दीस सोंपतासर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

र्ल बौदलेर (1821-1867) हो फ्रँच कवी, समिक्षक आनी निबंदकार. ताका आर्विल्ल्या साहित्यांतली एक म्हत्वाची व्यक्ती मानतात. सोबीतकाय, मोग, मरण, ऱ्हास ह्या विशयांचेर सोद घेवपी ताची कविता ताच्या काळा खातीर नवी वाट दाखोवपी आनी तिचो तिगून उरिल्लो परिणाम आर्विल्ल्या काव्याचेर आनी संस्कृतायेचेर दिसता.
बौदलेरची कविता म्हत्वाची मानपाचें एक मुखेल कारण म्हणल्यार तातूंत सांपडपी भास आनी शैलीचो नवो वापर. सॉनेट सारक्या पारंपारीक काव्यरुपांचो प्रयोग, अपरंपरागत वाक्यरचणूक, व्याकरण आनी शब्दसंग्रह हें ताचे कवितेचें खाशेलपण. तशेंच जटील भावना आनी विचार सांगपा खातीर ताणें लक्ष ओडून घेवपी प्रतिमा आनी रुपकांचो उपेग केलो आनी ताका लागून फुडल्या पिळग्यांच्या कवी आनी लेखकांक प्रेरणा मेळ्ळी. बौदलेरच्या साहित्यांत ताच्या काळांतल्या म्हत्वाच्या समाजीक आनी राजकी प्रस्नांचेरूय भर दिल्लो. पॅरिसांत नेटान शारीकरण आनी उद्देगिकीकरण जाल्ल्यान ताचे कवितेंत चड करून शारी जिणेचो, परकीपण आनी आर्विल्ल्या समाजांतल्या दबावाचो अभ्यास दिसता.
बौदलेर फ्रँच साहित्याचे सिम्बॉलिस्ट हे व्यापक चळवळीचो भाग आशिल्लो. हे चळवळीन काव्याच्या पारंपारीक प्रकारांक न्हयकार दिलो आनी मनशाच्या अणभवांतल्या व्यक्तिपुरक आनी भावनीक आंगांचो सोद घेवपाचो यत्न केलो. भावना, व्यक्तीवाद आनी सैमीक जग हांचेर भर दिवपी रोमॅण्टीक चळवळीचोय प्रभाव ताच्या वावराचेर पडलो. साहित्यांत आधुनीकतावादी चळवळ सुरू करपाक आदार दिवपाचें श्रेय ताका दितात.
आर्विल्ले कवितेचो आद्यप्रवर्तक अशी नामना आशिल्ल्या बौदलेरान व्हड प्रमाणांत कविता बरयल्यो. कविते वांगडाच तो म्हत्वाचो समिक्षक आनी निबंदकार. समकालीन फ्रेंच कला आनी साहित्याचेर ताणें केल्ले समिक्षेचो ताच्या काळांतल्या संस्कृतीक परिदृश्याक आकार दिवपाक आदार जालो आनी आयज लेगीत ताचेर अभ्यास आनी भासाभास चालू आसा. भाशेचो अभिनव वापर, कठीण विशय, भावनांचो सोद आनी उपरांतच्या लेखक आनी विचारवंतांच्या पिळग्यांचेर ताचो तिगपी परिणाम, हाका लागून फ्रँच कविता आनी साहित्यांत ताची सुवात उंच आसा. आर्विल्ल्या साहित्याचो एक मैलाचो फातर म्हूण ताच्या साहित्याचो अभ्यास चालूच आसा. ‘ले फ्ल्युर दु माल’ वा ‘वायटपणाचीं फुलां’ हो 1857 वर्सा उजवाडाक आयिल्लो कवितां झेलो घडये ताचो सगळ्यांत नामनेचो संग्रह आसूं येता, जातूंत सोबीतकाय, मोग, मरण, ऱ्हास ह्या विशयांचेर कविता आसात. काळोख आनी कामूक विशय हांची व्हडवीक हांकां लागून हो संग्रह उजवाडाक आयल्या उपरांत वादग्रस्त जाल्लो, पूण तेन्ना सावन तो आर्विल्ल्या अभिजात साहित्याचो वांटो जाला.
‘ल आल्बात्रो’ ही कविता ताणें 1841त बुरबॉन जुंव्या वयले भोंवडेंतल्यान प्रेरीत जावन 1842 वर्सा बरोवंक सुरवात केल्ल्ली पूण तिचो निमाणो छंद जोडून ताणें ती 1859 मेरेन पुराय केली आनी ‘ला रेव्ह्यू फ्रान्सेज’ हातूंत उजवाडायली. उपरांत 1861 आयिल्ल्या ‘ले फ्ल्युर दु माल’ ह्या संग्रहाचे दुसरे आवृत्तींत ताणें ती छापली. ही कविता सोबीतकाय आनी समाजांत कलाकाराची भुमिका हांची विस्कटावणी करचे पासत आल्बट्रोस ह्या दर्या वयल्या सवण्याच्या रुपकाचो उपेग करता. भव्य सुकण्याची तुळा समाजान गैरसमज आनी फकांडां केल्ल्या कवी कडेन हे कवितेंत केल्या आनी ती कलाकाराच्या संघर्शाचें प्रतीक जाल्या. त्याच संग्रहांतली आनीक एक सोबीत कविता ‘ले सिन्य,’ म्हणल्यार राजहंस. तळ्याचेर उडपी राजहंसाचें वर्णन हे कवितेंत केलां. मरण आनी काळ हांचेर चिंतन करपी हे कवितेंत राजहंसाचें उदकांतलें पडबिंब एक खीणभर उरपी, सपनांतली प्रतिमा तयार करता. जिवीत हें एक खीणभर सपना सारकें. सोबीतकाय आनी तरणेपण खीणभर उरता अशें हे कवितेंतल्यान बौदलेर सांगता.
