नविदाद

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

पयलीं सारकें आतां कांयच उरुंक ना. सगळें वातावरण बदलत चल्लां. निमिशाल्या निर्शेल्लो तोंडा वेल्यान तो बेजार जाला म्हण कळटालें. तो आपली कागाळ मांडटालो. “एक तेंप असो आशिल्लो डिसेंबर म्हयन्यांत सांजवेळां घरांतल्यान भायर सरतना स्वेटर आंगार चडोवचो पडटालो. गांवांतल्या देवीच्या काल्याक कोंकणांतल्यान गडगड्याचो पट घेवन येवपी शेट, लागसार शेकोटी पेटोवन फेरयेंत रातभर गडगडो खेळयटालो. इतलें कुडकुड्याचें शीं आसतालें.”
“हय. आतां गडगडो ऑनलायन खेळूं येता. कुडकुड्याचें शीं खंयच्यान हाडप?” सर्वेशान निमिशाल्या बेजारसाणीक आपलो बिनशर्त तेंको दिलो. शिलाल्या गाड्यार गरम भजीं खायत च्यावेचो घोंट मारतना ताचें हें उलोवप हांव आयकतालों. तशें पळोवंक वचत तर बदल हो जातलोच आनी तो जावंक जाय. खंयच्याय बदलांक तोंड दितना जतनायेन जोखीम पत्करची पडटा. ‘जोखीम ही पत्करची! मनश्याची जीण म्हळ्यार एक जोखीमूच. सगळ्यांत मुखार वचपी मनीसूच कितें तरी करपी आनी साहस करपी आसता’ अशें अमेरिकन लेखक डेल कार्नेगीन म्हणटा. आमचें गोंयचें परंपरागत उत्सव लेगीत आतां पयलीं भशेन मनोवप जातात तर? तातूंत लेगीत कितलोसोच बदल जायत गेला आनी तो जायत आसा. स्वता वचून घराच्यांक परबीं दिवपी, बऱ्या वायटाच्यो गजालीं करपी आमची पिळगी एका अर्दान आनी आमच्या मुखावेली पिळगी दुसऱ्या अर्दान. ती तर घरा बसून फोनावेल्यान चार उतरां टायप करीत सुबेत्सा, दुख्ख परगटावणी वेळ वगडाय नासतना फकत एका खिणांत शेकड्यांनी लोकांक पावयता. सुशेगादीन जीण जगपी गोंयकार सुशेग म्हण कितें विसरत चल्ला. तो वळवळतना, धडपडटना धांवतना दिसता. तेंवूंय कसलेंच कारण नासतना.
गोंय हें 365 दीस सुटी आनी फोल्गां मारपाचें नियोजीत स्थान आसा. अशें जगभर फामाद करपी, गोंय राज्याचे पर्यटन खातें फकत दुडवांच्या येणावळीच्या नदरेन हांकां पालव दीत आसा. परिणामाचें कोणाक पडलां? देशी आनी विदेशी भोंवडेकारांचो गोंयच्या बद्दल असो समज आसा की गोंयकारांक कसलेंच काम धंदे नासतात. सुशेगाद गोंयकार म्हळ्यार बेकार गोंयकार. ते रात दीस सोरो पिवन तर्र जावन आसतात. हाका लागून गोंयांत येवन मजा करप म्हळ्यार फकत सोरो पिवन धुमशेणां घालप असो प्रसार जायत आसा. गोंयांत ३१ डिसेंबर रातभर फकत घुमशेणां घालपाची आनी खोस मनोवपाची. कित्याक तर, ती सरतल्या वर्साची रात नासून घडये आपल्या जिणेंतली निमाणीं रात जावं येता अशी थोड्यांची समजिकायेची जावन पडल्या. आपलो गल्लो भरचो म्हण, ते रातींक खोशयेच्या फोल्गाची रात हें नांव गोंयच्या