धव्यावयलें खत

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

खरें म्हणल्यार, ह्या संवसारांत कोण कोणाचो ‘दुस्मान’ नासता तशेंच कोण कोणाचो ‘इश्टय’ नासता. हीं मनशाचीं दोनूय रुपां मनशाच्याच वेव्हारांतल्यान घडून येतात वा निर्माण जातात. भावंडांनो, मनशाचेर आयिल्ल्या वेळे प्रमाण वा परिस्थिती प्रमाण मनशाचो सभाव बदलता. भावंडांनो, तुमी घरांत केन्नाय जाण्टेलीं उलयतात तें आयकलां आसतलेंच. ती म्हणटात, “देव आमची परिक्षा घेवपा खातीरच आमच्या वांट्याक संकश्टां हाडटा.” आमी कशे तरेन त्या संकश्टांक फुडो करतात हें तो पारखिता. तुमच्या सारक्या ल्हान भावंडांची लेगीत तो परिक्षा घेयत आसता. तुमच्याय वांट्याक तो संकश्टां घालता आनी तुमची पारख घेता. तुमी तुमचेर आयिल्ल्या संकश्टाक भिवन धीर सोडटात, काय धीरान त्या संकश्टाक फुडो करून तातूंतल्यानच देख घेवन जिवितांतलें फुडलें पावल उखलतात? तुमी तुमच्या घरांतल्या जाणटेल्यांची सांगणी आयकतात काय ना? तांचे सांगणेक मान दितात काय ना? आनी भावंडांनो, त्याच संकश्टांतल्या तुमचे वागणुकी वेल्यान देव भोंवतणच्या समाजांत तुमकां घडयता. बरे देखिचीं भुरगीं म्हण मान मेळोवपाक तुमकां घडयता. तुमी तशीं जावपाक धडपडटा आसत जाल्यार तुमचे मजती खातीर तो धावून येता. तुमच्या यत्नांक येस दिता आनी जिविताच्या उजू मार्गार तुमकां तो चलयता.
भावंडांनो, अशेच तरेची देख दिवपी एका भुरग्याची काणी तुमकां सांगतां आं, आयकात..
त्या भुरग्याचें नांव आशिल्लें अशोक. तो दुबळ्या कुटुंबांत रावतालो. ताची आवय-बापूय सादीं सभावाचीं. कश्ट करून पोट भरपी. गरीब परिस्थितींत केन्नाय धीर सोडलो ना. जें काम मेळटालें, त्या कामांतल्या जोडीन कुटूंब चलयतालीं. अशोकय आवाय-बापायच्या उतरा भायर, सांगणे भायर केन्ना वागलो ना. आवय-बापायच्या मायेखाला अशोकाचेर बरे संस्कार घडिल्ले. अशोक जसो घरांत वागतालो तेच रितीन शाळेंत वागतालो. शाळेंत शिकपाक बरो हुशार आशिल्ल्यान शाळेंतलो गुरूजी ताका हेर विद्यार्थ्यां परस बरे तरेन वागयतालो. वर्गांतल्या हेर भुरग्यां मुखार गुरुजी अशोकाचेच गूण तोखेतालो. हेरांक ताच्योच देखी दितालो. कारण अशोक आशिल्लोच म्होंवाळ, मायेस्त, शांत सभावाचो, गुणी, हुशार, नम्र, प्रामाणीक आनी केन्नाच कोणाक वायट उतर दिवपी न्हय. पूण, एक दीस विचित्रच घडलें.
गुरुजीन मेकळे वेळेंत भुरग्यांक खेळपा खातीर खेळा मळार सोडिल्लें. कांय भुरगे पेल्ल घेवन खेळूंक लागले. तातूंत अशोकय खेळटालो. पेल्लांनी खेळटां खेळटां कांय मस्ते भुरगे अशोकाक धुकलून आड उडयताले जाल्यार मदींच पेल्ल ताच्या पोटार, केन्ना फाटीर वा केन्ना तोंडार मारताले. अशोकाक तो मार दुखतालो. ताणें चार-पांच वेळां तांकां तशें मारूं नाका म्हण विनयलें. पूण ते भुरगे ताका आयकले नात. एकल्यान जाल्यार पेल्लाचेर इतल्या नेटान शूट मारली कीं तों पेल्ल ताच्या पोटार बसून अचकीत दुखीन ताका नेटाची कळ आयली. सकल पडटना नकळटां तिडकीन अशोकाच्या तोंडांत ‘जनावरां खंयचीं’ अशीं उतरां आयलीं. तो तसोच आपणाक सांबाळीत मळा भायर वचून रडत बसलो. खेळपी भुरगेय मस्ते आशिल्ले. ‘जनावरां’ म्हणले म्हूण तेच तिडकीन तांणी मळा भायर येवन अशोकाचेर थापटां मारलीं. बाबडो अशोक कांयच उलयलो ना. तो मोन्यांनी दोळ्यांतलीं तुकां गळयत रावलो.
