धर्मांतरणाची कथा आनी व्यथा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

श्रीरंगा हरी हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे जेश्ठ प्रचारक. सामान्य स्वयंसेवका सावन संघाचे अ. भा. बौद्धीक प्रमुख ह्या पदा मेरेन ते पावले, हाचें कारण तांची कुशाग्र बुद्धीमत्ता, जबरदस्त व्यासंग आनी अफाट वाचन. पांयांक चक्रां लावन तांणी देशांत आनी परदेशांत समाजकार्य केलें. आतांय बी ते प्रवास करपाक तत्पर आसतात.
म्हजी आनी हरीजींची पयली भेट पंदरा वर्सां आदीं मुंबयंत जाली. तेन्ना म्हाका तांच्या गोंयच्या मुळां विशीं कळ्ळें. गोंयच्या बार्देस म्हालांतल्यान 16 व्या शेंकड्यांत पुर्तुगेज पाद्रींनी तेन्नाच्या पुर्तुगेज सरकाराच्या संगनमतान केल्ले बाटाबाटीक आनी इन्क्विजिशनाच्या माध्यमांतल्यान केल्ल्या धर्मीक छळाक लागून गोंय सोडून पळून दक्षिणेक केरळाक गेल्ल्या गोंयकारांचे ते वंशज. फाटलीं 400- 450 वर्सां श्री. रंगा हरी आनी केरळ कर्नाटकांतल्या लाखांनी गोंयकारांनी आपले पुर्वजांचे जल्मभुंये कडलीं, मूळ पिठा कडलीं मुळां घट्ट धरून दवरल्यांत. काळजांत गोंया खातीर एक निखळावंक येना अशी सुवात निर्माण केल्या.
श्री. रंगा हरी हांचो गोंयचेर भोवच मोग आनी निश्ठा आनी तितलेंच कोंकणीचेर निस्सीम प्रेम. म्हाका याद जाता, पंदरा वर्सां आदीं म्हजी-तांची मुंबयंत भेट जाली तेन्ना तांणी आपल्यो दिसपट्यो (डायऱ्यो) म्हाका दाखयल्ल्यो. त्यो कोंकणींत बरयल्ल्यो आशिल्ल्यो. म्हाका भोवच अजाप जालें. खंय गेलों? कोणाक मेळ्ळों? ह्यो तंत्रीक गजाली कोंकणींत बरयल्ल्योच, पूण चिंतनां, टिपणां आनी वैचारीक गजाली लेगीत कोंकणींत बरयल्ल्यो. हांवें तांकां म्हणलें, ‘ह्या डायऱ्यांतल्यो व्यक्तीगत आनी गोपनीय गजाली वगळून हेर मजकूर दीसपटीच्या रुपांत उजवाडाक हाडपाची म्हजी तयारी आसा, तुमी परवानगी दिवची.’ तांणी म्हजी विनवणी मान्यय केली. पूण तें घडपाचें नाशिल्लें.
फुडें ते नागपूराक गेले. थंयच्यान भलायकी इबाडिल्ल्यान आपलें सामान नागपूर कार्यालयांत दवरून ते केरळ गेले. नागपूरच्या कार्यालयांत दुरुस्ती जाल्ल्यान तांचें कांय सामान अडगळीचे कुडींत पावलें. तातूंत डायऱ्योय आशिल्ल्यो. तांकां वायटी लागून तांची माती जाली. हें कळटकीच तांकां भोवच दुख्ख जालें. लेखून, आपणें कोंकणींत कितें तरी बरोवंकच जाय असो ध्यास तांणी घेतलो तातूंतल्यान ‘विस्थापनाची कथा’ हें खंडकाव्य तांणी रचलें. तांचे परस पिराय, अणभव हांचे नदरेन साप्प भुरगो आसून लेगीत आनी तांचे तुळेंत किरकोळ वाचन आनी विद्वत्ता आसून लेगीत तांणी ‘विस्थापनाची कथा’ पुस्तकाक प्रस्तावना बरोवपाची संद आनी भोवमान म्हाका दिलो. जैत प्रकाशनाचे श्री. भिकूबाब नायक हांणी तें पुस्तक उजवाडायलें. ताचे उपरांत अनुवादीत काय जायना, गोंयचेर बरयल्ले रंगाजींचें पुस्तक कोंकणींत उजवाडाक येता, हाची खोशी चड आसा. संजना पब्लिकेशनाचे दिनेशाबाब मणेरकार हांकां ते खातीर दिनवास.
गोंयच्या धर्मांतरणाचेर श्री. रंगा हरी हांणी हें पुस्तक रचलां. म्हणल्यार इतिहासीक म्हणल्यार चिंतनात्मक अशें हे पुस्तक. खरें म्हणल्यार श्री. रंगा हरीजींचो हो पिंडच. चिंतन, विचार हे इतिहासा वांगडा गुठलावन, रेंवडावन दिवप हो तांचो स्थायीभाव. प्रचंड व्यासंग, अफाट वाचन आनी अथक समाजीक कार्य हांचें रसायन तांच्या साहित्यांत पळोवंक मेळटा.
