नांवांत कितें आसा ?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सर्वसादारणपणान जल्माक आयिल्ल्या दरेका मनशाक कसलें ना कसलें नांव आसताच. पूण ह्या नांवाच्याय आदीं ज्या कुटुंबांत तो वा तें जल्मलां त्या कुळाचें नांव परंपरेन ताका मेळिल्लें आसता. भुरग्याचे दोळे, ताचें नाक, ताचे कान आनी ताचें कपल कोणा भशेन आसा हाचो ओगीच अदमास काडप जाता आनी आज्यान, पणज्यान वा शेणज्यान वा आजयेन, पणजेन वा शेणजेन आमच्या कुळांत जल्म घेतला अशें म्हणप जाता. कांय घरांतलीं जाणटेलीं निकत्याच जल्मल्ल्या अर्भकाच्या आंगा वयल्यो कुरवो सोदतात आनी ताचे वयल्यान पुर्वजान आमच्या घरांत पुनर्जल्म घेतला अशें हड्ड्यार हात मारून सांगतात. घरच्यांकूय तें पट्टा आनी तांकां एके वटेन बरेंय दिसता. एका ल्हानश्या जिवाच्या आगमनाक लागून घराक घरपण येता. घर आनंदान भरता. त्या माणकुल्या भुरग्याची अपुरबाय करतना घरच्यांक आपलो वेळ कसो पासार जाता तेंच कळना. त्या कुकुल्या भुरग्याचें हांसप, दिमखुऱ्यांनी चलप, नाचप, लुडबें उलोवप हें पळयतना घरचीं एका वेगळ्याच संवसारांत पावतात, तातूंतच रमतात. तें भुरगें आपल्या नांवा फाटल्यान कुळाचें आनी कूळ लायिल्ल्या त्या बापायचें नांव लायत ल्हवू – ल्हवू व्हड जाता आनी तें नांव म्हणल्यार ताची वळख जाता.
आवयबापूय उमेदीन आपल्या भुरग्याक नांव दवरतात. त्या भुरग्या विशीं तांच्या मनांत कितल्योश्योच अपेक्षा आसतात, आकांक्षा आसतात, सपनां आसतात, तें नांव आपल्या भुरग्याचें व्यक्तीत्व जावचें असोय तांचो हावेस आसता. आपल्या भुरग्यान आपल्या वांगडा आमचें आनी आमच्या कुळाचेंय नांव उद्धार करचें अशीय आवयबापायची अभिलाशा आसता. “बाबू, तुजें नांव कितें?” वा “बाय, तुजें नांव कितें?” अशें घरांत आयिल्ल्या लागसारच्या सोयऱ्यान ताका वा तिका नांव विचारतकच चलो वा चली आपल्या लुडब्या उतरांनी आपलें नांव सांगतकच सगल्यांकूच ताचें वा तिचें कवतूक दिसता. कारण त्या नांवानूच त्या चल्याची वा ते चलयेची संवसारभर वळख जावचेली आसता.
जल्माक आयिल्ल्या दरेका भुरग्याक ताचीं आवयबापूय वा ताचीं लागींचीं मनशां नांव दवरतात. खंयचोच भुरगो आपणाक जाय तशें नांव स्वताक दवरूंक शकना. आदीं घरांतलीं जाणटेलीं भुरग्यांक देवाचीं नांवां दवरतालीं. भुरग्यांक उलो मारतना देवाचें नांव तोंडांत येवचें हो ताचे फाटलो उद्देश आसतालो. मागीर पुर्वजांचीं नांवां भुरग्यांक दवरपाची रीत आयली आनी आतां भुरग्यांक कसलींय नांवां दवरपाची फॅशन आयल्या. म्हज्या भुरग्याचें नांव ‘जरा हटके’ आसचें हो कांय आवयबापायंचो अट्टाहास आसता. कांय लोकांक आपणें आपल्या भुरग्याक जें नांव दवरलां ताचो अर्थूच खबर आसना. व्हड जातकच त्या भुरग्याक ताच्या नांवाचो अर्थ विचारल्यार तोवूय गोंदळांत पडटा. आवयच्या नांवाचें पयलें उतर आनी बापायचें नांवाचें निमणें उतर (वा व्हायसव्हर्सा) घेवन नांव दवरपाचें फॅड हालींसरा खूब वाडलां. तातूंतल्या कांय नांवांक मातूय अर्थ आसना. आपल्या भुरग्याक नांव दवरतना त्या नांवाच्या अर्थाचो विचार करपाचे भानगडींत लेगीत चडशीं आवयबापूय पडनात. देखीक अनुराग + भारती = अनुमती, शिवम + उमेश + सुषमा = उष्मा, निलीमा + सारस = निरस, नारायण + रुक्मा = नारू, कुसूम + सारंग = कुरंग, संजय + गीता = संगीता ह्यो देखी दिवं येतात.
