडेल हांगा लागू पडना. इस्लामिक प्रजासत्ताक तशेंच दवरून मर्जितले मुल्ला नेतृत्वांत बसोवन वा इराणच्या आदल्या शहाचो अमेरिकेंत आस्रयाक आशिल्लो पुत रझा पहलावीक सत्तेत बसोवन कुस मारप शक्य ना. इराणांत जनता सत्ता विरोधांत आसा खरी, पुण अमेरिकेच्या फावोरांत ना. 1979 सावन गेल्ली साडेचार दशकां मायज काळ सत्तेंत आशिल्ल्या इस्लामिक प्रजासत्ताकाची बळिश्ट इस्लामिक क्रांतिकारक सेना, बासीज झुजारू पंगड ड्रोन आनी क्षेपणास्त्रांची व्हड सांठो घेवन बसल्यात. क्रांतिकारक सेनेंतल्यानी संपत्ती एकठांय केल्या, स्वताचे उद्देग-धंदे थाटल्यात, जागे-जमनी बळकायल्यात. तेन्ना ते वांटोवपा खातीर हें प्रशासन ‘जैसे थे’ दवरप तांच्या फायद्याचें हें ते जाणून आसात.
इराणान आपल्या क्षेपणास्त्रांचो वेग आनी मारक शक्त हालींच्या तेपार वाडयल्या हें तांच्या विदेश मंत्र्यान हालीं सांगलां. अमेरिकेन उडयिल्ल्या, पुण न फुटिल्ल्या, GBU 57 बाँबांचें इराणी तंत्रज्ञांनी रिव्हर्स इंजिनियरींगा वरवीं तंत्रज्ञान अभ्यासून तें आपल्या उत्पादनांत विकसित केलां. लॅबनानांत न फुटिल्ले इझ्रायली बाँब ह्याच कामा खातीर हिजबोलान इराणाच्या सुवादीन केले. इराणचो अणु प्रकल्प, सुरक्षा संशोधनांत कार्यरत मुखेल संशोधक, शास्त्रज्ञांक इझ्रायली गुप्तहेर संस्था मोसादान वेळोवेळा मारून उडयल्यात खरे, पुण इराणा कडेन प्रतिभाशाली संशोधक, शास्त्रज्ञांची एक व्हडली फौज आसा हो तांचो प्लसपाँयट.
फतेह-110 आनी खुर्रमशार-5 क्षेपणास्त्रांची विनाशकारक शक्ती फाटल्या 12 दिसांच्या झुजांत इझ्रायलान भोगल्या ताच्या तुळेन ह्या वेळा चड लुकसाण जांवक शकता. खाडींत अमेरिकेचे 19 लश्करी तळ आसात. तांतूत बहरीन, कतर, कुवेत, जॉर्डन, सिरिया, इराक हे मुखेल. अमेरिकेचे सुरक्षे खाला आशिल्ले इश्ट चड भियेंल्यात. गल्फांत अमेरिकन लश्करी तळ धगधगले जाल्यार ते देश भाजतले निश्चित. त्या खातीर झुजकाळांत आपले वाठार आनी हवाई क्षेत्र अमेरिकेक वापरपाक दिवपाच्या ते देश विरोधांत दिसतात.
अमेरिकेचे तळ आनी लश्करी संपत्तीक टार्गेट करपी आपले ड्रोन, क्षेपणास्त्रां इराणान गुप्ततायेन दोंगराळ भागांतल्या घोलींनी लिपयल्यांत वा भुमीगत दवरल्यांत. अमेरिके कडेन क्षेपणास्त्रां रोखपी यंत्रणा आसा खरी, पूण ती 100% मारो आडावपाक शकना. इराण वांगडाच अनेक दिशानी एकाच वेळार आदी सादे शंभरेक ड्रोन आनी क्षेपणास्त्रां सोडटा. ती रोखपी अमेरिकन यंत्रणेक कासावीस केले उपरांत घातक फतेह-110 आनी खोर्रमशार-5 ही आवाजाच्या सात-आठपट वेगान वचपी क्षेपणास्त्रां सोडप ही इराणची रणनीत आसतली. पन्नासांतली धा-पंदरा क्षेपणास्त्रां जर आपल्या लक्ष्या मेरेन पावलीं जाल्यार भयंकार नाश घडोवन हाडटात. अमेरिकेचे USS अब्राहम लिंकन नौका निकामी करप शक्य आसा. गेल्ले सप्तकांत इराणान ह्या युद्धनौकेच्या दिकेन एक ड्रोन धाडलो. अमेरिकेन ताचो स्फोट करून जगाक दाखयलो. ड्रोन निकामी जातलो हे इराण जाणा आशिल्लो. फकत तो ड्रोन कितल्या उसरां नौकेच्या सुरक्षा यंत्रणेच्या नजरेक पडटा हें इराणाक जाणून घेवपाचे आशिल्ले. शिवाय $200 ड्रोन फोडपाक अमेरिकेन $10 लाख मोलाचे क्षेपणास्त्र वापरले हेंवूय एक अप्रुप म्हणपाचें. अशा तरेन हें