भांगरभूंय | प्रतिनिधी
दिवाळी ही परंपरा, संस्कृताय आनी उत्सवान विणिल्ली एक मनभुलोवपी फुलांची माळ. दिवाळीचें नांव आयकना फुडें सगळ्यांच्या तोंडार हांसो फुलता. दिवाळी लागी पावता तशी उमेद, खोस, आनंद सगळ्यो भावनां भरसून एक आगळीच खुशालकाय मनाक भासता. आकाशदिवो लावपाचो, पणट्यो पेटोवपाच्यो, फोव खावपाची, नवे कपडे घालपाची एक रूच निर्माण जाता.
दिवाळेक दिव्याची परब म्हणटात. कित्याक ती सगळे कडेन उजवाड फांकयता, वायटाचेर जैत मेळयता तशीच काळखा कडल्यान मनशाक उजवाडा कडेन व्हरता. एक नव्याची सुरवात जाता, अशें आमी मानतात. हाचे फाटल्यान एक आख्यायिका आसा. नरकासूर हो एक पाडो राक्षस आशिल्लो. बलवान, कोणाक भिनासलो. ताचे देवांचेर, लोकांचेर अन्याय, अत्याचार, मारामारी खूब जाताली. ताचो पापाचो घडो भरीत आयिल्लो. एक दीस ताणें सोळा हजार बायलांचें अपहरण केलें. तेन्ना कृष्णाक राग आयलो आनी तांणी नरकासुराचो वध केलो. ते दीस ताच्या मरणा उपरांत लोकांनी दिवे पेटोवन तो खोशयेचो दीस मनयल्लो. ताकाच लागून पांच दीस मेरेन रातच्यो पणट्यो पेटयतात. आनी आपल्या घरांत उजवाड फाकयता. असो समज आसा की जेन्ना सांजच्यो पणट्यो पेटयतात तेन्ना लक्ष्मी घरांत आगमन करता.
दिवाळेच्या आदले दिसा आंगण निवळ करप जाता. पयलीं मातयेची तुळस आसताली आनी आंगणूय मातयेचें आसतालें ताका लागून पयले दीस शेडीची माती हाडून तुळस रंगयताले आनी आंगणांत शेण काडटाले. पूण आतां त्यो मातयेच्यो तुळशी उरुंकना आनी आंगणांय नात. जाणटीं वा भुरगीं भायर सैमांत वचून काट्टां (कारीट), जिणे रोजां, आंब्या ताळे, ल्हान घोंसाळीं पुंजावन हाडटात. सांज जातकच सवायशीण उदक तापोवपाचें भांड बरें घासून निवळ करता. ताका चुन्यान बरो एक डिझायन काडटा आनी रोजां, काट्टां, आंब्या ताळे, घोंसाळीं हांची माळ करून घालता. आनी उरिल्लीं काट्टां तुळशीं कडेन दवरता. आकाशदिवो लायतात. पयलीं कोण्या बडयेचो सांगाडो करताले आनी ताका फोली लायतालीं. आतां चडशे जाण बाजारांत येतात ते रेडीमेट प्लास्टिकाचे आकाशदिवे वापरूंक लागल्यात.
रात जातकच गांवचे भुरगे नरकासुराक नाचयतात. तें पळोवपाक सगळीं एकठांय जातात, ताचो आनंद घेतात. हांव ल्हान आसतना उमेदीन म्हूण नरकासूर पळोवपाक वतालें. पयसुल्ल्यान नाचयता तो पळोवपाक उमेद, पूण जेन्ना तो म्हजे म्हऱ्यांत येतालो तेन्ना म्हजी गुठली जाताली आनी हांव कोणाचें घर आसा थंय धांवतालें. तरीय नरकासूर पळोवपाक दर वर्सा वतालें. पळोवपाक गेल्ले कडेन तांकां पयशे दिताले. तेच पयशांचे ते मागीर खंयच्याय एक आयताराक न्हंयेचेर जेवण करून जेवताले.
पुराय गांवाक नाचोवन जातकच सकाळचे पारार तीनाक वा चाराक नरकासुराक लासतात आनी भुरगे, तरणाटे आपापल्या घरा वचून न्हिदतात.