हालींच एका लग्नाक गेल्ले कडेन जेवणाचे प्लेटींत आशिल्ले जिनस घोस्तान खातना मुखार आशिल्ले एके बायलेन म्हजे कुशीक उबें रावन जेवतले चलयेक “उपेक्षा” म्हणून उलो मारलो. आदीं म्हाका तें “अपेक्षा” अशें दिसलें. पूण परत ते बायलेन “उपेक्षा, खूब तेंपान मुगो. कशें आसा?” म्हणून ते चलयेक विचारतकच तें चली ते बायले म्हऱ्यांत गेलें आनी खबरी करूंक लागलें. म्हजे कुशीक ते चलयेचो बापूय उबो रावन जेवतालो. हांवें ताका सहज विचारलें, “हें चली तुमचें?”
ताणें म्हणलें, “हय. नांव वेगळेंच दिसलें न्हय? ताचें कितें आसा. म्हजें नांव उदय आनी म्हजे बायलेचें नांव अपेक्षा. म्हणून आमी ताका “उपेक्षा” नांव दवरलें. कशें लागलें नांव? कोणेच नांव दवरूंक ना अशें नांव आमकां आमचे चलयेक दवरूंक जाय आसलें. अजाप म्हणल्यार म्हजे चलयेकूय तें नांव खूब आवडटा.” ताणें सांगलें.
“उपेक्षा हाचो अर्थ कितें तो तुका खबर आसा?” अशें ताका सांगचें अशें दिशिल्लें. उतरां सामकीं तोंडार आयिल्लीं, पूण गिळ्ळीं. तेन्नाच म्हाका म्हजे अर्दांगिनीन म्हजो हात प्लेटी सयत ओडून म्हाका त्या मनशा पासून कुशीक व्हेलो. घडये हांव कितेंय उलयतलों आनी त्या बापायक वायट दिसतलें हें म्हजे घरकान्नीन ताडलां आसुये.
मुदलांत नांवांच चुकीचीं दवरतात. कांय नांवां इतलीं क्लिश्ट आसतात की त्या नांवान उलो मारतल्याकूच न्हय जाल्यार तें नांव आशिल्ल्याकूय नांवाचो उच्चार करतना त्रास जाता. हाका पर्याय म्हणून कांय लोक नांवाचो अपभ्रंश करतात आनी ह्या बोवाळांत त्या चल्याचें वा चलयेचें मूळ नांव कुशिनूच उरता. म्हज्या एका इश्टाचें नांव श्यामसुंदर. तो सुंदर आसुनूय ताच्या नांवाचें ‘सुंदर’ कोणें काडलें, केन्ना काडलें, कित्याक काडलें हें ताका बावड्याक कळ्ळेंच ना. श्याम ह्या नांवानूच लोक ताका वळखूंक लागले. उलो मारूंक लागले. श्याम हेंच नांव ताचें अस्तित्व जालें आनी आवयबापायन दवरिल्लें श्यामसुंदर हें नांव खंयचे खंय ना जालें.