“ले स्प्लिन दे पारी” ह्या संग्रहांतली ताची ‘उन शारॉन्य’ म्हणल्यार ‘कुसपी मडें’ ही कविता रस्त्या कुशीक कुसपी जनावराच्या मड्याचें वर्णन करता. ऱ्हास आनी मरण ह्या विशयाचो वेध घेवपा खातीर हे कवितेंत जित्यो आनी विचित्र प्रतिमा वापरल्यात. आर्विल्ल्या समाजाचो जावपी ऱ्हास आनी शारी जिणेच्या परकीपणाचेर तें एक खर भाश्य.
‘आ उने पासांते’ म्हणल्यार ‘रस्त्या वयल्यान वचपी’ हीय ताची एक प्रभावी कविता. रस्त्यार चलतना एके सोबीत बायले कडेन जाल्ल्या मेळपाचें वर्णन करपी ही मोगाची कविता. कवीची आकांक्षा आनी इत्सा हांची भावना सांगपाक हे कवितेंत चकचकीत प्रतिमा आनी रुपकां
वापरल्यांत आनी ती बौदलेराची एक आवडीची कविता.
‘ला फिन दे ला जोर्नी’ ही कविता ताच्या ‘ले स्प्लिन दे पारी’ संग्रहांत आसा. मराठी कवी नारायण सुर्वे हाचे कवितेंतल्या ‘विचार असे येतात मनात,/ जसे यावेत तिसऱ्या पाळीचे कामगार थकून घरात’ ह्या ओळींची ही कविता याद दितात. कामाचो दीस सोंपले उपरांत कारखाने आनी कार्यशाळांतल्यान भायर सरून कामगार पॅरिसाच्या रस्त्यांनी वाट काडटना रस्ते भरपाक लागतात तेन्ना ही कविता सुरू जाता. शाराचें दृश्य सांगपा खातीर बौदलेर जित्यो-जिव्यो प्रतिमा वापरता. ‘विनाकारण धांवता हें जिवीत,/ नाचत आनी घुंवत, उर्मट आनी भडक,’ आनी रात लागीं पावतकच “उदेता विशयासक्त रात” अशें वर्णन तो करता. कामगार शारांतल्यान वाट काडटना ‘म्हजें मन, म्हज्या फाटीच्या मणक्या वरी, / करता उत्कटआवाहन विसव घेवपाचें,’ हें कामगारांच्या जिविताचें उदासीन चित्रण. पूण तांच्या संघर्शांत एके तरेची सोबीतकाय आसा अशेंय बौदलेर सांगता. ‘हांव पडटलों आडवो म्हजे फाटीर/आनी गुठलायता म्हाका तुज्या पड्ड्यांत/ हे, ताजेपण दिवपी काळखा,’ अशें बरयतना शारी जिणेचें, कामगार वर्गाच्या संघर्शाचें आनी जिविताचें सहानुभुतीपूर्ण चित्रण केल्ल्यान ही कविता त्या काळांतल्या समाजीक आनी राजकीय प्रस्नांचेर म्हत्वाची टिप्पणी थारता.
म्हजें फ्रँच भाशेचें गिन्यान सामकें मुळावें, देखून हांवें अनेक इंग्लीश अणकारां वयल्यान ही कविता कोंकणींत अणकारीत केली. उपरांत फ्रँच भाशेचें बरें गिन्यान आशिल्लो तरणाटो स्कॉलर निषाद प्रभुदेसाय हाचे कडल्यान तपासून घेतली. ताणें तातूंत कांय सुदारणा केल्यो.

दीस सोंपतासर

मंद उजवाडा खाला
विनाकारण धांवता हें जिवीत,
नाचत आनी घुंवत,
उर्मट आनी भडक.
तेच परी, बेगोबेग धारेर
उदेता विशयासक्त रात,
करीत सगळें शांत, भूक लेगीत,
उडयता पुसून सगळें, लज लेगीत,
कवी स्वताक म्हणटा: “आतां तरी!
म्हजें मन, म्हज्या फाटीच्या मणक्या वरी.
करता उत्कटआवाहन विसवाचें;
अंत्यसंस्काराच्या सपनांनी भरिल्लें काळीज,
न्हिदतां हांव आडवो म्हजे फाटीर
आनी गुठलायता म्हाका तुज्या पड्ड्यांत,
हे, ताजेपण दिवपी काळखा!”

शैलेंद्र मेहता
98206 54233