दिवाळे दिसा घरचीं सगळीं सकाळी फुडें बेगीन उठून न्हांतात. तें आंग पुसना आसतना आंगणांत वचून तुळशी मुखार कारीटां दवरिल्लीं आसतात. तातूंतलें घरचो दर एक सदस्य आपले दाव्या पांयाच्या आखाण्यान तें चिड्डून फोडटात. आनी मागीर ते एक बोटान जिबेक लावन कपलाक लायतात. हें कारीट म्हणल्यार नरकासुराचें प्रतीक अशें मानतात. उपरांत तुळशीक पांय पडून घरांत भितर वचून नवे कपडे घालतात. घरांत केल्ल्या फोवांचो आस्वाद घेतात. हे दिसा पांच तरेचे फोव करप जाता ते अशे सादे फोव, बटाट फोव, रोसां फोव, कांदे फोव आदीं. तें जालें म्हणटकच आपले घरांतले फोव केळींच्या पानार घालून शेजाऱ्यांक व्हरून दितात. अशे करून सगळीं जाणां आपापल्या शेजाऱ्यांक फोव पावयतात.
दिवाळेचे दीस गवळी गांवांनी वचून दरेका घरांनी भोवतात. तांका लोक फोव दितात. ते कालयल्ले फोव आसता आनी सुके फोवूय आसता. तशेंच गांवचो मडवळ आसतालो तो येतालो ताकाय तेंच दितालीं. गांवचो भट येतालो, गांवचे देवळी येताले. पूण आतां गवळी सोडून हेरांनी येवपाचें बंद केलां. कांय गांवांनी येता आसत.
दुसरे दीस लक्ष्मी पुजन. त्या दिसा लोक गाडयांची पूजा करतात. बाजारांत कोणालीं दुकानां आसात तीं आपल्या दुकानांत लक्ष्मी पुजन करतात. उपरांत गांवचो लोक पोती घेवन त्या दुकानांनी भोवतात. दुकानदार तांकां चिरमुल्यो, चाॅकलेटी दितात.
तिसरे दीस गोरवां पाडवो. हाची तयारी दोन म्हयने पयलींच सुरवात करतात. पयलीं दोन म्हयने आसतना केवणीचें झाड मारतात आनी तें उदकांत कुसपाक घालतात. पंदरा दिसांनी तें भायर काडप आनी लीप करून हाडप आनी वताक सुकोवप. दोन दीस उपरांत ते धवे फुल्ल जातात. तांची शेल हातान विणप, दोनूय हातांचो पीळ घालून. अशें करून पंदरा हात लांब ते शेली पासून दावें करप. तें एक दावें तीन गोरवांक बी पावता. पयलीं चार- पाच गोरवां नासतालीं तीं शंबर बी आसतालीं. ताका लागून दावें करपाक दोन म्हयने जाय पड. तें दावें पाडव्याच्या दिसा गोरवांक बांदतात. तशेंच गोंण आसता. हें गोंण आसा तें चडशें फिफूलमाडी ह्या झाडा पसून करतात. चुकून लोक अर्जुना झाडा साल वापरतात. फिफूलमाडी वा अर्जुना झाडाची साल धोडावन काडप. उपरांत ती उदकांत घालून धुंवप आनी वताक सुकोवप. उपरांत त्या सालीचें गोंण तयार करप म्हळ्यार ताचो गोल करप आनी किसोवन ताचें फूल करप. तशेंच ताका झापरां ह्या फळाच्या बियांनी रंगोवप. सगळ्यांत पयलीं ताच्यो बियो उदकांत घालप आनी रंग तयार जाता. तो अर्दो गोंण त्या उदकांत बुडोवप.
पाडव्या दीस राखणो उठ्ठा. उदक न्हांवन दाव्याची पुजा करतात. एक वाडुशें सूप घेता तातूंत सगळें सामान दवरता. तातूंत गोरवां खातीर फोवा पुडी आसता, (ती पुडी केळी पान घेवन तातूंत फोव घेवन केवणी वायान बांदप.), गोंण आसता, काट कणगां, काराणे, सान्नां, सालदाटी केळीं आनी आरतीचें सामान. गोरवांची पुजा करता आनी तें सगळें सामन गोरवांच्या गळ्याक बांदप. उपरांत माराण लावप आनी गोरवांक रानाक व्हरप थंय राखणे तें सोडोवन खातात. राखण्या बरोबर गांवचे भुरगे वतात.
पांचवे दीस भाऊबीज मनयतात. ह्या दिसाक भयण भावाक आरत दाखोवन एक भेट दिता.
अशे करून ही दिवाळेची परब लोक व्हडा उमेदीन एकठांय येवन मनयतात. पूण आयज आमकां दिवाळेचें स्वरूप नेटान बदलतना दिसता.
दीपा रामा रायकार
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