झुज अमेरिकेचो खर्च वाडोवन अर्थव्यवस्थेक मार दिवपी थारतलें. शिवाय येमेनचे हुती आनी लॅबननाचे हिजबोला ह्या झुजारू पंगडांक उणे लेखपाक जायना. अमेरिकेचे हल्ले हुतींक नेस्तनाबुद करपाक शकले नात. उलट अमेरिकेची F-16 , F-35 श्रेणीची अत्याधुनिक झुजारू विमानां उडोवन तांणी अमेरिकेक लज्जेक घाल्यात. इराकांतल्या इराण समर्थक झुजारू पंगडान 2019 वर्सा सावदी अरेबियांतल्या आरामको पेट्रोकॅमिकल्स प्रकल्पाचेर सादे ड्रोन हल्ले करून तो निकामी करून लुकसाण केल्लें. वर्स 2000 त अल-कायदा पंगडान एडन बंदरां लागीं अमेरिकेची USS कोल नावाची अब्जावधी डॉलर मोलाची झुजाबोट आत्मघाती हल्लो करून निकामी केल्ली. अमेरिका अरबांक बोकडी पाळपी म्हूण हिणसायताले तेन्ना अल-कायदा ह्या ल्हानशा आतंकी गुटान अमेरिकी विमानाचें अपहरण करून आत्मघाती हल्ल्यांत अमेरिकेंत जुंवळे टॉवर कोसळावन मातयेभरवण केल्ले आनी तांतूतले एक विमान अमेरिकेच्या सुरक्षा विभागाचे केंद्र, लश्करी शक्तीचें प्रतिक अशा पँटागोनाच्या इमारतीचेर आदळिल्ले हें विसरपाक जायना. म्हणून झुजांत दुस्मानांक उणे लेखपाची चुक करची न्हय.
चीन, रशिया हे ह्या झुज थेटरांतले पड्ड्या फाटले मुखेल सुत्रधार. मिडियांत तांच्या भुमिकेची चर्चा जाल्ली दिसना. अमेरिकेच्या शस्त्रांच्या तुळेन आपल्या शस्त्रांची सशक्तता अजमावाची संद ही गल्फ झुज प्रयोगशाळा चीन, रशियेक दिता त्या खातीर ते उत्सुक आसतले. चीनान वट्ट $425 अब्जांची दीर्घकालीन गुंतवणूक इराणांत तेल उद्देग आनी मुळावे प्रकल्पांत कबलतीखाला केल्यात. त्या खातीर सत्ता परिवर्तन चीनाक आर्थिक दृश्टीन मारक थारतलें. रशियाचीय तीच परिस्थिती आसा. त्या खातीर इराणची बाजू सांभाळपा खातीर चीनान J-20 आनी रशियेन SU-57 स्टील्थ फायटर जेट आनी शस्त्रांची पुरवण केल्या, अशें म्हणटात. त्या भायर उपग्रहा मार्फत अमेरिकी लश्कर, शस्त्रांच्या हालचालींची खिणा खिणाची म्हायती चीन दित आसता.
अमेरिकेन युक्रेनांत मेतेर जावचे न्ही हे खातीर रशियेक आनी तायवान बळकावप सोंपे जावचे ह्या खातीर चीनाक अमेरिका दुबळी जाल्ली जाय. ओमान आनी इराण मदल्या होर्मुजच्या सामुद्रधुनींतल्यान जगांतलो 20% द्रव गॅस आनी 25% क्रुडाची येरादारी जाता. इराण आनी सहकारी झुजारू पंगडांनी अमेरिकेचे माल येरादारीक आडमेळीं हाडीत जाल्यार अमेरिकेची अर्थव्यवस्था कोसळटली. तेल आनी मालाचें मोल वाडटलें आनी जगांतल्या इतर अर्थव्यवस्थांक ताचो धग लागतलो. झुजांत लुकसाण दोनीय पक्षांचें जाता. अमेरिकेच्या तळाचेर तैनात सैनिकांच्यो हजारांनी कुडी अमेरिकेंत पावल्यार समाज खुबळतलो. थंय मध्यावधी वेचणुकांत संसदेत डॅमोक्रेट बहुसंख्यक जायत जाल्यार ट्रंपाच्या निर्णयांक वेसण घालतले. ट्रंप विरोधांत महाभियोग हाडपाक शकतात. 9 कोटी लोकसंख्येच्या इराणांत गाझा सारकेली परिस्थिती जायत जाल्यार शरणार्थींचे चोंबे देशोधडीक लागिल्ले दिसतले. इराणच्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांत इझ्रायली संपत्ती, नागरीकूय सोंपतले. झुज सुरू जायत जाल्यार केन्ना सोंपतलें तें सांगप कुस्तार, पुण गल्फांतले देश आनी जगाची अर्थव्यवस्था त्या उज्यांत हुलपतली हें मात निश्चित.

दीपक लाड
पर्वरी