कोणे तरी गुरुजीच्या कानार ही खबर घाली. गुरुजीन सगळ्यांक वर्गांत आपोवन जाप विचारली. तेन्ना, “अशोकान आमकां जनावरां म्हणली म्हणून ताका मारलो.” अशें त्या भुरग्यांनी सांगलें. गुरुजीच्या कानार घडिल्ली गजाल सारकी रितीन पावूंक नाशिल्ल्यान गुरुजीन अशोकाकच तापोवणेचीं उतरां दिलीं. म्हणलें, “हें पळय अशोक, असलीं उतरां तुजे जिबेर सोबनात. तुजे कडल्यान म्हाका अशी अपेक्षा ना. तुका आमी गुणी भुरगो मानतात. भुरग्याक हो भोवमान मेळटा तो ताच्या बरे गुणानीं, शांत बऱ्या सभावाक लागून, बरे वागणुकीक लागून, विधायक कार्याक लागून. तुका तो मेळ्ळा. तो राखून दवरचे बदलाक तूं असलीं वायट उतरां तांकां दिता? असल्यानीं तूं बरो मनीस जावपाक पावचो ना.” गुरुजीच्या तोंडांतलीं फुडली उतरां आयकुचे पयलींच अशोक आपल्या बाकार वचून मान सकयल घालून बसलो. ताका खूब खूब वायट दिसलें. गुरुजी आपलें कांयच आयक नासतना अशे कसो उलयलो तेंय ताका कळ्ळें ना. तो येवजीत उरलो. त्या येवजुपांत ताचें लक्ष वर्गांतले शिकवणे कडेन लागलेंच ना.
शाळा सुटली. अशोक घरा आयलो. पुणून ताचें खंयच लक्ष लागलें ना. परतून परतून गुरुजींली ‘तूं बरो मनीस जावंक पावचो ना’ हींच उतरां येवजपाक लागलीं. तो दोन दीस शाळेंत गेलो ना. कामा निमतान घरा भायर उरिल्ल्यान आवय-बापायक तें कळ्ळें ना. जेन्ना कळ्ळें तेन्ना तांणी अशोका कडल्यान बारकायेन आयकून घेतलें. तांचो तांच्या अशोकाचेर भरवसों आशिल्लो. देखुनच तांणी गुरुजीक मेळपाचें येवजिलें. तीं शाळेंत गेलीं. गुरुजीक मेळ्ळीं. अशोकाली पुराय खबर ताच्या कानार घाली. ती आयकून गुरुजीक आपली चूक कळ्ळी. आपणे अशोकाक उलोवपाक संद दिली ना हाची खंत ताका जाली. शेवटाक ताणें अशोकाक न्याय दिवपाचें येवजिलें.
गुरुजीन अशोकाच्या हातांत एक धवी फोल दिली आनी ताचेर थांपटा मारिल्ल्या भुरग्यां मदल्या एकल्याच्या हातांत काळी फोल दिली. दोगांयकय आपले मेजासरीं हेर भुरग्यांक फुडो करून उबें दवरलें. आनी म्हणलें, हें पळयात भुरग्यांनो, हांव म्हज्या पेनांतल्या काळे शायेचो एकेक थेंब दोनूय फोलींचे उडयतां. तो उडयतकच फोलिंचेर कितें परिणाम जाता तो तुमी म्हाका सांगात.” अशें म्हणून गुरुजीन एकेक थेंब दोनूय फोलिंचेर शिंपडायलो. आनी भुरग्यांक जाप विचारली. पुणून भुरग्यांतलीं कोणकांयच उलयलीं नात. निमणे गुरुजीनच सांगलें,
“भुरग्यानों, हांवें धवे फोलीचेर उडयिल्लो थेंब ठळकपणान दिसता. मात काळ्या फोलीचेर तो दिसना. त्या कोरांतच तो भरसून गेला. सांगपाचो होतू इतलोच भुरग्यांनो, बरे वागणुकेच्या मनशान कितेंय चूक केली जाल्यार ती रोकडीच लोकांच्या नदरेंत भरता. ताच्या चारित्र्याचेर ताचें खत पडटा. वायट मनशांनीं केल्ली कृत्यां ताच्या वायटांतूच भरसून वतात. ती दिसनात. देखून भुरग्यांनों, उलयतना तुमी विचार करुनच बरीं उतरां उलयात. केन्नाय वायट उतरां जिबेर हाडून तुमच्या चारित्र्याक खत पडटा अशीं वागूं नाकात. मनशाक तिडक येता खरी, पुणून तिडकीचेर जो संयम पाळटा तोच खरो मनीस जावंक पावता. अशोक खऱ्यानीच गुणी आसा. मार खावन लेगीत ताणें हांची म्हजे कडेन कागाळ केली ना. तातूंतच ताचें व्हडपण आसा.ताची तुळा हांचे कडेन केन्नाच जावची ना.” अशें म्हणत गुरुजीन ताका वेंगेंत घेतलो. अशोकान गुरुजींच्या पायांक हात लावन जाल्ले चुकीची माफी मागत नमस्कार केलो. जाल्यार..
अशोकाक मारिल्ल्या भुरग्यांनी गुरुजी म्हऱ्यांत येवन मान सकल घालीत म्हणलें, “गुरुजी आमकां माफ करात. ह्या फुडें आमी तशे वागचे नात.”
गुरुजीन मेकळे मनान तांकां माफ केलें.

उल्हासभाई