धंदेकारांनी रचोवन, तशी जायरात करून तें फामाद केलां. हातूंत तांची कसलीच चूक ना आनी नविदाद तर नाच्च ना. हाचो फायदो तांकां फकत त्या एका रातीं तांची जोड ही सदांच्या जोडी परस चड जाता. गांवच्या सप्तकी बाजारांत मांड घालून आपल्यो वस्ती खपोवपी मांडकार जात्रांनी आनी फेस्तांनी आपलो तोच मांड लायटी घालून, कोर्राद फोली लावन सजावट करून चड जोड जोडिनात. साप्प तशेंच. ३१ डिसेंबर मेरेन हांगां पाविल्ले गोंया भायले, तशेंच देसा भायले भोंवडेकार गोंयच्या भोंवडे परस ती रात जागोवंक चड करून आयिल्ले दिसतात. आतां त्या राती दर्यां गाजच्या संगीता फांटभूंयेर नव्या वर्साक येवकार दिवपाचे दीस उरुंक ना. त्या रातीं दर्यां गाज प्रायेवेल्या हंगामी उबारिल्ल्या शॅक्सांनी मोठ्या आवाजांत आड्डून गायिल्ल्या इंग्लेज कांतारांच्या आनी सोऱ्या बाटल्यांच्या गाजांत चिड्डता. गांवच्या इगर्जेच्या घांटी आवाजांत उदेंवपी ती फांतोड फोगोट्यो आनी हेर अस्ताव्यस्त आवाजांत जाग हाडटा. एक तेंप असोय आशिल्लो, ग्रेगोरीयन कॅलेंडराचें वर्स त्या रातीं जरी सोंपता तरीय गांवागांवांनी सगळे गोंयकार जात-पात विसरून इगर्जेच्या घांटीच्या आवाजांत येता त्या वर्साक येवकार दिवंक ती रात जागयताले. एकामेकांक परबीं दिताले. आतां फोगोट्यांच्या आवाजांत इगर्जेच्यो त्यो घांटी मांड्यांतल्या उतरा भशेन फकत “कानांकोडे किणी किणी जाता” इगर्जींनी लायिल्ल्या इलेक्ट्रिक घांटीचे म्युजीक खंयचें आनी मीस आयकूंक आयिल्ल्याच्या गाडयेचें रिवर्स होर्नाचें वाजप खंयचे हें कळूक मार्ग उरुंक ना.
फाटलीं कांय वर्सां आदीं गांवागांवांनी जेजू जल्माच्या आठ दिसा पयलीं लाकडी फळयेर माती घालून गोणो शिंपून किल्लावन ताचो पांचवोचार गालीचो तयार जातालो. सुक्या करडाचें पांखाटे घाल्लो कोंड्या बडयांनी तयार केल्लो, गोठो बाळक जेजू आनी हेर मातयेच्या ल्हानश्या रंगीत मुर्तींनी भरतालो. डिसेंबराच्या त्या मध्यान रातीं सगळ्या संवराराक बंधुतायेची शिकवण दिवच्या पासत स्वता त्रास भोगपी जेजूक पळयतना दोळ्यांनी दुकां भरून येतालीं. ल्हवू-ल्हवू ह्या गोठ्याचो आकार वाडत गेलो. तातूंतल्या रंगीत मातयेच्या निर्जीव प्रतिमाचें जित्या मनश्यांत रुपांतर जायत गेलें. गांवागांवांनी जाग्या- जाग्यांनी थिरावलेले गोठे हळू हळू टॅम्पोंनी, गाड्यांनी, भोंवक लागले. गोंयांत नातालाची परब मनोवप गोंयची एक नविदाद अशी जायरात जावंक सुरु जाली. फुडें हें प्रस्थ वाडत गेलें. गोंयच्या नातालाच्या परबेची दिसाळ्यांनी, टीवी तशेंच हेर माध्यमांनी ‘क्रिसमस फॅस्टिवल’ केलें. कांय जाणांनी ताची फिल्म