गोंयच्या धर्मांतरणाचेर आनी पुर्तुगेज इतिहासाचेर आयजवेर जायतें लिखाण जालां. अ. का. प्रियोळकार, वि. बा. प्रभुदेसाय, लक्ष्मीकांत भेंब्रे, बा. द. सातोस्कार ह्या सारक्या लेखकांनी ललितेतर आनी संशोधनात्मक साहित्य रचलां. जाल्यार महाबळेश्वर सैल, उदय भेंब्रे, डॉ. गोपालकृष्ण पै, डॉ. कस्तुरी पै हांणी ललीत साहित्य बरोवन गोंयच्या इतिहासाच्या ह्या काळ्या-काळखी युगाचेर उजवाड घातला. पूण बाटाबाटीक लागून स्थलांतरीत जावचें पडिल्ल्या समाजमनाच्यो वेदना तातूंत नात, ज्यो रंगा हरीजींच्या साहित्याचो केंद्रबिंदू आसात. आमच्या ज्या गोंयकार पिळग्यांनी अनन्वीत अत्याचार भोगले, तांचे आपूण देणें लागता हे भावनेन आनी कर्तव्यान रंगाबाबान सुरवेचें ‘विस्थापनाची कथा’ आनी आतां हें साहित्य रचलां.
एकेश्वरवादी उपासना पंथांनी गोंयचें, भारताचेंच नुकसान करूंक ना. मुर्ती पुजेक विरोध म्हूण तांणी प्राचीन शिल्पां, देवळां, मंदिरां म्होडून, प्राचीन आनी अभिजात साहित्य लासून तशेंच जित्या मनशाक पापी थारावन लासून मानवतेक कलंक लायला. हे बाबतींत इस्लाम आनी क्रिस्तांव धर्मपिठां समान आसात, हें श्री. रंगाबाबान बा. द. सातोस्कार, काशिनाथ दामोदर नायक, लक्ष्मीकांत भेंब्रे, रुई गोमीश पेरैर आदी गोंयकार आनी स्वामी अभेदानंद, खलील जिब्रान, एम. वॉल्तेर, शोपेनहोवर आदी भारतीय आनी विदेशी प्रख्यात लेखकांचीं विधानां उद्धृत करून सिद्ध केलां.
ह्या पुस्तकाक लाबिल्ली डॉ. टी. एम. आयजॅक ह्या केरळांतल्या कोट्टायमच्या सी. एम. एस. कॉलेजीच्या निवृत्त प्राचार्यांची प्रस्तावना समेस्त गोंयकारांच्याच न्हय तर जंय जंय थळावी भास, संस्कृताय आनी धर्म नानपयत करून बळजबरीन आपलो धर्म स्थापन करपाचो यत्न एकेश्वरवाद्यांनी केला, त्या त्या देशांतल्या बुद्धीभ्रम जाल्ल्या लोकांच्या दोळ्यांत अंजन घातिल्ले भशेन जाल्या.
एका खऱ्या, निडर, निश्पक्ष इतिहासकारा लागीं जें सडेतोडपण आनी स्पश्टवक्तेपण जाय तें श्री. रंगा हरीजीन ह्या पुस्तकांतल्यान दाखयल्या. पूण हें करतना खंयच्याच धर्म वा उपासना पद्दती विशीं एक लेगीत द्वेसाचें वा उणेपणाचें उतर तांणी काडूंक ना. तांचो आक्षेप आसा तो आमीश, फुसलावणी आनी आगळिकेन धर्म पातळावपी धर्मीक दलालांक आनी तांच्या संघटीत प्रचार संस्थांक.
पुर्तुगेजांनी म्होडिल्लीं देवळां परतून उबारप म्हणल्यार धर्मीक कार्य न्हय तर तें राष्ट्रीय अस्मितायेचें कार्य आसा, हें तांणी सोमनाथ मंदिराचे पुनर्उबारणेंतल्यान सिद्ध केलां.
रंगाबाबाचीं इंग्लीश आनी कोंकणी भाशेंतलीं हीं पुस्तकां वाचतकीच पुर्तुगेज इतिहासाचेर नव्यान उजवाड पडटलो. पुर्तुगेजांची कुड्डी, धर्मांध वृत्ती वाचप्यां मुखार आयिल्ल्यान संशोधनाचीं नवीं मळां निर्माण जातलीं. साडेचारशें वर्सांच्या अघोरी अत्याचारांतल्यान लेगीत ह्या प्रदेशांत हिंदू धर्म तिगून उरलो, ही अजापाचीच गजाल. ताचो प्रत्यय हीं अनुवादीत पुस्तकां वाचून आयले बगर रावचो ना. श्री. विश्वनाथ मल्ल्या आनी श्री. शरतचंद्र शणै हांणी हीं पुस्तकां अनुवादीत करून अनुक्रमान संवसारांतल्या वाचप्यांक आनी गोंयकारांक तांचो पुर्विल्लो इतिहास, भास आनी संस्कृताय हांची खरी वळख करून दिल्या, ते खातीर ते दोगूय तोखणायेक पात्र आसात.
सामान्य वाचप्यां सयत संशोधक आनी इतिहासाचे अभ्यासक हांकां लेगीत ह्या पुस्तकांचो लाब जातलो, हाची खात्री बाळगून.

डॉ. भूषण भावे
9673123355