परंपरेचे पूल बांदपाचें काम जातलें ?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

… मनाक निखळ खोस दिवपी, मन हळवें करपी पयलीचें ते लग्न सुवाळे खंय आनी आतांचें लग्नाचें जाल्लें वेवसायीकरण खंय? मन उर्बेन भरपी ते पयलीचें लग्न सुवाळे परत जातले कांय?

लग्न म्हळ्यार दोन जिवाचें मीलन. दोन घराब्यां मदीं एक नवें नातें तयार करपीसुवाळो. लग्न हो एक धर्मीक सुवाळो. जो दरेकाले जिणेंत एक फावट जाता. कांय जाण दोन- तीन फावट लग्न करतात. तो एक आडवाद आसपाक शकता. लग्नाच्या माटवांक न्हवरो, व्हंकलेक आशिर्वाद दिवपाक दोनूय वटेनची सोयरीं- धायरीं तशेंच आमंत्रण दिल्ले लोक व्हडा संख्येन हाजीर रावतात. नव्या जोडप्याच्या माथ्यार अक्षता वडोवन नव्या दांपत्याक आशिर्वाद दितात. नवो संवसार करपाक आदार जावचो म्हणून पयशे, आयदनां आनी हेर गरजेच्यो वस्तू अहेराच्या रुपान भेटयतात. लग्नाक आयिल्ल्यांक परत भेट म्हणून लाडू, मिठायेचें बॉक्स दिवप, जेवणाची वेवस्था करप हो लग्न सुवाळ्या वेळार दिसपी एक प्रकार.
हालींसराक लग्न, वाडदीस सारके सुवाळे मनोवपाची व्याख्या बदलत आसता. ‘जें देखलें तें केलें’, ‘आयलें तशें केलें’ अशें आतां जावपाक लागलां. आदल्या तेंपार भांगरां- शिंगरां धरून सादारण 60 हजार रुपयां भितर लग्नां जातालीं. आतांच्या लग्नाक न्हयच म्हणल्यार पांच लाखां वयर खर्च येता. ताचें कारण म्हटल्यार लग्न सुवाळे करपा बाबतींतली बदलिल्ली मानसिकता. आदल्या तेंपा वयलीं लग्नां कशीं जातालीं ताचेर मात्शी नदर मारल्यार बरोच फरक जाणवता. पयलीं गांवगिऱ्या वाठारांतलो मनीस शारांत फ्लॅट घेवन स्थायिक जालो तरी ताका लग्न मात आपल्या गांवांतल्या मूळ घरांत करचें पडटालें. कुटूंबाचें स्वरूप रासवळ पद्दतीचें आशिल्या कारणान मोग करून लग्न करपाक लेगीत आवय- बापूय तशेंच घरांतल्या हेर जाण्टेल्यांची मान्यताय घेवची पडटाली. कोणाली चली वा चलो लग्नाच्या पिरायेचो जालो म्हणगीर घरचे जे कोण सोयरीक जुळोवपी आसताले तांचे कडेन संपर्क सादताले. त्या तेपार आतां सारकीं लग्न जुळोवपी मंडळा, इंटरनेटा वयल्यो मॅट्रिमोनी सायटी नाशिल्ल्यो. सगलीं कामां विस्वासान आनी आपुलकेन जातालीं. आयज कांय लग्न मंडळांनी लग्न जुळोवपाची दुकानां मांडून सोयरीगतीच्या नांवान लुटपाचे जे प्रकार सुरू केल्यात तें पयलीं नाशिल्ले. सोयरीक जुळोवपी रायबारी व्हंकल- न्हवऱ्याच्या घरचीं जें कितें मायेमोगान दिताले ते घेवन खोशी जाताले. सोयरीक जुळोवपी चली- चल्याचो सभाव, चलणूक आनी हेर गुणाची बारीकसाणेन खबर काडटाले. ताचो फाटलो तांचो हेत फकत आपणे सोयरीक केल्ल्या भुरग्यांचो संवसार पर्जळीत जावचो, होच आसतालो.