फॅस्टिवल वांगडा तुळा केली. आयज तें हाता भायर वचत गेलां. सुकिल्ल्या करडाच्या पांखाट्यांच्या गोठ्याचो जागो रेडीमेड टर्फाचेर रेडीमेड गोठयांनी घेतला. दारांतल्या नखेत्रांचो जागो दिखावू डिजीटल लायटींनी घेतलां. रस्तोभर आनी घरभर लोंबकळलेलीं शेंकड्यांनी नखेत्रां आपल्या स्वताच्या उजवाडा लागीं सर्त करूं लागल्यांत. प्रभू जेजून लेगीत पळोवंक नाशिल्लो तांबडे गूंज कपडे घाल्लो त्रामपेट वाजोवपी ‘सांता क्लोज’ नांवाचें एक पात्र नातालांच्या परबेचें मुखेल आकर्शण थारलां. दिश्टाव्याचें नखेत्र वचून आतां थंय सांता क्लोजालो पांयमोजो दिसूंक लागला. वेव्हारीक नातालाच्या गर्देंत बाकीबाबाच्या कवीतेंतलें गोंय शेणत चल्लां. ‘माझ्या गोव्याच्या भूमीत गड्या नारळ मधाचे, कड्या कपाऱ्या मधून घट फुटती दुधाचे’ हें कवन फाटीं पडत गेलां. बाकीबाबाची चूक मागून म्हणचें पडटा. आयज गोंयांत नाल्ल आनी दुदाचो जागो बियर आनी विस्कीन घेतला. ‘बार्रा बार्रातून कॅन आनी बोटल्यो फुटती बियर आनी विस्कीच्या’ म्हणपाची पाळी आयल्या. गोंयांत येवपी भोंवडेकार फकत एकूच मोख थारावन येतात. ‘गोवा जानेका भरपेट दारू पिनेका’. तांचीय हातूंत कांयच चूक नासता. पर्यटन खात्यान गोंयची जायरात हांचे परस वेगळी केल्ली दिसना. सजावटीत निर्सगीक संसाधनाचो वापर कमी जावन अनैर्सगीक वापर वाडला. हें फकत नातलां वेळार जाता अशें न्हय. गोंयच्या सगळ्या उत्सवी दिसांनी सैमीक गजालींची मनशांनी केल्ली नक्कल वाडत गेल्या. असली ही अती आस नदरे आड करूं नज. ही गजाल भिरांकूळ जायत आसा हेंवूय आमी विसरूं नज.
31 देझेंब्राची रात खुबशे जाण तांच्या जिणेंतली निमणी रात जाल्या भशेन मनयतात. जानेराच्या 1 तारीख मेरेन जिते उरले जाल्यार फाटल्या वर्सभर जगिल्ल्या तांच्या जिणेंत जसो काय मोठो नवीन बदल जातलो अशें समजतात. ‘जागो बदल्लो तरी नशीब बदलना ‘ अशें म्हणटात हें तें विसरतात. दिसपट्टें उजवाडटा, तो प्रत्येक दीस हो नवो दीस अशें धरून जगता तर नव्या सकाळच्या हांवेसाक कसलोच अर्थ उरना. देव ही काल्पनीक व्याख्या अशें मानपी खूब जाण आसात. निर्जिव फातरांत तो कसो आसूं येता अशें तें जाप विचारतात. रातीचें न्हिदल्या उपरांत सकाळीं जागे जाल्या सरशीं दोळ्यां सामकार दिसता तोच देव अशे तांका सुचोवन दिसता. देव सोदतां थंय मेळूं येता. फकत जाय पडटा ती ताका सोदून काडपाची नदर आनी त्या नदरेंतली तितलीच तांक ! एका त्या रातींत कांयच बदल घडना. फकत बदलता ते वण्टीवेले, मेजावेले छापील कॅलेंडर. तें पोरणें वचून नवें येता. आनी हातूंत नविदाद अशी तर कांयच आसना.

दादा हेगडे
9822129070