दीपकाचें दिपू, विनायकाचें विनू, विजयाचें विजू, शैलेशालें शैलू, सुभाषाचें सुभी, चंद्रकांताचें चंदू, सदानंदाचें सदू, विराजाचें विरू, रामचंद्राचें रामू, लक्ष्मीकांताचें लक्ष्या, दामोदराचें दामू हें एकवेळ समजूं येता. पूण सोमनाथाचें सॅमी, गुरूनाथाचें गॅरी, मांगिरीशाचें मॅगी, दीनानाथाचें डॅनी, रंगनाथाचें रॅगी, रमाकांताचें रॅमी करप आमकां सोबता? पूण सध्या अशेंच चालू आसा आनी अजाप म्हणल्यार सॅमी, गॅरी, मॅगी, डॅनी, रॅगी वा रॅमी ह्या उतरांक कोण आक्षेप घेनात. खुद्द त्या नांवांचीं मनशांय हस्तक्षेप करिनात. घडये तांकांय ह्या दोन अक्षरी उतरांची संवय जाल्या आसुये.
म्हाका हय – न्हयशी याद जाता. काॅलेजींत शिकतना म्हज्या वर्गांत दोन जुंवळ्यो चलयो शिकताल्यो. एकल्याचें नांव सुशीला, दुसऱ्याचें नांव चारूशीला. दोनूय शब्दांचो अर्थ बरें शील आशिल्ली आनी सुंदर शील आशिल्ली असो जाता. पूण ह्यो दोनूय चलयो आपलें नांव र्‍हस्व बरयतालीं. ताका लागून अर्थच बदलून गेल्लो. शिला म्हणल्यार फातर. सुशिला म्हणल्यार बरो फातर आनी चारूशिला म्हणल्यार सुंदर फातर. हांवें तांकां एक दीस तुमी बरयतात तीं नांवां चुकीचीं अशें सांगलें आनी शिला म्हणल्यार फातर जाता अशेंय समजायलें. पूण तीं आपूण बरयतात तेंच बरोबर अशें म्हणूंक लागलीं. उपरांत हांवें तांकां सांगपाचें, शिकोवपाचें, समजावपाचें सोडून दिलें. सुशिला आनी चारूशिला अशीं आपलीं नांवां बरयतना तांकां कसलो झेत मेळटालो देवाक खबर.
कांय जाणांक जाल्यार खुद्द आपलें नांवूच स्पश्ट बरोवंक जमना. ज्योत्स्ना हें नांव हमखास ‘त’चें बळी घेता. चडशे जाण ज्योस्नाच म्हणटात. ज्योत्स्ना नांवाचें चली लेगीत कांय वेळा आपलें नांव बरयतना ज्योस्नाच बरयता.
आमच्या शेजरा आशुतोष रावता. ल्हान भुरगो. ताका आमच्या अपार्टमेंटांतले लोक आशू म्हणटात. ताका आपलें नांव बरय म्हणून सांगल्यार तो केन्ना आषुतोश, केन्ना आशुतोश, केन्ना अशूतोश जाल्यार केन्ना आसुतोश बरयता. घरांतलीं सगलीं ताचीं कवतूक करतात, पूण एकलोय सभागी ताका ताचें नांव कशें बरोवचें तें सांगिना. ऋषभ, ह्रषीकेश, वृषाली, ह्रत्वीक अशीं कितलींशींच नांवां आसात जीं कितल्याश्याच तरांनी बरयतात. शुद्ध शब्द कसो आसा हें कोणाकूच सारकें खबर नाशिल्ल्यान जण एकलो आपणें बरयिल्लेंच नांव बरोबर अशें म्हणटा. आपूण आपलें नांव बरोवंक चुकला हें लेगीत ताका खबर आसना. चुकीचें बरोवनूय बरोबर आसा असो मान मेळोवपी हीं नांवां.
नांवांत कितें आसा? अशें खंय शेक्सपियरान म्हणिल्लें. ताणें तें कित्याक म्हणिल्लें तें हांव नकळं. पूण नांवांत खूब कितें आसता, खूब अर्थ भरिल्लो आसता, चुकीचें नांव बरयल्यार मात अर्थाचो अनर्थ जाता हें मात सेर्त!

अतुल र. पंडित