भांगरभूंय | प्रतिनिधी
दिल्लींतल्या प्रॅस क्लब ऑफ इंडिया (पीसीआय) ह्या पत्रकारांचे संस्थेन निकतीच ‘नो युवर रायट्स लिगल गायड’ म्हळ्यार
पत्रकारांक तांचे कायदेशीर हक्क समजुपाची एक मार्गदर्शिका उक्तायल्या. हें करतना पीसीआयन म्हळां कीं 2010 सावन देशांत 35 पत्रकारांक बंदखण जाली जाल्यार 31 जाणांक जिवे मारले. ही मार्गदर्शिका ‘सीपीजे ट्रस्ट लॉ’ हे संस्थेन तयार केल्या. संसारभरच दिशीं- दिशीं पत्रकारांची जीण दिसपट्टी धोक्यांत आसता. जे पत्रकार पत्रकारितेचें कर्तव्य करतात अश्या दादले, बायल पत्रकारांक ही मानेर हुमळकपी तरसाद कायम आसता. जांणी पत्रकारितेचो पुरायपणान राजकी नी वेवसायिक धंदो केला, तांकां ही भिरांत आसना.
बरेच खेपो सान वाठारांनी बारीक सारीक दिसाळीं वा टीव्ही चॅनलांत काम करपी नव्या तरणाट्यांक पत्रकार म्हणून आपल्याक कितें कायदेशीर हक्क आसात वा राखण आसा ताची म्हायती आसना. देखून अश्या पत्रकारांक ही मार्गदर्शिका खूप म्हत्वाची थारतली. पत्रकारांच्या संघटनांनींय ती मागोवन घेवन, अभ्यासून ताच्यो कार्यशाळा घडोवन पत्रकारांक मार्गदर्शन करुंक फावो. हो प्रॅक्टीकल गायड इंग्लेज आनी हिन्दींत आसा. तो सद्या ऑनलायन आसा. आमच्या देशांत तळगाळांत देशी भासांतली पत्रकारिता लोकांक जोडिल्ली चड आसा. देखून मार्गदर्शिकांचीं भाषांतरां देशी भासांनी जावन तीं तळागाळांत पावपाची गरज आसा. पत्रकारांकच न्ही तर लोकांकय पत्रकारांच्या कायदेशीर हक्कांची जाण आसप गरजेचें. पत्रकारांचेर हात उबारपी, राजकी हस्तक्षेपाचें बळगें घेवन हल्ले करपी लोकांक समज आनी धाक आसप खूप गरजेचें.
पत्रकारांक या मार्गदर्शिकेंतल्यान तांचे हक्क, उपाय आनी राखणे खातीर घेवपाच्या खबरदारी विशीं कामचलावू म्हायती दिल्या. हें भारतीय कायद्यांच्या फास्केंतल्यान सांगलां, देखून पुलीस बी जायते फावटी असल्यो कागाळी नोंद करुन घेवपाक फाटीं फुडें जातात तेन्ना तांकां कायद्याचीं कलमां सांगपाची गरज आसता. देखून दरएक पत्रकाराक ही म्हायती आसूंक फावो. भारतांत पत्रकारांचे कायदेशीर हक्क कितें? तांचेर जेन्ना फौजदारी कारवायेची घडणूक जाता तेन्ना ताचेर कितें उपाय घेवप? बदनामीची कागाळ नोंद जाली तर ताचेर कितें उपाय आनी खबरदारी घेवप? ऑनलायन ट्रोलींग, गाळी- फस्ती, धमक्यो आदी जाता तेन्ना कितें उपाय घेवप, आनी अश्यो जायत्यो गजाली ह्या मार्गदर्शिकेंत दिल्ल्यात. जे तरेन पत्रकारांचेर हल्ले, केशी घालपा सारक्यो गजाली वाडत आसात तें पळयल्यार चड आनी चड पत्रकारांनी स्वसंरक्षणाच्या नदरेन ह्यो कायदेशीर तजविजी जाणून घेवप सामकें गरजेचें. मार्गदर्शिकेचें उक्तावण करतना प्रॅस क्लब ऑफ इंडियाचे अध्यक्ष उमाकांत लखेरा हांणी म्हळें की पत्रकारिता आनी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य धोक्यांत आसा. खंयचीय सत्ता जेन्ना पत्रकारांचो आवाज आनी तांच्या मुळाव्या हक्कांक चेपूंक सोदता तेनना तिचे आड आमी उबे रावपाक जाय.