गांवगिऱ्या वाठारांतल्या लोकांचो देवाचेर सामको भावार्थ. कसलेंय बरें काम करचे पयलीं ते थळाव्या देवा कडल्यान प्रसाद, पाकळी घेताले. जें कितें मनांत येवजिलां तें बरे भशेन, कसलेंच आडमेळे येनासतना जावचें हो ताचे फाटलो भावार्थ आसता. चलो- चलयेचें जल्म टिपण वा पत्रिका घेवन गांवच्या पुरयता सरीं वचून गुण जुळटात काय ना, हें पळयताले. सगलें जुळून आयलें म्हणटगीर फुडले तयारेक लागपाचें जातालें. लग्ना पयलीची कार्यावळ म्हणल्यार चलयेक पळोवपाक वचपाची. लग्नाच्या पवित्र बंधनात स्वताक बांदून घेवपाक इत्सूक आशिल्लो चली- चलो एकमेकांक पळोवन, पसंत करून लग्न करपाक तयार जातालीं.
उपरांत जातालो तो साकरपुडो. ह्या दिसा देणे- घेणे, मान- पान ह्या सगळ्या गजालीचें वेवस्थापन करताले. भटा कडल्यान खंयचो बरो म्हूर्त आसा हें पळोवन लग्नाचो दीस थारायताले. सामक्या आदल्या तेंपार पसंत ना पसंत करपाचो प्रश्न नाशिल्लो. घरच्यांनी जाका पसंत केला ताच्या गळ्यांत माळ घालून दोन अनवळखी जिवांक बायल- घोवाचें नातें मानून घेवचें पडटालें. चली पसंत पडली ना जाल्यार वा हेर कसल्याय कारणाक लागून लग्न करपाचें ना जाल्यार देवाचो प्रसाद जायना, पत्रिका पटना अशें सागून वेळ मारून व्हरपाक मेळटालें.
पयलीं तेंपार गांवच्या देवळांत देवा सामकार पान- सुपारेचो विडो दवोरून लग्नाचें आमंत्रण सगल्यांत पयलीं देवाक दिताले. उपरांत विडो गांवांतल्या आनी आनी हेर वाड्या वयल्या दरेका घराच्या हुमऱ्यार दवरून लग्नाक मुजरत येवपाचो आग्रो करताले. बदल हो सैमाचो नेम आशिल्ल्यान आतां सगलें खिणाखिणाक बदलत आसता. आता पान विड्याची सुवात छापील आमंत्रण पत्रिकेन घेतल्या. पयस आशिल्ल्यांक लेगीत पोस्टान आमंत्रणां धाडपाक मेळटात. व्हॉट्सअॅपान जाल्यार आमंत्रण घरा येवंन दिलां अशें समजून कार्याक येवचें अशें सांगपाची वेवस्था केल्या.
पयलीं गांवांत लग्न आसप म्हणल्यार एक ‘गांव सुवाळो’ कसो आसतालो. गांवांतले दादले लग्न घराक पेंट मार, घरा मुखार मल्लांचो माटोव घाल, जेवण रांदपाक चुली तयार कर असलीं काम आपूण जावन करताले. लग्न घरांक लग्नाचे समरादनी खातीर आपल्या घरांतली व्हडलीं आयदना दिताले. हळदुणे धरून लग्न सुवाळो सुमार एक सप्तकभर चलतालो. गांवांतले सगळे लोक बोवाळटाले. लग्नांत म्हणटात तीं पारंपरीक पदां हीच त्या वेळा वयली मनरिजवण. सगळो गांव लग्ना घरांत जेवतालो. खतखतें, सोजी, मणगणे, चण्या रोस, मुगा शाक, वडे, पापड, लोणचें आदी वेगेवळे जिनस पत्रावळीचेर पडटाले. लग्नाच्या ह्या जेवणाक जी रुच आसताली ती सामकी सुरबूस. लग्न व्हंकलेच्या घरा कडेन माटवांत जातालें. घर आनी माटोव लोकांनी भरून वत्तालो. लावड स्पीकर आयल्या उपरांत ताच्या आवाजांत गांवांक वेगळोच भार येतालो. लग्न लागतगीर केळीं, फरसाण, लाडू कागदाच्या प्लेटींत घालून दिताले.