समाजाक फेक न्यूज, फटीची म्हायती ह्यो गजाली जेन्ना व्हड प्रमाणार पिडटात तेन्ना प्रसार माध्यमांची अभिव्यक्ती हो विशय आनीक चड म्हत्वाचो थारता अशें आशिया विभागाच्यो टी आर एफ संघटनेच्यो लिगल प्रॉग्राम मॅनेजर जोनिता ब्रिटो मेनन हांणी म्हळें. प्रसार माध्यमांचे अभिव्याक्ती स्वातंत्र्य तिगोवन दवरपा पासत आमी चड साधनां आनी संसाधन स्रोत जमोवपाची गरज आसा अशें तांणी फुडें म्हळें. सी. पे. जी म्हळ्यार कमिटी टू प्रॉटेक्ट जर्नलिस्ट हांची मार्गदर्शिका ही ते वटेन पयलें पावल अशें म्हणून थॉमसन रॉयटर फौंडेशन (टीआरएफ) आनी ट्रस्ट लॉ ह्यो संघटना भारतांत अशें तरेच्या आनीक फुडाकारांक फाटबळ दितल्यो अशें उतर तांणी दिलें. सी. पी. जे. चे भारतांतले प्रतिनिधी कुणाल मजूतदार हांणी म्हळें की ही जी मार्गदर्शिका आसा ती पत्रकारांक कायदेशीर सल्ल्याचो पुराय असो पर्याय अशें म्हणूंक नजो. पूण, पत्रकारां मदीं मुळावी कायदेशीर साक्षरता (बेजीक लिगल लिटरसी) निर्माण करपाक तिचो आदार जरुर जातलो.
भारतीय बायलो प्रॅस संघटनेच्यो (आय. डब्ल्यू. पी. सी) पदाधिकारी अंजू ग्रोव्हर म्हण्टात की जायत्यो कागाळी आसात जंय अधिकारिणींनी पत्रकारां आड कायद्याचो नीचपणान वापर करुन त्रास केल्यात. पत्रकारांक धपकावन भियेवपाक कांय कॉर्पोरेशन आनी कंपन्योय दादागिरी, दडपशायी सारके डावपेच वापरतात. हातूंत बायल पत्रकारांक ऑनलायन ट्रोलींगचो छळ ही एक व्हड हुसक्याची गजाल आसा अशें त्यो म्हण्टात.
जायते खेपो असल्या डावपेचांचो हेत हो पत्रकाराक एकोडो उडोवप आनी कायद्याच्या चक्रव्युहांत घुसपावप. ताका नाका शेवट जाता आनी जायते खेपो ह्या केशीं कडेन झुंजता म्हणसर तो कंगालय जाता. देखून पत्रकारांक तांच्या फाटल्यान अर्थीक बळ उबें करुन केशी लडोवपा पासत एक कायदो सल्लो निधी उबो जावपाचीय गरज आसा, अशें मत उक्तें जाता. अश्या केशीनीं बऱ्या पत्रकारां फाटल्यान पत्रकार संघटनांचें बळगें उबें रावन तांची नैतीक बाजू घट करपाचीय गरज आसता. बरे पत्रकार हे बऱ्या समाजाच्या वटेन उबे आसतात हें मतींत घेवन तांच्या फाटल्यान सामाजानय उबें रावपाची गरज आसता. ना तर बहुतेक वेळार ‘खाने को हम, लढनेको मरे पत्रकार भाई (बहन)’ अशीच समाजांत वृत्ती दिसून येता. बरी पत्रकारीता सांबाळपाची जापसालदारकी जितली पत्रकारांचेर आसा तितलीच तांचे फाटल्यान उबे रावपाची जापसालदारकी समाजाची आसा. दुर्दैवान आयच्या आमच्या देशांतल्या ‘पोलरायजड’ (ध्रुवीकरण) वातावरणांत मिडीयांतच व्हड तट पडल्यात आनी चडांत चड गल्लो जमोवपी मिडीया मालकी एके वटेन आनी पत्रकारीतेंत भितर रिगिल्ली आनी चरिल्ली राजकी मालकेची पत्रकारीता दुसरे वटेन. हाका लागून स्वतंत्र पत्रकारितेची सुवात आकुंचित जायत आसा. देखून समाजय खरे पत्रकार आनी बाटगे पत्रकार हांचे मदीं भेद करपाक गोंधळटा. जायते फावटी ताच्या राजकी विचारसरणीक लागीं दिसपी पत्रकारितेची तळी लोक बरी आनी खरी पत्रकारीता म्हणून उबारुन धरतात. हांतल्यानच पत्रकारितेची शोकांतिका जाल्या. कायदेशीर सल्ल्या वांगडाच ‘वाचक’ आनी ‘पळोवप्यांक’ आयच्या जमान्यांतली प्रसार माध्यम साक्षरता (मिडीया लिटरसी) शिकोवंक वयल्या संघटनांनी बऱ्या पत्रकारांक घेवन वावर चलयल्ल्यार पत्रकारितेचें मळ थोडें तरी नितळ दवरपाक आनी लोकांक पत्रकारितेचेर नदर दवरप आनी तांची लोक लागणूक मागप हे खातीर शिक्षीत करपाचें श्रय तांकां मेळटलें. हीय आयची व्हड गरज.
प्रकाश वामन कामत
9422443093
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