लग्न जातगीर व्हकले घरचे सगळे न्हवऱ्याचें घर पळोवपाक येताले. थंय मान- पान जातालें. लग्न जावन व्हंकल न्हवऱ्यागेर गेली म्हणटगीर गांव किण्ण जातालो. गांवची चली दुसऱ्यागेर गेली हाचें सगल्यांक वायट दिसतालें. पांचपर्तन, पांचपर्तावण हो व्हडलो आक्त आसतालो. लग्न जावन पांच दिसां उपरांत व्हंकल आपल्या घरा, जावंय मावोड्या येतालो. पांच दिसाच्या शिवराकान जीभ बेजारिल्ली आसताली. पांचपर्तनाक तिका मटण- चिकन, नुस्त्याचो प्रसाद मेळटालो. घरची नवे व्हंकलेची मस्करी करताले. जाल्यार भावोजीक सगळो गांव मान दितालो.
संवसार प्रगती करत फुडें सरता. अर्थीक येणावळीचीं सादना भरपूर जाल्यांत. भोवतेक लोकांच्या हातांत भरपूर पयसो आयला. मनीस आधुनीक जाला. पोरण्यो रुढी, परंपरा तो न्हयकारपाक लागला. लग्नाची पयलींची संकल्पना सामकी बदलल्या. जितलो चड खर्च करतात तितली समाजांतली प्रतिश्ठा वाडटा, असो एक समज सध्या पातळ्ळा. दरेक गजाल सध्या स्टेटस सिम्बॉल जावपाक लागल्या. ताका लागून लग्नात भरपूर खर्च करप हें एक प्रतिश्ठेचें समीकरण जावपाक लागलां. आतां लग्न एके सुवातेर आनी रिसेप्शन (खरें तर जेवणावळ) दुसरे कडेन जावपाक लागलां. दोनूय कडेन मेळून पयशांचो फकत धुंवर.
पयलीं लग्ना पयलीं कांय दीस कार्यावळी जाताल्यो. ताचें स्वरूप धर्मीक आसतालें. आतां जें जाता तो एक ‘इव्हेन्ट’ आसता. लग्ना पयलीं प्री वेडिंग शूट म्हणून फोटोग्राफराचें पोट भरपाचो प्रकार जाता. लग्न जातगीर खंयच्या तरी हॉटेलाच्या लॉनार रिसेप्शन जाता. आतां व्हडल्या रिसोर्टांनी पुराय लग्न सुवाळो करपाचें पॅकेज मेळटा. फकत पयशे खर्च करपाची तयारी आसपाक जाय. कांय जाण तर लग्ना सिनेमा स्टायलीन करपाक लागल्यात. म्हणजे बॅचलर पार्टी, संगीत, हळद, लग्न…..!!
आतां गांवांतले लग्न सुवाळे ना जाल्यात. जालेय जाल्यार ताका पयलींची सया आसताच अशें ना. पयलींच्यो त्यो जेवणाच्या पंगती ना जाल्यात. तांची सुवात बुफेन घेतल्या. एक तरेचें हें स्वेच्छा जेवण, चडांत चड प्लेटींत घेवन कमीत कमी खावन भायर वडोवपाचो प्रकार. तातूंत कसलेंच आपलेंपण आसना. पंगतींत बसून जेवपाचो आनंद आतां शेणला. आधुनिकतायेच्या नांवान सगळेंच सोडपाक जायना. कांय गजाली चिरंतन आसतात. त्यो सांबाळून दवरपाक जाय. हिमाचल प्रदेशांतल्या सुमरा पंचायतीन सिनेमा शैलीच्या, डीजे लावन केल्ल्या लग्नांचेर गांवांत बंदी घाल्या. लग्न पारंपरीक पद्दतीनूच जावपाक जाय, असो तांणी थारावूच घेतला….
… मनाक निखळ खोस दिवपी, मन हळवें करपी पयलीचें ते लग्न सुवाळे खंय आनी आतांचें लग्नाचें जाल्लें वेवसायीकरण खंय? मन उर्बेन भरपी ते पयलीचें लग्न सुवाळे परत जातले कांय? पोरणी पिळगी आनी नवे पिळगे मदीं आमचे परंपरेचे, रितीरिवाजाचे पूल बांदपाचें काम जातलें काय??

सुदिन वि. कुर्डीकार
8275425404